Từng bước giảm tình trạng đốt rơm rạ trên đồng ruộng

Thói quen đốt rơm rạ sau thu hoạch từng khá phổ biến tại nhiều vùng sản xuất. Với người dân, đây là cách xử lý nhanh lượng phụ phẩm còn lại trên đồng ruộng, nhưng đồng thời cũng phát sinh khói, bụi, ảnh hưởng đến môi trường không khí và đời sống của người dân khu vực lân cận.

Trong khi đó, rơm rạ là nguồn chất hữu cơ có thể tận dụng cho sản xuất. Nếu được thu gom và xử lý phù hợp, nguồn phụ phẩm này có thể trở thành nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ, góp phần bổ sung chất hữu cơ cho đất và giảm lượng chất thải phát sinh từ sản xuất nông nghiệp.

Nhận thức được điều đó, thời gian qua, nhiều địa phương trong tỉnh đã tăng cường tuyên truyền, vận động người dân thay đổi cách xử lý phụ phẩm sau thu hoạch, từng bước hạn chế tình trạng đốt rơm rạ trên đồng ruộng.

Tại Đô Lương, Lương Sơn, Nghi Lộc,... việc thu gom, tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp được người dân quan tâm hơn. Thay vì đốt bỏ, một số hộ đã tận dụng rơm rạ, thân lá cây và các nguồn nguyên liệu hữu cơ khác để phục vụ sản xuất, trong đó có ủ phân hữu cơ.

Bà Lê Thị Hải Vân, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đô Lương, cho biết: Lâu nay trên địa bàn xã gần như không còn tình trạng người dân đốt rơm rạ sau mỗi vụ thu hoạch. Người dân dần hình thành thói quen tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp để ủ phân hữu cơ bón cho cây trồng, vừa góp phần bảo vệ môi trường, vừa tiết kiệm chi phí đầu tư sản xuất.

Theo bà Vân, để khuyến khích người dân duy trì cách làm này, Hội Nông dân xã cũng có những hoạt động đồng hành, hỗ trợ cụ thể. Hội trích quỹ và đề xuất, xin hỗ trợ từ UBND xã để cấp men vi sinh cho người dân thực hiện ủ phân hữu cơ.

Việc hỗ trợ men vi sinh cùng với hướng dẫn kỹ thuật giúp người dân có thêm điều kiện xử lý phụ phẩm ngay tại hộ gia đình, biến những nguyên liệu tưởng như bỏ đi thành nguồn phân bón phục vụ cây trồng.

Từ cách làm này, câu chuyện xử lý rơm rạ sau thu hoạch không chỉ dừng ở việc làm sạch đồng ruộng mà hướng tới tận dụng nguồn phụ phẩm để tạo thêm giá trị cho sản xuất. Đây cũng là một trong những cách tiếp cận phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn, khi chất thải của quá trình này có thể trở thành đầu vào cho một quá trình sản xuất khác.

Tuy nhiên, để thay đổi thói quen xử lý rơm rạ trên diện rộng, việc tuyên truyền cần đi cùng với những phương pháp xử lý đơn giản, phù hợp và dễ áp dụng tại nông hộ. Trong đó, ủ phân hữu cơ vi sinh là một hướng được các cấp Hội Nông dân quan tâm triển khai.

Ủ phân hữu cơ, đưa phụ phẩm trở lại sản xuất theo hướng tuần hoàn

Không chỉ dừng ở việc hạn chế đốt bỏ, tại nhiều địa phương trong tỉnh, phụ phẩm nông nghiệp đang được tận dụng để tạo nguồn phân hữu cơ phục vụ sản xuất. Cùng với việc vận động người dân thay đổi thói quen, các cấp Hội Nông dân tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, giúp hội viên có thể xử lý phụ phẩm ngay tại hộ gia đình.

Tại Tân Kỳ, cách làm này đang được cụ thể hóa bằng những hoạt động hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở. Chiều 10/9, Hội Nông dân xã Tân Kỳ trực tiếp hướng dẫn Chi hội Nông dân xóm Tân Lạt thực hiện kỹ thuật ủ phân hữu cơ vi sinh từ các nguồn nguyên liệu sẵn có.

Tại buổi hướng dẫn, hội viên được hướng dẫn các bước từ chuẩn bị nguyên liệu, phối trộn men vi sinh đến đảo, theo dõi độ ẩm và thời gian ủ để tạo ra nguồn phân hữu cơ phục vụ cây trồng.

Việc hướng dẫn trực tiếp giúp người dân nắm được quy trình xử lý phụ phẩm, từ đó có thể chủ động tận dụng các nguồn nguyên liệu hữu cơ phát sinh trong quá trình sản xuất thay vì bỏ đi hoặc xử lý bằng cách đốt.

Cùng hướng đi này, ngày 10/9/2026, Hội Nông dân xã Tân Châu phối hợp với Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An tổ chức lớp tập huấn chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ trong sản xuất nông nghiệp bền vững cho cán bộ, hội viên nông dân.

Tại lớp tập huấn, các học viên được truyền đạt kiến thức, kỹ thuật ứng dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất nông nghiệp; hướng dẫn quy trình sản xuất, sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh từ phụ phẩm nông nghiệp.

Một số chế phẩm sinh học phục vụ sản xuất nông nghiệp cũng được giới thiệu và hướng dẫn cách sử dụng. Sau phần học lý thuyết, các học viên được ra thực địa để trực tiếp thực hành quy trình ủ phân bón hữu cơ vi sinh từ phụ phẩm nông nghiệp dưới sự hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật.

Từ những buổi hướng dẫn như vậy, người dân có thêm kiến thức và điều kiện để từng bước hình thành thói quen tận dụng nguồn phụ phẩm ngay tại gia đình.

Về bản chất, đây là một vòng tuần hoàn khá đơn giản. Phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch được thu gom, thay vì đốt bỏ sẽ được xử lý bằng phương pháp phù hợp để tạo thành phân hữu cơ. Phân sau khi ủ được sử dụng cho cây trồng, bổ sung nguồn dinh dưỡng và trả lại một phần chất hữu cơ cho đất.

Không chỉ rơm rạ, các nguồn nguyên liệu hữu cơ khác phát sinh trong quá trình sản xuất cũng có thể được tận dụng, tùy điều kiện và phương pháp xử lý.

Đối với người nông dân, việc tự tạo nguồn phân hữu cơ từ nguyên liệu sẵn có có thể góp phần giảm chi phí đầu vào. Quan trọng hơn, phụ phẩm được đưa trở lại chu trình sản xuất thay vì trở thành nguồn chất thải gây áp lực cho môi trường.

Mô hình của nông dân Thái Văn Tuất ở Đô Lương là một ví dụ cho hướng đi đó. Từ việc sử dụng phân hữu cơ để chăm sóc vườn ổi, nguồn vật chất hữu cơ được đưa trở lại đất và cây trồng, tạo thành một mắt xích trong chu trình sản xuất theo hướng tuần hoàn.

Những cách làm từ cơ sở cho thấy, chuyển đổi theo hướng xanh không nhất thiết bắt đầu từ những mô hình lớn. Việc thay đổi cách xử lý rơm rạ, tận dụng phụ phẩm, ủ phân hữu cơ ngay tại hộ gia đình cũng có thể tạo ra những chuyển biến thiết thực đối với môi trường và sản xuất.

Khi phụ phẩm được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên thay vì chất thải, người nông dân vừa có thêm nguồn vật tư cho sản xuất, vừa góp phần giảm lượng chất thải và khói bụi phát sinh từ việc đốt rơm rạ.

Từ đồng ruộng đến khu vườn, những cách làm cụ thể của người dân đang góp phần đưa sản xuất nông nghiệp Nghệ An từng bước theo hướng xanh và tuần hoàn.

Hà Nội siết trách nhiệm cấp xã để chấm dứt nạn đốt rơm rạ, đốt rác tự phát

Hải Yến