Tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, vận hành

Hồ Dầu Tiếng nằm trên thượng nguồn sông Sài Gòn, trải dài trên địa bàn Tây Ninh, TP.HCM và Đồng Nai. Được đưa vào khai thác từ năm 1985, hồ có dung tích thiết kế khoảng 1,58 tỷ m³ nước, diện tích mặt hồ gần 270 km².

Hệ thống thủy lợi gồm đập chính, các đập phụ, cống điều tiết, tràn xả lũ cùng khoảng 150 km kênh trục và hơn 300 hạng mục công trình.

Theo ông Trần Quang Hùng, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam, hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa hiện cấp nước tưới trực tiếp cho gần 117.000 ha đất nông nghiệp, đồng thời bổ sung nguồn tưới cho gần 25.000 ha khác. Công trình còn hỗ trợ chống hạn cho khoảng 21.000 ha sản xuất trong các năm khô hạn, cung cấp nước thô phục vụ sinh hoạt và sản xuất công nghiệp tại Tây Ninh, TP.HCM và Đồng Nai.

Ngoài nhiệm vụ cấp nước, hồ Dầu Tiếng còn góp phần đẩy mặn, cải thiện môi trường, cắt giảm lũ, phát điện, phát triển du lịch sinh thái và phục vụ nhiều hoạt động kinh tế khác trong khu vực.

Để tăng dung tích phòng lũ, giảm ngập vùng hạ du, duy trì dòng chảy môi trường và bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt, trong mùa mưa lũ năm 2025, đơn vị đã điều tiết nước qua tràn 8 đợt với tổng lượng hơn 1,57 tỷ m³.

Sau mùa mưa, công ty đã rà soát toàn bộ hệ thống, đánh giá hiện trạng công trình và xây dựng kế hoạch sửa chữa các hạng mục có nguy cơ mất an toàn. Kế hoạch bảo trì năm 2026 đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt.

Trước mùa mưa năm nay, đơn vị tiếp tục kiểm tra hiện trạng công trình, vật tư, thiết bị, vận hành thử các hạng mục điều tiết và bổ sung kế hoạch sửa chữa nhằm xử lý kịp thời các vị trí xuống cấp.

Theo ông Trần Quang Hùng, công ty đã thực hiện đầy đủ các quy định về quản lý an toàn đập, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý vận hành. Hệ thống giám sát mực nước, chất lượng nước, lượng mưa, hoạt động khai thác cát và điều hành trực tuyến giúp cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, việc đầu tư công nghệ vẫn cần được tiếp tục đồng bộ để đáp ứng yêu cầu quản lý một công trình quy mô lớn trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Tiếp tục đầu tư nâng cấp công trình

Bên cạnh công tác quản lý thường xuyên, Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam đang triển khai nhiều dự án nhằm nâng cao năng lực bảo đảm an toàn hồ chứa.

Trong giai đoạn đầu tư công trung hạn 2021-2025, dự án với tổng vốn 400 tỷ đồng đã hoàn thành, các hạng mục chính đã được nghiệm thu và đưa vào sử dụng, góp phần bảo đảm vận hành an toàn cụm công trình đầu mối.

Đối với giai đoạn 2026-2030, đơn vị đã đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường đầu tư khoảng 710 tỷ đồng để nâng cấp hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa. Dự án tập trung sửa chữa đập chính, đập phụ và tràn xả lũ; bổ sung hệ thống quan trắc, camera giám sát, chiếu sáng; xây dựng trung tâm giám sát, điều hành; hiện đại hóa hệ thống dự báo dòng chảy, cảnh báo ngập lụt, quan trắc chất lượng nước và tự động hóa công tác vận hành.

Theo đơn vị quản lý, hồ Dầu Tiếng được xây dựng theo tiêu chuẩn kỹ thuật từ cuối thập niên 1970 nên một số quy định hiện nay không còn phù hợp với thực tế. Bên cạnh đó, công trình đang đối mặt với nhiều khó khăn như xác định phạm vi bảo vệ lòng hồ theo quy định mới, tình trạng lấn chiếm hành lang thoát lũ, bồi lắng lòng sông, nguồn lực quản lý còn hạn chế và sự phối hợp giữa các địa phương trong công tác phòng, chống thiên tai chưa đồng bộ.

Đáng chú ý, nhiều đoạn hạ lưu sông Sài Gòn bị thu hẹp do bồi lắng và lấn chiếm, làm giảm khả năng tiêu thoát lũ. Hiện đơn vị chỉ có thể vận hành với lưu lượng xả tối đa khoảng 200 m³/giây, thấp hơn nhiều so với thiết kế, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết khi xảy ra mưa lũ lớn.

Để bảo đảm an toàn lâu dài cho công trình, công ty kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục bố trí nguồn vốn nâng cấp, hiện đại hóa hệ thống; xây dựng cơ sở dữ liệu, hệ thống quan trắc và cảnh báo lũ; nghiên cứu, đánh giá tình trạng bồi lắng lòng hồ, tác động của hoạt động khai thác khoáng sản và hoàn thiện cơ chế quản lý phù hợp với đặc thù công trình.

Đơn vị cũng đề nghị các địa phương vùng hạ du và khu vực lòng hồ tăng cường phối hợp trong quản lý hành lang thoát lũ, cập nhật quy hoạch phòng, chống ngập, kiểm soát chặt các hoạt động trong phạm vi bảo vệ công trình và hỗ trợ nguồn lực phục vụ công tác phòng, chống thiên tai.

Ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cho biết, trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, hồ Dầu Tiếng không chỉ đảm nhiệm nhiệm vụ cấp nước, cắt giảm lũ và bảo đảm an toàn công trình mà còn giữ vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội và an ninh nguồn nước khu vực Đông Nam Bộ.

Theo ông Nguyễn Tùng Phong, Cục sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá toàn diện các phương án vận hành hồ chứa, đồng thời đề xuất mực nước tích cuối mùa mưa năm 2026 ở cao trình +24 m, thấp hơn mực nước dâng bình thường 40 cm nhằm vừa bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt, vừa nâng cao khả năng phòng lũ và bảo đảm an toàn tuyệt đối cho công trình trọng yếu quốc gia.

Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ ưu tiên bố trí nguồn lực để nâng cấp các hạng mục trọng yếu của hệ thống hồ Dầu Tiếng, hiện đại hóa mạng lưới quan trắc, bổ sung thiết bị giám sát an toàn đập, tăng cường các trạm đo khu vực hạ du và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, vận hành. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao năng lực giám sát, dự báo, cảnh báo sớm, bảo đảm công trình hoạt động an toàn, hiệu quả và phát huy tối đa vai trò đối với phát triển kinh tế - xã hội cũng như an ninh nguồn nước của khu vực.

Đề xuất ưu tiên xử lý nước thải trong phục hồi sông Nhuệ - Đáy, Bắc Hưng Hải

Hải Đăng