Những năm gần đây, ngập úng đã trở thành thách thức thường trực tại nhiều đô thị trên cả nước. Từ Hà Nội, TP.HCM đến các đô thị ven biển hay những khu vực phát triển nhanh, chỉ sau các trận mưa lớn trong thời gian ngắn, nhiều tuyến đường rơi vào tình trạng ngập sâu, giao thông ùn tắc và sinh hoạt của người dân bị ảnh hưởng.

Theo các chuyên gia, biến đổi khí hậu khiến tần suất xuất hiện các trận mưa cực đoan ngày càng gia tăng, làm hệ thống tiêu thoát nước tại nhiều đô thị nhanh chóng quá tải. Tuy nhiên, mưa lớn không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến ngập úng. Thực tế cho thấy, cùng một lượng mưa nhưng mức độ ngập ở mỗi địa phương lại khác nhau, phản ánh sự khác biệt về khả năng chống chịu của hạ tầng và công tác quy hoạch.

Quá trình đô thị hóa nhanh trong nhiều năm qua đã làm thu hẹp diện tích ao hồ, vùng trũng và không gian mặt nước tự nhiên – những khu vực có vai trò điều tiết nước mưa. Trong khi đó, diện tích bê tông hóa ngày càng mở rộng khiến nước mưa không còn khả năng thấm xuống đất mà dồn nhanh vào hệ thống thoát nước vốn đã chịu nhiều áp lực.

Bên cạnh đó, việc quy hoạch phát triển đô thị tại nhiều nơi chưa được gắn kết đồng bộ với quy hoạch thoát nước. Một số khu đô thị mới được nâng cốt nền hoặc xây dựng hạ tầng nhưng chưa tính toán đầy đủ đến khả năng tiêu thoát nước của khu vực xung quanh, làm thay đổi dòng chảy tự nhiên và phát sinh nhiều điểm ngập cục bộ sau mỗi trận mưa. Nhiều công trình thoát nước được xây dựng từ nhiều năm trước cũng đã bộc lộ sự quá tải trước những diễn biến ngày càng cực đoan của thời tiết.

Theo đánh giá, ngập úng đô thị hiện nay là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng, trong đó biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro, còn những hạn chế trong quy hoạch, phát triển hạ tầng và quản lý đô thị là nguyên nhân khiến mức độ ảnh hưởng trở nên nghiêm trọng hơn.

Để giải quyết căn cơ bài toán ngập úng, các chuyên gia cho rằng cần thay đổi tư duy từ "chống ngập" sang chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc đầu tư mở rộng hệ thống thoát nước vẫn cần thiết, nhưng phải đi cùng với quy hoạch đồng bộ, bảo vệ không gian mặt nước, hồ điều hòa, sông, kênh và các mảng xanh đô thị nhằm tăng khả năng điều tiết nước mưa.

Bên cạnh đó, cần lồng ghép các kịch bản biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển đô thị; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý hạ tầng, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, đồng thời tăng cường kiểm tra, duy tu hệ thống tiêu thoát nước và kiểm soát chặt chẽ quá trình phát triển đô thị.

[Góc nhìn tuần qua]: Mưa lớn, lũ quét, lũ ống bao trùm Bắc Bộ “khi thiên tai không còn là bất thường”

Ban Biên tập Moitruong.net.vn