Nhiều Đại sứ các nước ASEAN và đối tác như Lào, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Australia và Timor-Leste đều đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam, coi đây là diễn đàn có ý nghĩa chiến lược và kịp thời nhằm tăng cường đoàn kết, tự cường và khả năng thích ứng của ASEAN trước những thách thức toàn cầu.

Không gian đối thoại chiến lược cho tương lai ASEAN

Khác với các cơ chế hội nghị truyền thống thường tập trung giải quyết các vấn đề trước mắt, Diễn đàn Tương lai ASEAN được định vị là không gian đối thoại mở nhằm thảo luận các xu hướng dài hạn, các thách thức mới nổi và định hướng phát triển của Cộng đồng ASEAN đến năm 2045.

Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III cho rằng AFF bổ trợ quan trọng cho các cơ chế cấp cao hiện nay của ASEAN, bởi “những quyết sách hôm nay sẽ định hình tương lai của khu vực”. Theo ông, việc duy trì tư duy chiến lược dài hạn là yếu tố cần thiết trong bối cảnh môi trường quốc tế thay đổi nhanh chóng.

Trong khi đó, Đại sứ Timor-Leste João Pereira nhấn mạnh AFF không đơn thuần là một diễn đàn trao đổi, mà là mô hình đối thoại Kênh 1,5 cấp cao, quy tụ đại diện Chính phủ, giới học giả, doanh nghiệp, báo chí và các tổ chức quốc tế. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ASEAN thúc đẩy tư duy dài hạn về hòa bình, an ninh, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Theo Đại sứ Indonesia Adam Mulawarman Tugio, giá trị nổi bật của cơ chế đối thoại này nằm ở khả năng tạo ra các cuộc trao đổi cởi mở, ít bị ràng buộc bởi nghi thức ngoại giao truyền thống. Những vấn đề khó, nhạy cảm hoặc còn khác biệt quan điểm giữa các nước có điều kiện được thảo luận sâu hơn nhằm tìm kiếm tiếng nói chung cho khu vực.

Củng cố đoàn kết và năng lực tự cường khu vực

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy và áp lực lạm phát kéo dài, các quốc gia ASEAN ngày càng nhận thức rõ yêu cầu cấp thiết phải xây dựng năng lực tự cường nội khối.

Đại sứ Lào Khamphao Ernthavanh đánh giá cao chủ đề của AFF 2026: “Cùng nhau kiến tạo tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy con người làm trung tâm”. Theo bà, không quốc gia ASEAN nào có thể đơn độc ứng phó hiệu quả với các thách thức hiện nay; vì vậy, đối thoại cởi mở và hợp tác thực chất là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa lợi ích chung thành hành động tập thể.

Đại sứ Philippines cũng dẫn lại bài học từ nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu để cho thấy năng lực dự báo chiến lược của ASEAN. Dù chưa từng xảy ra tình huống eo biển Hormuz bị đóng cửa, ASEAN đã chủ động xây dựng cơ chế chia sẻ dự trữ năng lượng và kết nối lưới điện khu vực nhằm giảm thiểu rủi ro.

Ở góc độ kinh tế, Đại sứ Indonesia Adam M. Tugio cho rằng ASEAN cần đẩy mạnh hơn nữa liên kết nội khối khi tỷ trọng thương mại nội vùng hiện mới đạt khoảng 23%. Theo ông, các nền kinh tế ASEAN có tính bổ trợ cao: Việt Nam mạnh về điện tử, Malaysia phát triển công nghiệp bán dẫn, Thái Lan có lợi thế về ô tô, Indonesia giàu tài nguyên còn Singapore nổi bật trong lĩnh vực tài chính.

Việc tăng cường kết nối chuỗi sản xuất khu vực, thúc đẩy triển khai Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) được xem là những giải pháp thiết thực để nâng cao sức cạnh tranh chung của khối.

Đặt người dân vào trung tâm phát triển

Một trong những điểm nhấn của AFF 2026 là nhấn mạnh vai trò trung tâm của người dân trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya khẳng định ASEAN sẽ không thể đạt được sự phát triển bền vững nếu một bộ phận người dân bị bỏ lại phía sau. Theo bà, tăng trưởng kinh tế cần song hành với bảo đảm an sinh xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân khu vực.

Điểm mới đáng chú ý của Diễn đàn năm nay là mở rộng sự tham gia của các chính đảng vào quá trình đối thoại. Đại sứ Thái Lan cho rằng đây là “cầu nối quan trọng giữa người dân và các nhà hoạch định chính sách”, góp phần củng cố nền tảng chính trị - xã hội cho tiến trình hội nhập ASEAN.

Đồng quan điểm, Đại sứ Indonesia nhận định việc kết nối giữa các chính đảng sẽ giúp tạo sự liên tục trong chính sách, vượt ra ngoài nhiệm kỳ của các chính phủ, đồng thời đưa các chương trình nghị sự của ASEAN đến gần hơn với cử tri trong nước.

Hà Nội thúc đẩy vai trò đô thị thông minh và kết nối tiểu vùng

Trong khuôn khổ AFF 2026, lần đầu tiên Hà Nội đăng cai Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN với chủ đề “Thúc đẩy tương lai từ các thành phố thông minh, bền vững và kết nối”.

Đại sứ Thái Lan đánh giá sự kiện cho thấy vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong thúc đẩy phát triển bền vững và kết nối khu vực. Với những thành tựu trong hiện đại hóa đô thị, chuyển đổi số và quản trị thông minh, Hà Nội được xem là địa phương có nhiều điều kiện để chia sẻ kinh nghiệm về quy hoạch đô thị, quản trị AI và phát triển thành phố bền vững.

Song song với đó, hợp tác tiểu vùng Mekong tiếp tục được nhấn mạnh như động lực tăng cường liên kết ASEAN. Đại sứ Lào cho rằng việc kết nối hạ tầng giao thông, logistics và thủ tục hải quan giữa các nước sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh chung của toàn khu vực.

Các dự án như tuyến cao tốc Hà Nội - Vientiane hay đường sắt Vũng Áng - Vientiane được kỳ vọng sẽ thúc đẩy kết nối kinh tế, thương mại và phát triển bền vững giữa các quốc gia ASEAN lục địa.

Thông qua việc liên tục đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò tích cực, chủ động và có trách nhiệm trong cấu trúc khu vực đang định hình.

Đại sứ Australia Gillian Bird đánh giá AFF là minh chứng rõ nét cho năng lực lãnh đạo ngày càng nổi bật của Việt Nam tại khu vực và trên trường quốc tế. Theo bà, ASEAN cần tiếp tục phát huy “sức mạnh quy tụ” nhằm duy trì hòa bình, ổn định và bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, trong đó có việc tuân thủ Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS).

Các Đại sứ Philippines, Thái Lan và Indonesia cũng khẳng định quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các nước thành viên đang đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy liên kết khu vực, từ kinh tế biển xanh, bảo đảm an ninh hàng hải đến phòng chống tội phạm mạng và phát triển kinh tế số.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 không chỉ là nơi đề xuất sáng kiến mà còn thể hiện quyết tâm của các quốc gia thành viên trong việc chuyển hóa tầm nhìn thành hành động cụ thể. Sáng kiến do Việt Nam khởi xướng đang góp phần thúc đẩy xây dựng một Cộng đồng ASEAN đoàn kết, tự cường, đổi mới và thích ứng hiệu quả trước những biến động của thế giới.

Hà Nội – điểm kết nối chiến lược kiến tạo tương lai ASEAN

Minh Phúc