Mê tan (CH₄) là một trong những khí nhà kính có khả năng giữ nhiệt rất mạnh. Trong khoảng thời gian 20 năm sau khi phát thải, khả năng làm nóng Trái đất của khí mê tan cao gấp nhiều lần so với khí CO₂. Chính vì vậy, dù tồn tại trong khí quyển với thời gian ngắn hơn, mê tan vẫn là một trong những tác nhân chính thúc đẩy hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Khi lượng khí mê tan trong khí quyển gia tăng, nhiệt độ trung bình của Trái đất tăng nhanh, kéo theo hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, hạn hán, mưa lớn bất thường, lũ lụt và xâm nhập mặn. Những diễn biến này không chỉ làm thay đổi quy luật sản xuất nông nghiệp mà còn khiến người dân và doanh nghiệp khó dự báo, khó xây dựng kế hoạch canh tác hiệu quả.

Đối với ngành trồng trọt, nhiệt độ tăng khiến cây trồng mất nước nhanh hơn, nhu cầu tưới tiêu gia tăng trong khi nguồn nước ngày càng khan hiếm. Nắng nóng kéo dài làm giảm khả năng sinh trưởng của cây, ảnh hưởng đến quá trình ra hoa, kết quả và làm giảm năng suất nhiều loại cây lương thực như lúa, ngô, lúa mì. Cùng với đó, điều kiện khí hậu thay đổi còn tạo môi trường thuận lợi cho sâu bệnh phát triển, làm gia tăng chi phí sản xuất và nguy cơ mất mùa.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, nhiệt độ cao khiến vật nuôi giảm sức đề kháng, tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh, giảm khả năng sinh trưởng và năng suất. Thủy sản cũng chịu nhiều tác động khi nhiệt độ nước tăng, nguồn nước ô nhiễm hoặc thiếu oxy, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng nuôi trồng và khai thác.

Không chỉ tác động đến sản xuất, biến đổi khí hậu do phát thải khí mê tan còn ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng lương thực. Thiên tai làm gián đoạn thu hoạch, vận chuyển và phân phối nông sản; sản lượng giảm khiến giá lương thực tăng, tạo áp lực đối với người tiêu dùng, đặc biệt là các nhóm thu nhập thấp. Trong bối cảnh nhiều quốc gia cùng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, nguy cơ đứt gãy nguồn cung và mất cân đối thị trường lương thực có thể xảy ra trên phạm vi rộng.

Theo các chuyên gia, giảm phát thải khí mê tan là một trong những giải pháp mang lại hiệu quả nhanh nhất để làm chậm tốc độ nóng lên toàn cầu trong vài thập kỷ tới. Điều này đồng nghĩa với việc giảm nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, góp phần bảo vệ sản xuất nông nghiệp, duy trì năng suất cây trồng, vật nuôi và tăng khả năng thích ứng của ngành nông nghiệp trước biến đổi khí hậu.

Tại Việt Nam, nguồn phát thải khí mê tan chủ yếu đến từ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là canh tác lúa nước, chăn nuôi và xử lý chất thải hữu cơ. Vì vậy, việc áp dụng các mô hình canh tác phát thải thấp, tưới ngập khô xen kẽ trong sản xuất lúa, quản lý chất thải chăn nuôi bằng hầm biogas, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp hay phát triển kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng thu nhập cho người dân.

Trong bối cảnh an ninh lương thực ngày càng gắn chặt với an ninh môi trường và an ninh khí hậu, giảm phát thải khí mê tan không còn là trách nhiệm của riêng một ngành hay một quốc gia mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi giải pháp giảm phát thải được triển khai hôm nay đều góp phần bảo vệ đất đai, nguồn nước, mùa màng và bảo đảm nguồn lương thực cho các thế hệ tương lai.

Có thể khẳng định, giảm phát thải khí mê tan không chỉ là cam kết ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn là giải pháp đầu tư cho sự phát triển bền vững. Bởi hơn hết, giảm khí mê tan hôm nay chính là bảo vệ bữa cơm của ngày mai, bảo vệ sinh kế của người dân và củng cố nền tảng an ninh lương thực quốc gia trong tương lai.

El Niño và khủng hoảng năng lượng đe dọa an ninh lương thực châu Á

Khánh An