El Niño và khủng hoảng năng lượng đe dọa an ninh lương thực châu Á

Theo tờ South China Morning Post (SCMP), giới khoa học đang cảnh báo nguy cơ hiện tượng El Niño quay trở lại có thể làm suy giảm lượng mưa trên diện rộng, trùng với giai đoạn then chốt của mùa gieo trồng tại nhiều quốc gia châu Á. Tại Ấn Độ, cơ quan khí tượng quốc gia dự báo lượng mưa mùa gió mùa năm nay có thể thấp hơn mức trung bình, sau hai năm liên tiếp ghi nhận điều kiện thuận lợi.

Đây là tín hiệu đáng lo ngại đối với nền nông nghiệp phụ thuộc lớn vào mưa gió mùa. Ở bang Kerala, nơi thường xuất hiện các cơn dông sớm từ tháng 3 đến tháng 5 để phục vụ chuẩn bị đất canh tác, tình trạng khô hạn đã bắt đầu xuất hiện, làm gián đoạn chu kỳ sản xuất quen thuộc của nông dân. Không chỉ Nam Á, tác động của El Niño được dự báo lan rộng sang khu vực Đông Nam Á, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước trên diện rộng.

Hiện tượng này, đặc trưng bởi sự nóng lên bất thường của vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương, có thể làm xáo trộn các hình thái thời tiết toàn cầu, gây mưa lớn ở một số nơi nhưng lại dẫn đến hạn hán nghiêm trọng ở nhiều khu vực khác. Thực tế, hạn hán đã gây thiệt hại nặng nề tại Philippines, với tổn thất lên tới hàng tỷ peso trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản. Trong khi đó, khu vực Đông Nam Á nói chung đang đối mặt với nguy cơ suy giảm sản lượng lương thực nếu tình trạng khô hạn kéo dài.

Áp lực không chỉ đến từ thời tiết mà còn từ thị trường năng lượng toàn cầu. Căng thẳng tại Trung Đông đang làm gián đoạn nguồn cung khí đốt, đặc biệt từ Qatar - một trong những nhà sản xuất khí tự nhiên lớn nhất thế giới. Khí đốt là nguyên liệu đầu vào quan trọng trong sản xuất phân bón, nhất là urê. Khi nguồn cung bị thắt chặt, giá phân bón tăng mạnh, buộc nông dân phải cắt giảm sử dụng, kéo theo nguy cơ giảm năng suất và gia tăng chi phí sản xuất. Nguồn cung nông sản toàn cầu cũng chịu sức ép từ các quốc gia xuất khẩu chủ chốt.

Tại Úc, tình trạng khô hạn kéo dài cùng với thiếu hụt vật tư nông nghiệp đã khiến diện tích gieo trồng giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 7 năm. Là một trong những nước xuất khẩu lúa mì lớn, bất kỳ sự sụt giảm sản lượng nào tại đây đều có thể tạo hiệu ứng dây chuyền lên thị trường thế giới. Theo nhà phân tích Gnanasekar Thiagarajan, sự kết hợp của các yếu tố bất lợi đang tạo ra kịch bản đáng lo ngại: Mùa gieo trồng bắt đầu nhưng lại trùng với nguy cơ xuất hiện El Niño mạnh, kéo theo tình trạng khô hạn trên diện rộng.

Tại Indonesia - quốc gia có thể chịu ảnh hưởng của “siêu El Niño” – chính phủ đang triển khai hàng loạt biện pháp ứng phó khẩn cấp. Theo tờ The Star, Bộ trưởng Nông nghiệp Indonesia Andi Amran Sulaiman cho biết nước này đã dành hơn 3.000 tỷ rupiah (khoảng 175 triệu USD) để nâng cấp hệ thống thủy lợi, ứng phó với nguy cơ mùa khô kéo dài. Chương trình sẽ được triển khai trên khoảng 1,5 triệu ha đất nông nghiệp, tập trung cải thiện hạ tầng tưới tiêu, tối ưu hóa sử dụng đất và tăng cường các hệ thống bơm nước.

Bên cạnh đó, Indonesia cũng lên kế hoạch mở rộng thêm 30.000ha diện tích trồng lúa nhằm củng cố năng lực sản xuất lương thực. Dù đối mặt với nhiều thách thức, quốc gia này vẫn giữ được sự chủ động nhất định nhờ nguồn dự trữ gạo dồi dào, dự kiến đạt khoảng 5 triệu tấn trong thời gian tới, cùng với sản lượng khoảng 11 triệu tấn từ vụ mùa hiện tại.

Trong bối cảnh các cú sốc từ thời tiết cực đoan, chi phí đầu vào tăng cao và nguồn cung toàn cầu biến động cùng lúc, nguy cơ thiếu hụt lương thực và gia tăng giá cả đang hiện hữu. Đối với nhiều quốc gia châu Á, mùa hè năm nay có thể trở thành phép thử lớn đối với khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống nông nghiệp.

Nguy cơ hạn hán, thiếu nước do El Nino cuối năm 2026