Mới đây, UNESCO tại Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An khởi động Dự án "Tăng cường năng lực quốc gia của Việt Nam về cảnh báo sớm, chuẩn bị, ứng phó, phục hồi sau thiên tai và bảo đảm môi trường học tập an toàn cho các nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất sau các cơn bão Wipha, Bualoi và Matmo". Dự án được Chính phủ Nhật Bản tài trợ, hướng tới nâng cao hiệu quả cảnh báo sớm, tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó và phục hồi sau thiên tai, đồng thời xây dựng môi trường học tập an toàn cho người dân tại các khu vực có nguy cơ cao.

Trong bối cảnh Việt Nam liên tiếp chịu tác động của bão mạnh và các hiện tượng thời tiết cực đoan, gây thiệt hại lớn về người, tài sản và sinh kế, việc đầu tư cho hệ thống cảnh báo sớm được xem là giải pháp then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro, đặc biệt tại các vùng miền núi thường xuyên xảy ra lũ quét và sạt lở đất. Tại Nghệ An, dự án sẽ được triển khai trọng điểm tại Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An, tập trung ở hai xã Tương Dương và Mường Xén.

Hai hợp phần chính của dự án gồm nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm lũ quét, sạt lở đất và tăng cường năng lực phòng, chống thiên tai trong trường học. Theo kế hoạch, UNESCO sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát, cập nhật kế hoạch quản lý rủi ro thiên tai, đánh giá hệ thống cảnh báo và bản đồ nguy cơ hiện có, đồng thời xây dựng, hoàn thiện bản đồ nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại các địa phương thí điểm.

Dự án cũng sẽ nghiên cứu nâng cấp hạ tầng cảnh báo sớm theo thời gian thực tại cấp tỉnh và các khu vực có nguy cơ cao, góp phần rút ngắn thời gian truyền tải thông tin, hỗ trợ chính quyền địa phương đưa ra quyết định ứng phó nhanh và hiệu quả. Chia sẻ kinh nghiệm từ Nhật Bản tại lễ khởi động, các chuyên gia cho rằng một hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả phải được xây dựng trên bốn trụ cột gồm: Nhận diện nguy cơ, giám sát và dự báo, truyền tải thông tin cảnh báo kịp thời và nâng cao năng lực sẵn sàng ứng phó của cộng đồng. Cảnh báo chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân hiểu rõ mức độ rủi ro, biết thời điểm cần sơ tán và có kế hoạch hành động cụ thể.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, nhấn mạnh hệ thống cảnh báo sớm cần lấy con người làm trung tâm, bảo đảm người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và có thể chuyển hóa thông tin cảnh báo thành hành động thực tế. Theo ông, dự án sẽ kết hợp kinh nghiệm của Nhật Bản về cảnh báo sớm và giáo dục phòng, chống thiên tai với điều kiện thực tiễn tại Nghệ An nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ tốt hơn các nhóm dễ bị tổn thương, đặc biệt là trẻ em.

Bên cạnh việc nâng cấp hệ thống cảnh báo, dự án dành nhiều nguồn lực để xây dựng mô hình trường học an toàn trước thiên tai. UNESCO sẽ phối hợp với ngành giáo dục xây dựng các công cụ lập kế hoạch phòng, chống thiên tai có sự tham gia của giáo viên, học sinh và cộng đồng; đào tạo đội ngũ giáo viên nòng cốt; đồng thời hỗ trợ một số trường học triển khai thí điểm phương án ứng phó, bảo đảm duy trì hoạt động dạy và học trong các tình huống khẩn cấp.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ đánh giá dự án có ý nghĩa thiết thực, giúp địa phương tiếp cận những kinh nghiệm tiên tiến của Nhật Bản trong quản lý rủi ro thiên tai, ứng dụng khoa học - công nghệ vào cảnh báo sớm và xây dựng môi trường học tập an toàn, qua đó nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki khẳng định Chính phủ Nhật Bản sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai nhằm hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực quản lý rủi ro và xây dựng các cộng đồng có khả năng chống chịu tốt hơn trước thiên tai.

Với nguồn tài trợ của Chính phủ Nhật Bản, dự án dự kiến mang lại lợi ích trực tiếp cho khoảng 15.000 người, bao gồm cán bộ quản lý thiên tai, cơ quan dự báo, chính quyền địa phương, giáo viên, học sinh và người dân tại khu vực triển khai. Kết quả thực hiện tại Nghệ An cũng sẽ là cơ sở để nhân rộng mô hình ra các địa phương khác, góp phần thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Khung Sendai về giảm nhẹ rủi ro thiên tai và các Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên hợp quốc.

Việt Nam và Đức thúc đẩy hợp tác về khí hậu, giảm rủi ro thiên tai và phát triển rừng bền vững