Hiện tượng El Niño đã chính thức hình thành và được dự báo tiếp tục phát triển mạnh trong nửa cuối năm 2026, kéo dài sang đầu năm 2027. Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn tại nhiều khu vực trên cả nước, đặc biệt là Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Trước những tác động bất lợi có thể xảy ra, ngành nông nghiệp và môi trường đã yêu cầu các địa phương chủ động xây dựng phương án ứng phó, điều chỉnh kế hoạch sản xuất nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại đối với cây trồng và người dân.

Theo các dự báo khí tượng, dưới ảnh hưởng của El Niño, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn mức trung bình nhiều năm. Số đợt không khí lạnh giảm, trong khi lượng mưa ở nhiều khu vực được dự báo thiếu hụt đáng kể. Điều này làm tăng nguy cơ khô hạn và thiếu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp trong các tháng tới.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết các tỉnh phía Nam cần chủ động theo dõi sát diễn biến nguồn nước và tình hình xâm nhập mặn để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn, các địa phương không nên mở rộng diện tích sản xuất vượt quá khả năng cung cấp nước của hệ thống thủy lợi. Việc bố trí mùa vụ cần bám sát lịch thời vụ và cơ cấu giống đã được hướng dẫn nhằm giảm thiểu rủi ro do thời tiết cực đoan.

Đối với khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, ngành nông nghiệp khuyến nghị bố trí gieo sạ vụ Đông Xuân 2026-2027 sớm hơn để tận dụng nguồn nước tự nhiên và hạn chế ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn vào cuối vụ. Những vùng ven biển thường xuyên chịu tác động của nước mặn cần ưu tiên các giống lúa ngắn ngày, có khả năng chịu mặn tốt.

Ở các khu vực thường xuyên thiếu nước hoặc sản xuất lúa kém hiệu quả, cơ quan chuyên môn khuyến khích chuyển đổi sang mô hình canh tác phù hợp hơn như giảm số vụ lúa trong năm, chuyển sang cây trồng cạn ít sử dụng nước hoặc kết hợp sản xuất nông nghiệp với nuôi trồng thủy sản.

Đối với các vùng sản xuất lúa - tôm, việc xuống giống chỉ nên thực hiện khi đã có đủ nguồn nước ngọt và độ mặn được kiểm soát ở mức an toàn. Nếu nguồn nước ngọt về muộn, cần điều chỉnh lịch sản xuất để tránh thiệt hại.

Với cây ăn quả, ngành nông nghiệp khuyến cáo người dân chủ động tích trữ nước thông qua hệ thống ao hồ, kênh mương, đê bao và các công trình ngăn mặn. Đồng thời, cần áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, phủ gốc giữ ẩm hoặc kết hợp bón phân qua hệ thống tưới để nâng cao hiệu quả sử dụng nước.

Người dân cũng được khuyến cáo không nên mở rộng diện tích hoặc trồng mới cây ăn quả trong thời gian xảy ra hạn hán nếu không bảo đảm nguồn nước tưới ổn định.

Tại khu vực Nam Trung Bộ, nhất là các tỉnh ven biển phía Đông, công tác phòng chống hạn hán và xâm nhập mặn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong các vụ sản xuất sắp tới. Chỉ những vùng bảo đảm đủ nguồn nước và điều kiện thủy lợi mới được bố trí sản xuất lúa; các khu vực thường xuyên mất mùa cần xem xét chuyển đổi sang cây trồng phù hợp hơn.

Trong khi đó, các địa phương thuộc Tây Nguyên cần đặc biệt chú trọng bảo đảm nguồn nước cho các loại cây công nghiệp và cây ăn quả có nhu cầu nước lớn như cà phê, hồ tiêu. Việc tăng cường tích nước tại hồ chứa, đập và ao dự trữ được xem là giải pháp quan trọng để ứng phó với mùa khô sắp tới.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Trưởng phòng Quản lý vận hành công trình và tưới tiêu, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, cho biết lượng nước tích trữ tại nhiều hồ chứa hiện nay vẫn cao hơn trung bình nhiều năm, nhất là tại khu vực Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.

Theo ông Hùng, đây là yếu tố thuận lợi trong bối cảnh El Niño đang hình thành. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng trong thời gian tới còn phụ thuộc lớn vào lượng mưa mùa mưa năm nay cũng như nguồn nước từ thượng nguồn đổ về Đồng bằng sông Cửu Long.

Dự kiến từ tháng 9 tới, các cơ quan chuyên môn sẽ liên tục cập nhật các bản tin dự báo về nguồn nước, nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn. Đến khoảng tháng 10-11, những đánh giá chi tiết hơn cho từng khu vực sản xuất sẽ được công bố để các địa phương chủ động triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp với diễn biến của El Niño.

El Nino mạnh dần, nguy cơ hạn hán gia tăng

Thiên Thanh