Đưa công nghệ xanh từ phòng thí nghiệm ra thực tiễn

Chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu đang trở thành hướng đi quan trọng của các trường đại học, thay cho cách tiếp cận chỉ dừng ở công bố khoa học và nghiệm thu đề tài. Chuỗi nghiên cứu - sở hữu trí tuệ - hoàn thiện công nghệ - ứng dụng - thương mại hóa đang mở rộng khả năng đưa tri thức vào sản xuất, đời sống, qua đó tạo thêm dư địa cho các giải pháp phục vụ phát triển xanh và bền vững.

Tại Đại học Quốc gia TPHCM, định hướng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 xác định chuyển từ mô hình đề tài - nghiệm thu sang chuỗi nhiệm vụ - sản phẩm - ứng dụng - thương mại hóa - tác động xã hội.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, trường công bố khoảng 1.500 bài báo trên hệ thống Scopus, có 12 sáng chế, giải pháp hữu ích trong nước và một sáng chế châu Âu chuẩn bị được cấp bằng. Trường cũng xây dựng danh mục 16 công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược trong các lĩnh vực vi mạch - bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học. Trung tâm Đổi mới sáng tạo được định hướng tham gia từ xác thực cơ hội, ươm tạo, phát triển sản phẩm đến kết nối đầu tư và thương mại hóa.

Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, đến ngày 27/5/2026, trường có 50 đơn đăng ký sở hữu trí tuệ được nộp từ đầu năm, trong đó 13 văn bằng đã được cấp; số công bố khoa học trên hệ thống Scival đạt 1.777.

Cùng với đó, các trường đang đưa doanh nghiệp tham gia sớm hơn vào quá trình phát triển công nghệ, thúc đẩy chuyển giao trực tiếp, ươm tạo doanh nghiệp khởi nguồn và phát triển sản phẩm từ sáng chế.

Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, cuộc thi R&D to Startup 2026 kết nối nhà trường, nhà nghiên cứu, người học với doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp. Các dự án được đào tạo, cố vấn, phản biện và hoàn thiện cả sản phẩm lẫn mô hình kinh doanh.

Cách tiếp cận này giúp rút ngắn khoảng cách từ kết quả nghiên cứu đến ứng dụng thực tế. Với những công nghệ hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải, tiết kiệm năng lượng và phát triển sản xuất bền vững, việc tạo được một chuỗi chuyển giao thông suốt càng có ý nghĩa, bởi công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi có thể được hoàn thiện, nhân rộng và ứng dụng trong thực tiễn.

Mở rộng hệ sinh thái công nghệ cho phát triển xanh

Chuyển giao công nghệ đang được đặt trong định hướng phát triển mới của giáo dục đại học, hướng các trường trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.

Chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển 5 cơ sở giáo dục đại học tại miền Trung và Tây Nguyên gồm Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Nha Trang và Trường Đại học Quy Nhơn theo hướng trở thành những trung tâm đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ có uy tín trong khu vực và thế giới.

Tại phía Nam, Đại học Quốc gia TPHCM, Đại học Kinh tế TPHCM, Đại học Y Dược TPHCM và Đại học Việt Đức cũng được định hướng trở thành những trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ hàng đầu khu vực châu Á.

Thực tế cho thấy hoạt động khoa học và công nghệ đang tạo thêm nguồn lực cho các trường. Năm 2025, Đại học Trà Vinh có tổng thu 1.101 tỷ đồng, trong đó nguồn thu từ khoa học và công nghệ đạt 65 tỷ đồng, tăng hơn 5 lần so với năm 2024. Đại học Cần Thơ có tổng nguồn thu hơn 1.200 tỷ đồng, khoảng 11% đến từ các hợp đồng đào tạo, nghiên cứu khoa học và dịch vụ.

Tuy nhiên, khoảng cách từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm ứng dụng rộng rãi vẫn còn đáng kể. Một sáng chế có thể phải trải qua quá trình thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ, tiêu chuẩn hóa, kiểm chứng hiệu quả và huy động vốn trước khi đưa vào sản xuất.

Với những công nghệ có khả năng phục vụ chuyển đổi xanh, yêu cầu này càng rõ nét. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải hay cải thiện quy trình sản xuất chỉ tạo ra giá trị môi trường khi được hoàn thiện, nhân rộng và ứng dụng thực tế.

Do đó, hệ sinh thái chuyển giao cần bao quát từ bảo hộ sở hữu trí tuệ, định giá công nghệ đến kết nối doanh nghiệp, hoàn thiện sản phẩm, gọi vốn và thương mại hóa. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm, đơn vị chuyển giao công nghệ cùng mạng lưới doanh nghiệp, nhà đầu tư sẽ là những mắt xích quan trọng.

Khi chuỗi nghiên cứu - sở hữu trí tuệ - hoàn thiện công nghệ - ươm tạo - đầu tư - chuyển giao - thương mại hóa vận hành hiệu quả, giá trị của đại học không chỉ được đo bằng số bài báo hay sáng chế, mà còn bằng khả năng biến tri thức thành công nghệ, sản phẩm và những giá trị kinh tế, xã hội, môi trường thiết thực.

Đây cũng là nền tảng để đưa thành quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm vào sản xuất và đời sống, góp phần thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tác động môi trường và hình thành các mô hình phát triển bền vững.

Ưu tiên công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng trong mua sắm công để thúc đẩy phát triển bền vững

Kiệt Vũ