Biến đổi khí hậu

El Nino làm cạn nguồn nước, kênh đào Panama tiếp tục hạn chế tàu

Hải Đăng • 05/09/2026 19:30

Từ ngày 4/9, kênh đào Panama sẽ tiếp tục siết số lượng tàu được phép qua lại do nguồn nước suy giảm bởi hạn hán liên quan đến hiện tượng El Nino. Đây là lần thứ hai trong lịch sử tuyến hàng hải này phải áp dụng các biện pháp hạn chế để tiết kiệm nước.

Kênh đào Panama là tuyến hàng hải dài khoảng 80 km, nối Thái Bình Dương với Đại Tây Dương và đảm nhận khoảng 5% tổng lượng thương mại toàn cầu. Trước nguy cơ hạn hán nghiêm trọng kéo dài đến giữa năm 2027, cơ quan quản lý kênh đào quyết định giảm số tàu được phép đi qua mỗi ngày từ 36 xuống còn 32 lượt.

Cùng với việc hạn chế số chuyến, mớn nước tối đa được phép của tàu cũng sẽ được điều chỉnh từ 15,24 m xuống 14,63 m. Đây là thông số quyết định độ sâu phần thân tàu nằm dưới mặt nước.

Nhà chức trách Panama không loại trừ khả năng tiếp tục đưa ra những biện pháp hạn chế bổ sung nếu tình hình nguồn nước không được cải thiện.

Ông Jorge Quijano, cựu Giám đốc Ban Quản lý Kênh đào Panama, cảnh báo nếu các hồ chứa không thể được bổ sung đầy nước vào tháng 11, lưu lượng tàu qua kênh có thể tiếp tục phải cắt giảm.

Kênh đào phụ thuộc lớn vào nguồn nước mưa

Chính phủ Panama đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp do ảnh hưởng của El Nino - hiện tượng khí hậu làm nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông xích đạo Thái Bình Dương tăng lên, kéo theo những thay đổi bất thường về gió, lượng mưa và thời tiết trên phạm vi toàn cầu.

Bà Ilya Espino de Marotta, người chuẩn bị đảm nhiệm vị trí Giám đốc Ban Quản lý Kênh đào Panama, thừa nhận điều kiện vận hành hiện nay đang đặt ra nhiều thách thức.

Kênh đào Panama phụ thuộc hoàn toàn vào lượng nước ngọt được tích trữ trong các hồ nhân tạo, trong đó nguồn bổ sung chủ yếu đến từ mưa. Nguồn nước này đóng vai trò thiết yếu đối với hệ thống âu tàu dùng để nâng và hạ tàu ở hai đầu tuyến.

Khi lượng nước không đủ, hệ thống âu tàu sẽ không thể vận hành bình thường.

Đáng chú ý, mỗi tàu đi qua kênh tiêu thụ khoảng 200 triệu lít nước. Sau khi được sử dụng cho quá trình vận hành âu tàu, lượng nước này được xả trực tiếp ra biển.

Ông Erick Cordoba, Quản lý nguồn nước của kênh đào, nhấn mạnh nước là nguồn tài nguyên có ý nghĩa sống còn đối với hoạt động của tuyến hàng hải này.

Tuy nhiên, từ tháng 4 đến tháng 8, tổng lượng mưa tích lũy tại khu vực đã thấp hơn khoảng 35,8% so với mức trung bình nhiều năm. Tình trạng này được dự báo chưa thể sớm cải thiện.

Các dự báo thời tiết cho thấy mùa khô năm 2027, thường kéo dài từ tháng 1 đến tháng 4, có thể đến sớm hơn thông lệ và kéo dài sang tháng 5.

Từng giảm mạnh số tàu vì El Nino

Đây không phải lần đầu tiên El Nino buộc kênh đào Panama phải hạn chế hoạt động.

Trong các năm 2023 và 2024, ảnh hưởng của El Nino từng khiến cơ quan quản lý giảm số tàu được phép qua kênh mỗi ngày xuống chỉ còn 22 lượt. Đồng thời, mớn nước tối đa cũng bị hạ xuống 13,41 m.

Những biện pháp này kéo theo hệ quả đáng kể. Lượng tàu qua kênh giảm khoảng 20%, trong khi tổng tải lượng hàng hóa giảm 17%. Tình trạng ùn tắc cũng kéo dài khi nhiều tàu phải chờ để được phép đi qua tuyến hàng hải.

Bà Rebecca Bill Chavez, Chủ tịch Tổ chức Đối thoại Liên Mỹ, nhận định nếu các biện pháp hạn chế được duy trì trong thời gian dài, chi phí vận tải biển có thể tăng lên, thời gian tàu chờ qua kênh kéo dài hơn. Những yếu tố này cuối cùng có thể làm tăng giá thành hàng hóa khi đến tay người tiêu dùng.

Ông Quijano ước tính cứ mỗi lần mớn nước bị giảm 30 cm, một tàu có thể phải để lại khoảng 200 container hàng hóa.

Với những tàu container cỡ lớn có sức chứa lên tới 16.000 container, lượng hàng không thể vận chuyển qua kênh có thể lên tới hàng trăm container.

Theo ông Quijano, ngành vận tải container - lĩnh vực mang lại nguồn thu lớn nhất cho kênh đào Panama - sẽ chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng.

Tuy nhiên, hãng vận tải biển Maersk của Đan Mạch cho rằng hiện vẫn còn quá sớm để đánh giá chính xác mức độ tác động của những hạn chế mới.

Panama tính xây hồ chứa nước mới

Trước nguy cơ hạn hán tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động của kênh đào, Ban Quản lý Kênh đào Panama đang lên kế hoạch xây dựng thêm một hồ chứa nước.

Dự án dự kiến được triển khai trên sông Indio ở phía Tây, với diện tích khoảng 4.600 ha. Mục tiêu là tăng khả năng dự trữ nước và giảm sự phụ thuộc của hoạt động vận hành kênh đào vào diễn biến lượng mưa.

Tuy nhiên, công trình này dự kiến phải đến năm 2031 mới hoàn thành và có thể đưa vào sử dụng.

Trong thời gian chờ nguồn cung nước bổ sung, diễn biến của El Nino và tình trạng hạn hán sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng quyết định khả năng vận hành ổn định của một trong những tuyến hàng hải có vai trò đặc biệt đối với thương mại toàn cầu.