Chất thải xây dựng ở Nghệ An: Bài toán đổ thải “trái phép” chưa có lời giải dứt điểm
Môi trường - Tài nguyên - Ngày đăng : 17:05, 09/07/2026
Chất thải xây dựng ở Nghệ An: Bài toán đổ thải “trái phép” chưa có lời giải dứt điểm
Tại nhiều khu vực ở Nghệ An, không khó để bắt gặp những bãi phế thải xây dựng tự phát nằm ven đường, cạnh khu dân cư, trên các bãi đất trống hoặc dọc hành lang giao thông. Từ gạch vỡ, bê tông, đất đá đến vật liệu sau phá dỡ công trình bị đổ bỏ tùy tiện, tất cả đang tạo nên những “điểm nghẽn” về môi trường. Thực trạng đó cho thấy công tác quản lý, thu gom và xử lý chất thải xây dựng trên địa bàn vẫn còn không ít bất cập, cần được nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp đồng bộ, căn cơ hơn.
Tại nhiều khu vực ở Nghệ An, không khó để bắt gặp những bãi phế thải xây dựng tự phát nằm ven đường, cạnh khu dân cư, trên các bãi đất trống hoặc dọc hành lang giao thông. Từ gạch vỡ, bê tông, đất đá đến vật liệu sau phá dỡ công trình bị đổ bỏ tùy tiện, tất cả đang tạo nên những “điểm nghẽn” về môi trường. Thực trạng đó cho thấy công tác quản lý, thu gom và xử lý chất thải xây dựng trên địa bàn vẫn còn không ít bất cập, cần được nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp đồng bộ, căn cơ hơn.
Hành trình liên tỉnh của những chuyến xe chở phế thải
Theo ghi nhận thực tế của phóng viên, khoảng 15 giờ ngày 24/6/2026, tại một công trình đang tháo dỡ trên đường Lê Hồng Phong, phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An, một xe tải mang biển kiểm soát 37C-485.85 sau khi được chất đầy đất đá, gạch vỡ đã rời công trình, lưu thông qua các tuyến đường Lê Hồng Phong, Lê Mao, Nguyễn Du rồi bất ngờ di chuyển theo hướng cầu Bến Thủy 1 sang địa phận tỉnh Hà Tĩnh.
Bám theo hành trình của phương tiện, phóng viên ghi nhận chiếc xe này đi vào khu vực một bến cát thuộc phường Bắc Hồng Lĩnh. Tại đây, số chất thải xây dựng trên xe không được đưa đến điểm xử lý theo quy định mà đổ xuống bãi tập kết cát, rồi dùng máy san ủi gạt thẳng xuống sông Lam. Đất đá, gạch vỡ cùng bụi bặm theo đó trôi xuống lòng sông, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng dòng chảy, môi trường nước.
Trao đổi qua điện thoại với đơn vị vận tải, người này thừa nhận có nhận chở thải tại công trình trên đường Lê Hồng Phong, đổ “mấy chục chuyến” cho bến cát. Khi được hỏi về hợp đồng đổ thải, phóng viên nhận được câu trả lời: xe được “họ” gọi vào chạy chứ không biết ai là chủ đầu tư, chỉ giao dịch qua lái máy đào và cũng không có hợp đồng đổ thải.
Chưa dừng lại ở đó, chiều 4/7/2026, nhận được thông tin tại khu vực Trường TH Quang Trung (cũ), thuộc phường Thành Vinh đang diễn ra tình trạng vận chuyển đất đá thải, phóng viên có mặt tại hiện trường lúc 14 giờ 10 phút và ghi nhận máy xúc đang múc đất đá lên các xe tải.
Bám theo xe tải mang BKS 37B-237.57 chở đầy đất đá thải, được phủ bạt kín, chúng tôi ghi nhận phương tiện này rời khỏi khu vực, lưu thông qua các tuyến đường Quang Trung, Trần Phú, Lê Duẩn, rồi tiếp tục di chuyển qua trạm thu phí cầu Bến Thủy 2 để sang địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.
Trao đổi với phóng viên, cán bộ phụ trách kỹ thuật công trình thuộc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Thành Vinh cho biết, toàn bộ đất đá thải phát sinh tại công trình được đơn vị thi công ký hợp đồng vận chuyển, xử lý với Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An. Theo vị này, thời điểm hiện tại, nhà thầu mới tiến hành dọn mặt bằng để đưa máy móc vào ép cọc, chưa triển khai đào móng.
Liên quan đến phản ánh về việc đất đá thải được vận chuyển qua địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, cán bộ này cho biết đã gọi điện chỉ đạo nhà thầu rồi.
Một hành trình vận chuyển tưởng như bình thường nhưng lại gợi mở nhiều vấn đề đáng suy nghĩ. Chất thải xây dựng phát sinh từ công trình trên địa bàn Nghệ An nhưng không được đưa đến nơi tiếp nhận, xử lý theo quy định, mà được chở qua địa bàn tỉnh khác để đổ bỏ tại khu vực bến bãi, thậm chí bị san gạt trực tiếp xuống sông. Điều đó cho thấy nguy cơ thất thoát khỏi sự kiểm soát của cơ quan chức năng là hoàn toàn hiện hữu; đồng thời phản ánh khoảng trống trong quản lý loại chất thải có khối lượng lớn, phát sinh ngày càng nhiều cùng quá trình đô thị hóa, cải tạo và tháo dỡ công trình.
Thực tế, đây không phải là hiện tượng cá biệt. Tại một số địa bàn ở Nghệ An, tình trạng đổ trộm chất thải xây dựng vẫn âm thầm diễn ra dưới nhiều hình thức: đổ xuống bãi đất trống, tập kết ven đường, đổ lén tại khu vực giáp ranh dân cư hoặc san lấp tại những điểm ít người qua lại.
Có nơi, gạch vỡ, bê tông, đất đá bị đổ thành từng đống lớn kéo dài nhiều ngày; có nơi lại xuất hiện theo từng chuyến xe nhỏ, tranh thủ sáng sớm hoặc đêm khuya để mang đi đổ thải trái phép. Những bãi phế thải tự phát không chỉ làm nhếch nhác cảnh quan, gây bụi bẩn, cản trở giao thông mà còn tạo áp lực lên hệ thống thoát nước, đất đai, sông ngòi và môi trường sống của người dân.
Nguồn thải phát sinh lớn, nhưng gần như không đi vào “đường chính ngạch”
Trong khi chất thải xây dựng phát sinh ngày càng nhiều cùng tốc độ đô thị hóa, xây mới, cải tạo và tháo dỡ công trình, việc thu gom và xử lý đúng quy định lại chưa trở thành thói quen phổ biến, đặc biệt ở các công trình dân sinh nhỏ lẻ.
Không dừng lại ở việc làm xấu cảnh quan, chất thải xây dựng nếu bị đổ thải bừa bãi còn kéo theo hàng loạt hệ lụy về môi trường và hạ tầng đô thị. Đất đá, bê tông, gạch vỡ tập kết ven đường hoặc đổ xuống ao hồ, kênh mương, bãi sông có thể làm cản trở dòng chảy, ảnh hưởng hệ thống thoát nước, gia tăng nguy cơ ngập úng cục bộ khi mưa lớn. Bụi phát tán từ các bãi thải tự phát cũng tác động trực tiếp đến chất lượng không khí, đời sống sinh hoạt của người dân sống xung quanh. Về lâu dài, việc đổ thải thiếu kiểm soát còn tạo áp lực lên quỹ đất, làm phát sinh các điểm ô nhiễm thứ cấp, gia tăng chi phí thu gom, xử lý cho chính quyền địa phương và để lại gánh nặng cho công tác quản lý đô thị.
Trao đổi với phóng viên, đại diện Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An – đơn vị có đầy đủ chức năng thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải trên địa bàn, ông Phạm Hữu Thắng, Trưởng phòng Tổ chức - Hành chính, cho biết:
“Tỷ lệ người dân hoặc chủ công trình phát sinh chất thải xây dựng ký hợp đồng với đơn vị đủ chức năng để xử lý gần như không có. Trên thực tế, chỉ các công trình đầu tư công hoặc một số dự án lớn mới thực hiện ký hợp đồng với đơn vị có chức năng; còn phần lớn công trình nhà ở riêng lẻ, sửa chữa, cải tạo dân sinh chủ yếu tự thuê phương tiện vận chuyển và tự tìm đầu ra cho phế thải”.
Ông Phạm Hữu Thắng - Trưởng phòng Tổ chức - Hành chính,
Ông Nguyễn V.T, một hộ gia đình đang xây dựng nhà trên địa bàn phường Thành Vinh, cho biết: “Gia đình tôi được người quen giới thiệu cho một đội xe chuyên vận chuyển phế thải sau tháo dỡ, chúng tôi thuê khoán cho họ tháo dỡ và vận chuyển đi theo giá thỏa thuận. Còn chất thải được đưa đi đâu gia đình không nắm được”.
Thông tin này cho thấy một thực tế đáng lo ngại: phần lớn chất thải xây dựng phát sinh ngoài xã hội đang không đi theo “đường chính ngạch” thông qua các đơn vị được cấp phép, mà chủ yếu được xử lý theo cách tự phát. Khi không có hợp đồng thu gom, không có chứng từ bàn giao, không xác định rõ điểm tiếp nhận cuối cùng, việc truy trách nhiệm nếu xảy ra đổ trộm, đổ sai quy định gần như rất khó khăn.
Chính khoảng trống đó đã tạo điều kiện để những chuyến xe “vô chủ” tồn tại. Chủ công trình không ký hợp đồng với đơn vị xử lý; đơn vị vận tải chỉ nhận chở theo thuê mướn, không quan tâm chất thải sẽ được đổ ở đâu; còn điểm đổ thải lại có thể là bãi đất trống, bến bãi ven sông hoặc khu vực giáp ranh địa phương. Hệ quả là trách nhiệm bị chia cắt qua nhiều khâu, trong khi môi trường là nơi gánh chịu hậu quả cuối cùng.
Khó quản từ các công trình dân sinh nhỏ lẻ
Theo thông tin của chính quyền cơ sở, khó khăn lớn nhất trong quản lý chất thải xây dựng hiện nay nằm ở các công trình dân sinh nhỏ lẻ, cải tạo nhà ở, tháo dỡ công trình cũ. Đây là nhóm phát sinh chất thải thường xuyên nhưng phân tán, khó kiểm đếm, trong khi lực lượng quản lý ở cấp phường còn mỏng, địa bàn rộng, không thể giám sát liên tục.
“Hiện nay trên địa bàn phường vẫn đang tồn tại tình trạng đổ trộm chất thải xây dựng, nhưng không bắt được quả tang vì lực lượng mỏng, các đối tượng tranh thủ đêm khuya, những vùng đất trống, thiếu sự giám sát của lực lượng chức năng để đổ trộm”.
Ông Nguyễn Sơn Tùng - Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Trường Vinh
Được biết, trên địa bàn phường Trường Vinh có hai điểm nóng về đổ thải xây dựng là khu vực đường tránh TP Vinh (cũ) và đường Nguyễn Sĩ Sách kéo dài. Mặc dù phường đã có các biện pháp ngăn chặn như đào mương, lắp camera giám sát nhưng tình trạng vẫn còn tiếp diễn.
Công tác quản lý chất thải xây dựng trên địa bàn gặp nhiều khó khăn do phần lớn nguồn thải phát sinh từ hoạt động sửa chữa, xây dựng nhà ở dân sinh, quy mô nhỏ, diễn ra rải rác. Nhiều trường hợp chủ công trình thuê xe vận chuyển theo chuyến, không thông báo cho chính quyền, không ký hợp đồng với đơn vị đủ điều kiện xử lý, khiến việc kiểm soát lượng chất thải phát sinh và điểm đến cuối cùng gần như phụ thuộc vào ý thức tự giác, ông Tùng nói thêm.
Tại phường Vinh Phú, tình hình cũng không mấy khác biệt. Đại diện Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường cho biết, hoạt động xây dựng, cải tạo nhà ở trên địa bàn diễn ra khá sôi động, kéo theo lượng đất đá, gạch vỡ phát sinh không nhỏ. Tuy nhiên, do lực lượng mỏng, địa bàn rộng, trong khi hành vi đổ trộm thường diễn ra nhanh, vào những khung giờ khó kiểm soát hoặc tại các khu vực vắng người, công tác phát hiện và xử lý vi phạm còn gặp nhiều hạn chế. Phần lớn các vụ việc chỉ được nắm bắt khi có phản ánh của người dân hoặc khi lực lượng chức năng bắt gặp trực tiếp.
Ngày 14/5/2026, UBND phường Vinh Phú đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính một trường hợp đổ chất thải xây dựng sai quy định với số tiền 7,5 triệu đồng. Dù đây mới chỉ là một vụ việc cụ thể, nhưng cũng cho thấy chế tài không phải không có; vấn đề là phải phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm và không để vi phạm tồn tại.
Thông tin từ UBND phường Vinh Phú
Từ thực tế trên có thể thấy, bài toán chất thải xây dựng ở Nghệ An không đơn thuần là câu chuyện người dân hay nhà thầu “thiếu ý thức”. Nút thắt lớn nằm ở sự thiếu đồng bộ trong quản lý từ nguồn phát sinh chất thải đến điểm xử lý cuối cùng, nhất là với các công trình dân sinh nhỏ lẻ, khi chủ nguồn thải chưa bị ràng buộc chặt về trách nhiệm kê khai, ký hợp đồng và chứng minh đầu ra hợp pháp.
