El Nino đang đặt ra thêm sức ép đối với năng lực thích ứng khí hậu của châu Á. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), hiện tượng này đã hình thành rõ rệt và có khả năng tiếp tục gia tăng cường độ trong những tháng tới, đạt mức rất mạnh vào cuối năm 2026. WMO dự báo khả năng El Nino duy trì đến tháng 2/2027 ở mức gần 100%.

Một sự kiện El Nino rất mạnh có thể làm thay đổi đáng kể quy luật nhiệt độ và lượng mưa tại nhiều khu vực, kéo theo nguy cơ gia tăng các hiện tượng cực đoan như hạn hán, mưa lớn và nắng nóng. Tuy nhiên, WMO lưu ý mức độ tác động cụ thể không giống nhau ở mọi quốc gia mà còn phụ thuộc vào vị trí địa lý, mùa trong năm và sự tương tác với các yếu tố khí hậu khác.

Trong bối cảnh đó, nhiều chính phủ châu Á đang chuyển trọng tâm từ theo dõi diễn biến sang chuẩn bị các phương án ứng phó cụ thể.

Trung Quốc xây dựng bản đồ rủi ro khí hậu

Trung Quốc đã triển khai chiến dịch kéo dài 100 ngày nhằm chuẩn bị trước các hình thái thời tiết cực đoan, đồng thời tăng cường bảo vệ sản xuất nông nghiệp trước nguy cơ cả hạn hán và mưa lớn.

Một hướng đi đáng chú ý là kế hoạch khuyến khích các thành phố xây dựng “bản đồ rủi ro khí hậu”. Các bản đồ này giúp xác định những khu vực dễ bị tổn thương trước lũ lụt và nắng nóng nghiêm trọng, qua đó hỗ trợ chính quyền địa phương xây dựng phương án ứng phó phù hợp.

Bắc Kinh cũng dự kiến nâng cấp hệ thống giám sát và cảnh báo sớm, nhằm tăng khả năng phát hiện và phản ứng trước các hiện tượng thời tiết bất thường.

Tại Hong Kong, tác động của nắng nóng cũng được phản ánh trong các chính sách liên quan đến người lao động. Trong những đợt nóng cực đoan, doanh nghiệp được yêu cầu cân nhắc điều chỉnh thời gian làm việc, trang bị phương tiện làm mát và bố trí thời gian nghỉ phù hợp.

Những động thái này cho thấy ứng phó El Nino đang được đặt trong phạm vi rộng hơn, không chỉ giới hạn ở lĩnh vực khí tượng mà liên quan trực tiếp đến sản xuất, lao động và an toàn cộng đồng.

Nam Á chịu sức ép từ nguồn nước và sản xuất nông nghiệp

Tại Nam Á, những tác động liên quan đến lượng mưa và nguồn nước đang trở thành vấn đề đáng chú ý.

Ở một số khu vực của Ấn Độ, lượng mưa gió mùa trong tháng 9 thấp hơn đáng kể so với mức thông thường, gây thêm áp lực đối với các cây trồng chủ lực như lúa, cây họ đậu, bông và ngô. Dữ liệu của cơ quan khí tượng Ấn Độ cho thấy lượng mưa gió mùa từ tháng 6 đến tháng 8 thấp hơn 13,8% so với mức trung bình dài hạn; khoảng 350 huyện, tương đương 47% số huyện trong cả nước, ghi nhận lượng mưa thiếu hụt hoặc thiếu hụt nghiêm trọng đến ngày 31/8.

Trước sức ép này, chính quyền tại hơn 350 huyện dễ bị tổn thương đang tăng cường cơ sở hạ tầng bảo tồn, tích trữ nước và khuyến khích nông dân chuyển sang các loại cây có nhu cầu nước thấp, thời gian sinh trưởng ngắn như cây họ đậu và các loại kê.

Tại Sri Lanka, tình hình nguồn nước đang trở thành vấn đề cấp bách. Hơn 160.000 người được ghi nhận chịu ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu nước, trong khi một số hồ chứa quan trọng cạn kiệt. Chính quyền đã phải vận chuyển nước bằng xe bồn để bổ sung cho các khu vực cần thiết.

Tại Vườn quốc gia Yala, một số khu vực dành cho khách tham quan phải đóng cửa, trong khi nước được đưa tới các ao để duy trì nguồn nước cho động vật hoang dã. Cơ quan quản lý thảm họa Sri Lanka cũng chuẩn bị cho kịch bản nguồn nước ngọt tiếp tục suy giảm, trong đó phương án xử lý nước biển để phục vụ sinh hoạt được đặt ra nếu tình hình trở nên nghiêm trọng.

Đông Nam Á lo tác động đến nông nghiệp và lương thực

Đông Nam Á cũng đứng trước nhiều sức ép khi El Nino mạnh lên. Bên cạnh nguy cơ hạn hán và thiếu nước, khu vực còn phải đối mặt với những vấn đề liên quan đến cháy rừng, khói mù và chi phí đầu vào nông nghiệp.

Kinh nghiệm từ đợt El Nino 2023 - 2024 cho thấy việc điều chỉnh lịch gieo trồng và quản lý nguồn nước có thể giúp giảm bớt tác động đối với sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, trước một đợt El Nino được dự báo mạnh, những biện pháp này có thể phải được triển khai ở quy mô lớn hơn.

Sản lượng lúa của khu vực được dự báo có thể giảm khoảng 8 - 10%, qua đó làm gia tăng nguy cơ biến động giá lương thực và tạo sức ép khác nhau đối với các nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, vấn đề an ninh lương thực được đặt với yêu cầu bảo đảm nguồn nước và khả năng chống chịu của ngành nông nghiệp.

Các chính phủ, hợp tác xã và nông dân tại Đông Nam Á đang thúc đẩy những hướng sản xuất thích ứng hơn, trong đó có nông nghiệp tái sinh và sử dụng phân bón sinh học.

Đông Á tăng cảnh giác với nắng nóng và bão

Tại Hàn Quốc, diễn biến thời tiết trong năm nay cho thấy mức độ biến động đáng chú ý. Khu vực đông nam nước này trải qua tháng 7 khô hạn nhất từng được ghi nhận, sau đó lại xuất hiện một hệ thống bão suy yếu mang theo lượng mưa rất lớn.

Trước nguy cơ nắng nóng tiếp tục diễn biến phức tạp, Cơ quan Khí tượng Hàn Quốc đã lần đầu tiên sau 18 năm điều chỉnh hệ thống cảnh báo nắng nóng và bổ sung cấp độ cao nhất. Ở cấp độ này, hướng dẫn chính thức yêu cầu dừng những công việc ngoài trời không khẩn cấp khi nhiệt độ cảm nhận đạt 38 độ C.

Cơ quan chức năng Hàn Quốc cũng theo dõi khả năng xuất hiện thời tiết khắc nghiệt trong mùa thu. Nhiệt độ nước biển quanh bán đảo Triều Tiên vẫn ở mức cao bất thường, trong khi giới dự báo lưu ý nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh hơn thông thường tại khu vực tây bắc Thái Bình Dương.

Tại Nhật Bản, trọng tâm chuẩn bị được đặt nhiều hơn vào nguy cơ bão và mưa lớn. Người dân được khuyến cáo theo dõi cảnh báo sơ tán, chủ động dự trữ thực phẩm, nước uống và gia cố nhà cửa.

Bộ Cơ sở hạ tầng Nhật Bản cũng xác định một số đường hầm có nguy cơ cao trên các tuyến quốc lộ để có thể chủ động đóng cửa khi mưa lớn. Đây là một trong những biện pháp được rút kinh nghiệm sau vụ hai người lái xe bị mắc kẹt và thiệt mạng trong một trận mưa kỷ lục tại tỉnh Chiba hồi tháng trước.

Từ ứng phó thiên tai đến quản trị rủi ro khí hậu

Điểm đáng chú ý trong công tác chuẩn bị của các quốc gia châu Á là phạm vi ứng phó đang được mở rộng. Từ lập bản đồ rủi ro khí hậu ở Trung Quốc, bảo vệ sản xuất nông nghiệp tại Ấn Độ, chuẩn bị nguồn nước ở Sri Lanka đến nâng cấp cảnh báo nắng nóng tại Hàn Quốc và rà soát hạ tầng tại Nhật Bản, rủi ro khí hậu ngày càng được đưa sâu hơn vào quá trình hoạch định chính sách.

Theo WMO, một El Nino rất mạnh có thể làm thay đổi đáng kể mô hình nhiệt độ và lượng mưa, đồng thời làm gia tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt và nắng nóng cực đoan. Tuy nhiên, cường độ của El Niño không phải yếu tố duy nhất quyết định mức độ tác động tại từng khu vực; các điều kiện khí hậu khác cũng có thể làm thay đổi hoặc khuếch đại tác động.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với châu Á, nơi tập trung đông dân cư và có nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào nông nghiệp, nguồn nước và hệ thống đô thị ven biển. Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đang ở mức cao, một El Nino mạnh có thể tạo thêm sức ép lên nguồn nước, sản xuất lương thực, năng lượng và hạ tầng.

Các dự báo khí hậu vì thế đang trở thành cơ sở để nhiều quốc gia chuyển từ phản ứng khi thiên tai xảy ra sang chuẩn bị sớm, xây dựng kịch bản và tăng cường hệ thống cảnh báo. WMO cũng nhấn mạnh việc biến các dự báo thành hành động sớm là yếu tố quan trọng nhằm giảm thiểu tác động của El Nino đối với những lĩnh vực nhạy cảm như nông nghiệp, y tế, năng lượng và tài nguyên nước.

El Niño là gì?

El Nino là pha nóng của hệ thống El Nino - Dao động phương Nam (ENSO), hình thành khi nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông vùng xích đạo Thái Bình Dương cao bất thường trong một thời gian kéo dài. Sự thay đổi này tác động đến hoàn lưu khí quyển và có thể làm biến đổi các hình thái thời tiết ở nhiều khu vực trên thế giới.

Hiện tượng này thường xuất hiện không đều, khoảng 2 - 7 năm một lần và thường kéo dài từ vài tháng đến hơn một năm. Tác động của El Nino không giống nhau giữa các khu vực, có nơi đối mặt với thời tiết nóng, khô hơn, trong khi khu vực khác có thể xuất hiện mưa lớn hoặc các hình thái thời tiết bất thường.

Đối với châu Á, El Nino thường làm thay đổi chế độ mưa và nhiệt độ. Đông Nam Á và một số khu vực Nam Á có thể gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước, cháy rừng và ảnh hưởng sản xuất nông nghiệp; trong khi các khu vực Đông Á có thể xuất hiện những diễn biến thời tiết khác.

El Nino là hiện tượng tự nhiên và không phải do biến đổi khí hậu tạo ra. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiệt độ nền của Trái đất tăng, một số tác động của El Nino có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

Hạn hán do El Nino đe dọa hoạt động kênh đào Panama

Hải Đăng