Doanh nghiệp được linh hoạt với hạn ngạch phát thải
Chuyển đổi xanh - Ngày đăng : 08:00, 27/09/2026
Doanh nghiệp được linh hoạt với hạn ngạch phát thải
Hệ thống đăng ký quốc gia là đầu mối duy nhất để các cơ quan, tổ chức thực hiện nghĩa vụ tuân thủ hạn ngạch phát thải khí nhà kính với cơ quan quản lý nhà nước. Trong giai đoạn đầu thí điểm thị trường các-bon, cơ chế này được thiết kế theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu giảm phát thải, vừa tạo dư địa để doanh nghiệp chủ động xử lý phần thiếu hụt hạn ngạch.
92 cơ quan, tổ chức tham gia giao dịch hạn ngạch
Từ cuối tháng 6/2026, các cơ sở phát thải lớn thuộc 3 ngành công nghiệp gồm nhiệt điện, sản xuất thép và sản xuất xi măng đã được Nhà nước phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.
Trong kỳ phân bổ đầu tiên giai đoạn 2025-2026, có 92 cơ quan, tổ chức được phép giao dịch hàng hóa hạn ngạch VN2025 trên sàn các-bon trong nước, do có cơ sở nằm trong danh mục được phân bổ hạn ngạch.
Tuy nhiên, các cơ sở cần đặc biệt lưu ý những mốc thời gian liên quan đến việc xác lập trạng thái “đã tuân thủ”, tức đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch theo quy định.

Đối với chu kỳ đầu tiên 2025-2026, cơ sở phải hoàn thành và gửi báo cáo kiểm kê khí nhà kính đã được thẩm định về Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 1/12/2027.
Tiếp đó, trước ngày 31/12/2027, cơ sở phải hoàn thành nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch. Lượng hạn ngạch nộp trả phải bằng hoặc lớn hơn lượng phát thải khí nhà kính thực tế được xác định theo kết quả kiểm kê.
Việc không hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính. Đồng thời, phần hạn ngạch còn thiếu sẽ được khấu trừ vào lượng hạn ngạch được phân bổ cho kỳ tiếp theo.
Doanh nghiệp được vay hạn ngạch, sử dụng tín chỉ để bù trừ
Đáng chú ý, cơ chế quản lý hạn ngạch không chỉ đặt ra yêu cầu tuân thủ mà còn mở ra các phương án để doanh nghiệp chủ động xử lý trường hợp phát thải thực tế cao hơn hạn ngạch được phân bổ.
Theo cơ chế hiện hành, khi phát thải vượt hạn ngạch, cơ sở có thể thực hiện vay hạn ngạch của kỳ phân bổ tiếp theo để hoàn thành nghĩa vụ của kỳ hiện tại. Lượng hạn ngạch được vay tối đa bằng 15% lượng hạn ngạch được phân bổ trong kỳ hiện tại.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể sử dụng tín chỉ các-bon để bù trừ cho nghĩa vụ hạn ngạch, trong giới hạn được pháp luật quy định.
Cơ chế vay và bù trừ được kỳ vọng tạo thêm dư địa cho những doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi công nghệ, cải thiện hiệu suất sản xuất hoặc triển khai các giải pháp giảm phát thải nhưng chưa thể đáp ứng ngay yêu cầu hạn ngạch được phân bổ.
Điểm đáng chú ý là toàn bộ nghiệp vụ liên quan đến vay, bù trừ và nộp trả hạn ngạch được thực hiện trên Hệ thống đăng ký quốc gia, qua đó tập trung việc quản lý, theo dõi và xác nhận nghĩa vụ tuân thủ trên một hệ thống thống nhất.
Hạn ngạch dư thừa có thể bán hoặc chuyển sang kỳ sau
Ở chiều ngược lại, những cơ sở kiểm soát tốt phát thải và có lượng hạn ngạch dư thừa cũng có thể lựa chọn phương án xử lý phù hợp.
Một trong những lựa chọn là thực hiện nghiệp vụ ký gửi để chuyển hạn ngạch vào tài khoản lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, tạo điều kiện đưa hạn ngạch lên sàn giao dịch các-bon trong nước để chuyển nhượng.
Với doanh nghiệp không có nhu cầu bán hạn ngạch, pháp luật cũng cho phép chuyển giao lượng hạn ngạch còn dư sang giai đoạn phân bổ tiếp theo.
Tuy nhiên, quyền chuyển giao chỉ phát sinh sau khi doanh nghiệp đã hoàn thành 100% nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch của kỳ hiện tại. Các thủ tục liên quan phải được thực hiện trong thời hạn 30 ngày kể từ thời hạn nộp trả.
Sau thời hạn này, lượng hạn ngạch còn dư nhưng không được nộp trả hoặc chuyển giao sẽ bị cơ quan quản lý nhà nước thu hồi và hủy bỏ.
Từ “nghĩa vụ tuân thủ” đến động lực giảm phát thải
Việc thiết kế đồng thời các cơ chế nộp trả, vay, bù trừ, ký gửi và chuyển giao cho thấy thị trường các-bon đang được xây dựng theo hướng kết hợp giữa yêu cầu tuân thủ bắt buộc và khả năng chủ động của doanh nghiệp.
Với doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch, các công cụ vay và bù trừ tạo thêm phương án để hoàn thành nghĩa vụ trong giai đoạn chuyển tiếp. Trong khi đó, doanh nghiệp kiểm soát tốt phát thải có thể khai thác giá trị kinh tế từ phần hạn ngạch dư thừa thông qua giao dịch hoặc chuyển giao sang kỳ sau.
Trong quá trình thị trường các-bon từng bước vận hành, việc doanh nghiệp chủ động theo dõi hạn ngạch được phân bổ, kiểm kê chính xác lượng phát thải và xây dựng kế hoạch giảm phát thải sẽ trở thành yếu tố quan trọng để vừa bảo đảm tuân thủ, vừa tối ưu hóa giá trị của hạn ngạch được giao.
