Hà Nội đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng với hàng loạt dự án giao thông, cải tạo và tái thiết đô thị được triển khai đồng thời. Song song với quá trình này là lượng chất thải xây dựng phát sinh ngày càng lớn từ hoạt động phá dỡ công trình, giải phóng mặt bằng và cải tạo các khu vực đô thị.

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, khi các dự án trọng điểm được triển khai đồng loạt, lượng chất thải xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn mỗi ngày, cao gần gấp 5 lần so với mức khoảng 2.100 tấn/ngày trước đây. Tính từ đầu năm 2026 đến nay, tổng khối lượng phế thải xây dựng đã đạt khoảng 1,5 triệu tấn.

Trong khi đó, khả năng tiếp nhận và xử lý hiện chỉ đạt khoảng 1.670 tấn/ngày. Sự chênh lệch lớn giữa lượng phát sinh và năng lực xử lý khiến nhiều điểm tập kết thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải, tạo thêm áp lực cho công tác quản lý môi trường đô thị.

Đáng chú ý, trong bối cảnh hàng triệu tấn phế thải xây dựng cần được xử lý, nhiều dự án đầu tư công lại đang thiếu nguồn vật liệu san lấp, cốt liệu xây dựng và vật liệu hoàn trả mặt bằng. Thực tế này đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận, coi chất thải xây dựng không chỉ là phế thải cần xử lý mà còn là nguồn tài nguyên có thể phục vụ quá trình phát triển đô thị.

Ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho biết lượng phế thải phát sinh lớn đang gây áp lực đáng kể đối với hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý. Đồng thời, tình trạng này cũng làm gia tăng nguy cơ phát sinh bụi, ùn tắc giao thông và đổ thải sai quy định.

Nhiều chuyên gia cho rằng thay vì xem chất thải xây dựng là gánh nặng môi trường, cần coi đây là nguồn nguyên liệu thứ cấp có giá trị trong mô hình kinh tế tuần hoàn.

TS Nguyễn Thế Thông, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, cho biết kinh tế tuần hoàn đã được luật hóa tại Điều 142 của Luật Bảo vệ môi trường. Theo ông, việc chôn lấp chất thải xây dựng gây ra ba dạng lãng phí lớn gồm chi phí xử lý, cơ hội phát triển và tài nguyên thiên nhiên.

Trong khi nhiều công trình hạ tầng vẫn thiếu vật liệu xây dựng, lượng bê tông, gạch và đá thu hồi từ các công trình phá dỡ hoàn toàn có thể được tái sử dụng làm nguyên liệu sản xuất vật liệu mới hoặc phục vụ công tác san lấp mặt bằng.

Ông Nguyễn Quang Hiệp, Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết Việt Nam đã ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13946:2024 đối với vật liệu san lấp tái chế từ phế thải phá dỡ công trình. Theo ông, trở ngại hiện nay không nằm ở chất lượng sản phẩm tái chế mà chủ yếu liên quan đến chi phí vận chuyển và tổ chức quá trình tái chế. Nếu phế thải phải vận chuyển đi xa để xử lý rồi tiếp tục đưa vật liệu tái chế quay trở lại công trường, giá thành sẽ khó cạnh tranh.

Vì vậy, việc bố trí các dây chuyền nghiền di động ngay tại hoặc gần khu vực phá dỡ được đánh giá là giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn.

Theo TS Trần Bá Việt, Phó Chủ tịch Hội Bê tông Việt Nam, phần lớn bê tông thu hồi từ các công trình phá dỡ có thể được tái chế thành cốt liệu để sản xuất bê tông mới hoặc sử dụng làm vật liệu nền đường. Đối với gạch và vữa sau khi nghiền, nguồn vật liệu này có thể phục vụ sản xuất gạch không nung hoặc dùng cho san lấp mặt bằng.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết thành phố đang khuyến khích triển khai mô hình xử lý chất thải xây dựng ngay tại nơi phát sinh. Kết quả theo dõi ban đầu cho thấy chất thải được xử lý trực tiếp tại nguồn có thể tạo ra các sản phẩm phù hợp để tái sử dụng trong các hạng mục san lấp, thi công nền đường và xây dựng hạ tầng.

Theo các chuyên gia, rào cản lớn nhất đối với hoạt động tái chế hiện nay không phải là công nghệ mà là thị trường tiêu thụ sản phẩm tái chế. Một trong những giải pháp được đánh giá có tính đột phá là quy định tỷ lệ bắt buộc sử dụng vật liệu tái chế trong các dự án đầu tư công. Khi đầu ra được bảo đảm ổn định, doanh nghiệp sẽ có động lực đầu tư công nghệ và mở rộng quy mô sản xuất.

Hiện Hà Nội có hơn 1.400 dự án đang trong quá trình giải phóng mặt bằng, cùng nhiều công trình giao thông trọng điểm sẽ tiếp tục được triển khai trong những năm tới. Điều này đồng nghĩa lượng chất thải xây dựng dự báo còn tiếp tục gia tăng. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là xử lý bao nhiêu tấn phế thải mỗi ngày mà còn là xây dựng cơ chế hiệu quả để biến nguồn phế thải này thành vật liệu phục vụ chính quá trình phát triển đô thị, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Đề xuất tái chế phế thải xây dựng làm vật liệu san lấp

Hạ Anh