Chủ động tích nước từ sớm, ứng phó nguy cơ thiếu nước mùa khô 2027
Tài nguyên nước - Ngày đăng : 15:04, 16/09/2026
Chủ động tích nước từ sớm, ứng phó nguy cơ thiếu nước mùa khô 2027
Trước xu thế dòng chảy suy giảm, lượng mưa có thể thiếu hụt 10-40% và xâm nhập mặn xuất hiện sớm, ngành quản lý tài nguyên nước yêu cầu chủ động tích nước, xây dựng kịch bản nguồn nước và triển khai giải pháp ứng phó ngay từ cuối mùa lũ năm 2026.
Nguồn nước đối mặt nhiều rủi ro
Tại họp báo thường kỳ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức sáng 16/9, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà cho biết, nguồn nước trên nhiều sông, suối đang có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm trong bối cảnh El Niño tác động rõ nét. Lượng mưa thời gian tới được dự báo có thể thiếu hụt 10-40%, đồng thời xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lấn sâu.
Những diễn biến này làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước, suy giảm lượng nước tích trữ tại các hồ chứa, tác động trực tiếp đến an ninh nguồn nước trong mùa khô năm 2027. Theo ông Ngô Mạnh Hà, giải pháp trọng tâm là phải chủ động từ sớm, từ xa, không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới ứng phó.
Việt Nam có nguồn nước mặt tương đối dồi dào, với 3.450 sông, suối có chiều dài từ 10 km trở lên, tổng lượng dòng chảy hằng năm khoảng 844 tỷ m³, tập trung chủ yếu tại 13 lưu vực sông lớn. Tuy nhiên, nguồn nước phân bố không đều theo không gian và thời gian. Đáng chú ý, 5/13 lưu vực sông phụ thuộc vào nguồn nước từ ngoài biên giới, khiến việc bảo đảm an ninh nguồn nước cần gắn với theo dõi, đánh giá và điều phối nguồn nước trên toàn lưu vực.
Về năng lực tích trữ, cả nước hiện có khoảng 6.733 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích khoảng 15,2 tỷ m³ và khoảng 705 hồ chứa thủy điện với tổng dung tích khoảng 55 tỷ m³ đang vận hành. Trong số này, 137 hồ chứa lớn, gồm hồ thủy lợi và thủy điện, vận hành theo Quy trình vận hành liên hồ chứa trên 11 lưu vực sông, với tổng dung tích khoảng 54,6 tỷ m³ và dung tích hữu ích khoảng 37,2 tỷ m³.
Đối với nước dưới đất, tổng trữ lượng tiềm năng khoảng 91 tỷ m³/năm. Tuy nhiên, theo số liệu thống kê hiện trạng nguồn nước được ông Hà thông tin, từ tháng 5/2026, nguồn nước trên đa số sông, suối đã bắt đầu chịu ảnh hưởng của El Niño và có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm.
Dòng chảy trong giai đoạn tháng 6-8 tiếp tục suy giảm rõ nét. Hầu hết các sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn có dòng chảy thấp hơn từ 10-75% so với trung bình nhiều năm, ngoại trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã có mức cao hơn.
Từ bài học các mùa hạn 2015-2016 và 2019-2020, đại diện Cục Quản lý tài nguyên nước cho rằng rủi ro đối với mùa khô năm 2027 có thể bắt đầu từ cuối mùa lũ năm 2026.
Khi lượng dòng chảy trong các tháng mùa lũ thấp hơn trung bình nhiều năm, đặc biệt tại các lưu vực sông khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ, các hồ chứa có nguy cơ không tích đủ nước để phục vụ mùa cạn. Đây là rủi ro đáng lưu ý trong bối cảnh nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động kinh tế - xã hội tiếp tục tăng cao.
Bên cạnh thiếu hụt nước tích trữ, suy giảm dòng chảy trên sông, suối cũng là nguy cơ trực tiếp. Lượng mưa thiếu hụt, mùa mưa kết thúc sớm có thể làm giảm dòng chảy trong các tháng mùa cạn. Các khu vực miền Trung, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ được dự báo có mức thiếu hụt cao, trên 40%; một số sông, suối có thể thiếu hụt trên 60%, như sông Kôn và sông Ba.
Khi El Niño xảy ra, thiếu hụt dung tích tích trữ cuối mùa lũ tại các hồ chứa kết hợp với suy giảm dòng chảy trong mùa cạn sẽ làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn nước trên các lưu vực sông và phạm vi cả nước.
Theo số liệu số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 74% hồ thủy điện có mức thiếu hụt dung tích tích trữ từ 15-80%, trong khi 40% hồ thủy lợi thiếu hụt từ 20-87%. Cùng với đó, dòng chảy các tháng mùa cạn có nguy cơ thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm. Các chỉ số này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải có phương án điều phối, phân phối nguồn nước phù hợp với từng lưu vực.
Chủ động tích nước, bảo đảm nguồn nước dân sinh
Trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, ông Ngô Mạnh Hà đề nghị tăng cường theo dõi, cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; đồng thời nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo tại những khu vực có nguy cơ cao, nhất là miền Trung, Tây Nguyên và sông Cửu Long.
Một trong những giải pháp trọng tâm là chủ động tích nước sớm tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện ngay từ mùa lũ, tùy theo điều kiện từng lưu vực sông, nhằm tạo nguồn nước điều tiết cho mùa khô năm 2027. Trong đó, nhu cầu nước sinh hoạt cần được ưu tiên cao nhất.
Việc vận hành hồ chứa cần linh hoạt, vừa tham gia phòng, chống lũ, bảo đảm an toàn hạ du, vừa tận dụng khả năng tích nước trong các tháng mùa lũ. Đối với các hồ chứa thuộc quy trình vận hành liên hồ, cần căn cứ diễn biến thời tiết, nguồn nước và yêu cầu cấp nước để xem xét phương án tích nước sớm, phù hợp với điều kiện thực tế.
Cục Quản lý tài nguyên nước cũng đề cập việc sớm công bố kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông, làm cơ sở xây dựng và triển khai phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn. Đối với các lưu vực được nhận diện ở trạng thái thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng, cần xây dựng phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước phù hợp, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn nước hiện có.
Cùng với các giải pháp về hồ chứa, các địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ, cắt giảm diện tích canh tác tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước; điều chỉnh chế độ khai thác nước đối với các công trình ở hạ du hồ chứa thủy điện; đồng thời rà soát, điều chỉnh nhiệm vụ của những hồ chứa thủy lợi chưa khai thác hết khả năng tích trữ nước.
Đặc biệt, cần sớm xây dựng phương án ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước về các hồ chứa thủy điện trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Đây là cơ sở để chủ động điều tiết, cấp nước hạ du trong mùa khô năm 2027, nhất là nước sinh hoạt tại khu vực miền Trung và Đông Nam Bộ.
.jpg)