Theo báo cáo công bố năm 2025 của Ngân hàng Thế giới, mỗi năm hành tinh đang thất thoát khoảng 324.000 tỷ lít nước ngọt, tương đương 85.600 tỷ gallon. Lượng nước này đủ để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của khoảng 280 triệu người trong vòng một năm.

Các chuyên gia gọi hiện tượng này là "sự khô hạn lục địa" (continental drying) - quá trình suy giảm nguồn nước ngọt diễn ra trên quy mô lớn do tác động đồng thời của biến đổi khí hậu, hạn hán kéo dài và việc khai thác tài nguyên nước thiếu bền vững.

Từ những dòng sông lớn đến các hồ nước và hồ chứa nổi tiếng thế giới, nhiều nguồn nước từng đóng vai trò sống còn đối với hàng triệu người đang dần thu hẹp hoặc biến mất. Loạt ảnh vệ tinh do Al Jazeera tổng hợp cho thấy mức độ suy giảm đáng báo động của 10 thủy vực tại nhiều khu vực trên thế giới.

Sông Paraná (Argentina)

Với chiều dài gần 4.900km, Paraná là con sông dài thứ hai Nam Mỹ sau Amazon, đồng thời là tuyến vận tải thủy quan trọng kết nối Argentina, Paraguay và Brazil.

Những hình ảnh vệ tinh ghi nhận từ năm 1990 đến năm 2026 cho thấy mực nước tại khu vực cảng Rosario giảm mạnh do nhiều năm liên tiếp chịu ảnh hưởng của hạn hán. Tình trạng này gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu ngũ cốc, làm giảm sản lượng thủy điện từ đập Itaipu và khiến nhiều bãi bồi cùng các đảo mới nổi xuất hiện giữa lòng sông.

Hồ Poopó (Bolivia)

Từng là hồ nước lớn thứ hai Bolivia với diện tích khoảng 1.000km², hồ Poopó nằm ở độ cao gần 3.700m so với mực nước biển.

Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh từ năm 1984 đến năm 2020 cho thấy hồ gần như đã biến mất hoàn toàn. Việc chuyển dòng nước phục vụ sản xuất, cùng tác động của nhiệt độ gia tăng và hạn hán kéo dài đã biến khu vực này thành những cánh đồng muối rộng lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của cộng đồng người Uru bản địa.

Hồ Ngami (Botswana)

Nằm ở rìa phía tây nam châu thổ Okavango, hồ Ngami là hệ sinh thái phụ thuộc rất lớn vào lượng nước từ lưu vực sông Okavango.

Dữ liệu vệ tinh cho thấy hồ thường xuyên biến đổi giữa trạng thái ngập nước và khô cạn. Trong các giai đoạn hạn hán nghiêm trọng, lòng hồ gần như trơ đáy, khiến các ngư trường và đồng cỏ chăn nuôi bị ảnh hưởng nặng nề trước khi có sự phục hồi tạm thời nhờ nguồn nước trở lại.

Đầm Aculeo (Chile)

Tọa lạc gần thủ đô Santiago, đầm Aculeo từng là điểm du lịch và giải trí nổi tiếng của Chile. Tuy nhiên, hình ảnh so sánh từ năm 2007 đến năm 2026 cho thấy phần lớn diện tích mặt nước đã biến mất. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạn hán kéo dài và áp lực khai thác nguồn nước ngày càng gia tăng tại khu vực này.

Hồ Urmia (Iran)

Hồ Urmia từng được xem là hồ nước mặn lớn nhất Trung Đông với diện tích gần 6.000km² vào thập niên 1990.

Hiện nay, diện tích hồ chỉ còn khoảng 581km², tương đương chưa đầy 10% so với trước đây. Hạn hán, khai thác nước ngầm, chuyển hướng dòng chảy và nhu cầu tưới tiêu trong nông nghiệp đã khiến nhiều khu vực lòng hồ biến thành các bãi muối khô cằn.

Đầm lầy al-Chibayish (Iraq)

Thuộc hệ thống đất ngập nước Lưỡng Hà nổi tiếng, đầm lầy al-Chibayish là một phần của Di sản Thế giới được UNESCO công nhận.

Các hình ảnh vệ tinh cho thấy khu vực này từng bị suy giảm nghiêm trọng trong thập niên 1990 do các dự án thoát nước quy mô lớn và tình trạng hạn hán kéo dài. Dù vậy, những năm gần đây, một số vùng đầm lầy đã dần hồi phục nhờ lượng mưa tăng lên cùng các chương trình phục hồi sinh thái.

Ambovombe (Madagascar)

Miền nam Madagascar, nơi thị trấn Ambovombe tọa lạc, đang trải qua một trong những cuộc khủng hoảng khí hậu nghiêm trọng nhất châu Phi.

So sánh ảnh vệ tinh giai đoạn 1985-2020 cho thấy nguồn nước và đất sản xuất nông nghiệp tại đây suy giảm mạnh dưới tác động của hạn hán kéo dài, nhiệt độ tăng cao và các trận bão cát thường xuyên xuất hiện. Điều này đã đẩy nhiều cộng đồng địa phương vào cảnh thiếu lương thực và buộc phải di cư.

Hồ Faguibine (Mali)

Từng là hồ nước quan trọng ở rìa nam sa mạc Sahara, hồ Faguibine phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nước lũ từ sông Niger.

Tuy nhiên, nhiều thập kỷ hạn hán liên tiếp cùng quá trình bồi lắng trầm tích đã khiến hồ co hẹp nhanh chóng. Phần lớn lòng hồ hiện đã khô cạn và có xu hướng bị sa mạc hóa.

Hồ Mead (Mỹ)

Là hồ chứa nước lớn nhất nước Mỹ, hồ Mead giữ vai trò cung cấp nước sinh hoạt cho hàng triệu cư dân tại các bang miền Tây Nam nước Mỹ và một phần Mexico.

Những hình ảnh vệ tinh từ năm 1984 đến năm 2020 cho thấy mực nước hồ giảm đáng kể do hạn hán kéo dài, nhiệt độ tăng và nhu cầu sử dụng nước ngày càng lớn. Nhiều dải đất trước đây nằm dưới mặt nước nay đã lộ rõ.

Hồ Aral (Uzbekistan)

Hồ Aral, hay còn gọi là Biển Aral, được xem là một trong những thảm họa môi trường nghiêm trọng nhất do con người gây ra.

Trong nhiều thập kỷ, việc chuyển hướng các con sông cấp nước cho hồ để phục vụ tưới tiêu đã khiến diện tích mặt nước giảm hơn 90%. Hình ảnh vệ tinh cho thấy một vùng hồ rộng lớn từng tồn tại nay chỉ còn lại những mảnh nước nhỏ, trong khi phần lớn đáy hồ đã trở thành vùng đất khô cằn.

Những hình ảnh từ nhiều châu lục cho thấy tình trạng suy giảm nguồn nước ngọt không còn là vấn đề cục bộ mà đã trở thành thách thức toàn cầu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, việc quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mọi quốc gia.

El Nino mạnh dần, nguy cơ hạn hán gia tăng

Sông Paraná (Argentina)

Với chiều dài gần 4.900km, Paraná là con sông dài thứ hai Nam Mỹ sau Amazon, đồng thời là tuyến vận tải thủy quan trọng kết nối Argentina, Paraguay và Brazil.

Những hình ảnh vệ tinh ghi nhận từ năm 1990 đến năm 2026 cho thấy mực nước tại khu vực cảng Rosario giảm mạnh do nhiều năm liên tiếp chịu ảnh hưởng của hạn hán. Tình trạng này gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu ngũ cốc, làm giảm sản lượng thủy điện từ đập Itaipu và khiến nhiều bãi bồi cùng các đảo mới nổi xuất hiện giữa lòng sông.

Hồ Poopó (Bolivia)

Từng là hồ nước lớn thứ hai Bolivia với diện tích khoảng 1.000km², hồ Poopó nằm ở độ cao gần 3.700m so với mực nước biển.

Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh từ năm 1984 đến năm 2020 cho thấy hồ gần như đã biến mất hoàn toàn. Việc chuyển dòng nước phục vụ sản xuất, cùng tác động của nhiệt độ gia tăng và hạn hán kéo dài đã biến khu vực này thành những cánh đồng muối rộng lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của cộng đồng người Uru bản địa.

Hồ Ngami (Botswana)

Nằm ở rìa phía tây nam châu thổ Okavango, hồ Ngami là hệ sinh thái phụ thuộc rất lớn vào lượng nước từ lưu vực sông Okavango.

Dữ liệu vệ tinh cho thấy hồ thường xuyên biến đổi giữa trạng thái ngập nước và khô cạn. Trong các giai đoạn hạn hán nghiêm trọng, lòng hồ gần như trơ đáy, khiến các ngư trường và đồng cỏ chăn nuôi bị ảnh hưởng nặng nề trước khi có sự phục hồi tạm thời nhờ nguồn nước trở lại.

Đầm Aculeo (Chile)

Tọa lạc gần thủ đô Santiago, đầm Aculeo từng là điểm du lịch và giải trí nổi tiếng của Chile. Tuy nhiên, hình ảnh so sánh từ năm 2007 đến năm 2026 cho thấy phần lớn diện tích mặt nước đã biến mất. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạn hán kéo dài và áp lực khai thác nguồn nước ngày càng gia tăng tại khu vực này.

Hồ Urmia (Iran)

Hồ Urmia từng được xem là hồ nước mặn lớn nhất Trung Đông với diện tích gần 6.000km² vào thập niên 1990.

Hiện nay, diện tích hồ chỉ còn khoảng 581 km², tương đương chưa đầy 10% so với trước đây. Hạn hán, khai thác nước ngầm, chuyển hướng dòng chảy và nhu cầu tưới tiêu trong nông nghiệp đã khiến nhiều khu vực lòng hồ biến thành các bãi muối khô cằn.

Đầm lầy al-Chibayish (Iraq)

Thuộc hệ thống đất ngập nước Lưỡng Hà nổi tiếng, đầm lầy al-Chibayish là một phần của Di sản Thế giới được UNESCO công nhận.

Các hình ảnh vệ tinh cho thấy khu vực này từng bị suy giảm nghiêm trọng trong thập niên 1990 do các dự án thoát nước quy mô lớn và tình trạng hạn hán kéo dài. Dù vậy, những năm gần đây, một số vùng đầm lầy đã dần hồi phục nhờ lượng mưa tăng lên cùng các chương trình phục hồi sinh thái.

Ambovombe (Madagascar)

Miền nam Madagascar, nơi thị trấn Ambovombe tọa lạc, đang trải qua một trong những cuộc khủng hoảng khí hậu nghiêm trọng nhất châu Phi.

So sánh ảnh vệ tinh giai đoạn 1985-2020 cho thấy nguồn nước và đất sản xuất nông nghiệp tại đây suy giảm mạnh dưới tác động của hạn hán kéo dài, nhiệt độ tăng cao và các trận bão cát thường xuyên xuất hiện. Điều này đã đẩy nhiều cộng đồng địa phương vào cảnh thiếu lương thực và buộc phải di cư.

Hồ Faguibine (Mali)

Từng là hồ nước quan trọng ở rìa nam sa mạc Sahara, hồ Faguibine phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nước lũ từ sông Niger.

Tuy nhiên, nhiều thập kỷ hạn hán liên tiếp cùng quá trình bồi lắng trầm tích đã khiến hồ co hẹp nhanh chóng. Phần lớn lòng hồ hiện đã khô cạn và có xu hướng bị sa mạc hóa.

Hồ Mead (Mỹ)

Là hồ chứa nước lớn nhất nước Mỹ, hồ Mead giữ vai trò cung cấp nước sinh hoạt cho hàng triệu cư dân tại các bang miền Tây Nam nước Mỹ và một phần Mexico.

Những hình ảnh vệ tinh từ năm 1984 đến năm 2020 cho thấy mực nước hồ giảm đáng kể do hạn hán kéo dài, nhiệt độ tăng và nhu cầu sử dụng nước ngày càng lớn. Nhiều dải đất trước đây nằm dưới mặt nước nay đã lộ rõ.

Hồ Aral (Uzbekistan)

Hồ Aral, hay còn gọi là Biển Aral, được xem là một trong những thảm họa môi trường nghiêm trọng nhất do con người gây ra.

Trong nhiều thập kỷ, việc chuyển hướng các con sông cấp nước cho hồ để phục vụ tưới tiêu đã khiến diện tích mặt nước giảm hơn 90%. Hình ảnh vệ tinh cho thấy một vùng hồ rộng lớn từng tồn tại nay chỉ còn lại những mảnh nước nhỏ, trong khi phần lớn đáy hồ đã trở thành vùng đất khô cằn.

Những hình ảnh từ nhiều châu lục cho thấy tình trạng suy giảm nguồn nước ngọt không còn là vấn đề cục bộ mà đã trở thành thách thức toàn cầu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, việc quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mọi quốc gia.

El Niño trở lại: Nông nghiệp Việt Nam đối mặt nguy cơ hạn hán, thiếu nước

Thiên Thanh