Theo Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam – đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo, Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2018, trong khi Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Cả được ban hành năm 2019. Sau nhiều năm triển khai, các quy trình đã phát huy hiệu quả trong điều phối vận hành các hồ chứa lớn, góp phần cắt giảm lũ cho hạ du, duy trì nguồn nước mùa cạn, phục vụ sản xuất, sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, bối cảnh biến đổi khí hậu cùng diễn biến mưa lũ ngày càng bất thường, cực đoan đang đặt ra yêu cầu phải tiếp tục cập nhật, hoàn thiện các quy trình vận hành để nâng cao khả năng ứng phó và sử dụng hiệu quả nguồn nước trên lưu vực.

Đối với lưu vực sông Mã, dự thảo điều chỉnh tập trung cập nhật các trận lũ lớn, lũ cực đoan xảy ra trong những năm gần đây như các đợt lũ năm 2017, 2024 và 2025 nhằm phục vụ đánh giá an toàn công trình và xây dựng phương án vận hành liên hồ phù hợp hơn. Dự thảo cũng đề xuất bổ sung hồ chứa Cánh Tạng tham gia điều tiết, giảm lũ cho hạ du sông Bưởi, góp phần nâng cao tính đồng bộ trong điều hành nguồn nước trên toàn lưu vực.

Bên cạnh đó, thời gian vận hành hồ trong mùa lũ được nghiên cứu điều chỉnh theo xu hướng xuất hiện các đợt mưa lớn, lũ bất thường. Việc điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính chủ động trong công tác phòng chống thiên tai và bảo đảm an toàn cho vùng hạ du.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc bổ sung và làm rõ các quy định về vận hành hồ chứa trong tình huống bất thường, tình huống khẩn cấp; đồng thời quy định cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan trong quá trình ra quyết định vận hành.

Đối với lưu vực sông Cả, dự thảo cũng cập nhật các thông số kỹ thuật, mực nước vận hành hồ chứa; bổ sung quy định về trách nhiệm của các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành và các phương án xử lý trong các tình huống khẩn cấp nhằm nâng cao khả năng ứng phó với thiên tai và các rủi ro phát sinh.

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa trên hai lưu vực sông lớn không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống thiên tai mà còn hướng tới mục tiêu sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước, bảo đảm hài hòa giữa các nhu cầu khai thác và sử dụng nước.

Các quy trình sau khi được hoàn thiện sẽ từng bước chuyển sang phương thức vận hành linh hoạt hơn, dựa trên dữ liệu thực tế, kết hợp thông tin dự báo khí tượng thủy văn, tình hình nguồn nước và nhu cầu sử dụng nước tại hạ du. Đây cũng là bước cụ thể hóa các quy định của Luật Tài nguyên nước năm 2023 về điều hòa, phân phối tài nguyên nước theo hướng hiện đại và bền vững.

Dự thảo đồng thời nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên dành dung tích hữu ích của hồ chứa cho nhiệm vụ cắt, giảm lũ trong mùa mưa bão, đặc biệt khi xuất hiện nguy cơ mưa lũ lớn và cực đoan. Việc vận hành các hồ chứa sẽ tiếp tục bảo đảm cân bằng giữa các mục tiêu phòng chống lũ, cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất, duy trì dòng chảy môi trường, phát triển năng lượng và khai thác bền vững tài nguyên nước.

Hoàn thiện quy trình lập kế hoạch phòng, chống thiên tai

Phúc Anh