UNESCO đánh giá sơ bộ hồ sơ di sản cảnh quan Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc
Tài nguyên và phát triển - Ngày đăng : 17:00, 03/10/2026
UNESCO đánh giá sơ bộ hồ sơ di sản cảnh quan Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc
Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam vừa đề nghị Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO thực hiện đánh giá sơ bộ hồ sơ Khu cảnh quan văn hóa - sinh thái voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc, tạo cơ sở để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề cử di sản.
Theo đó, việc đánh giá sơ bộ sẽ giúp Ninh Bình và các cơ quan liên quan xác định rõ hơn hướng xây dựng hồ sơ, các tiêu chí cần tập trung nghiên cứu cũng như những nội dung cần tiếp tục bổ sung trước khi tiến tới đề cử chính thức.
Theo quy trình của UNESCO, đánh giá sơ bộ là bước quan trọng trước khi một quốc gia thành viên nộp hồ sơ đề cử di sản thế giới. Hồ sơ được xem xét trên cơ sở các tài liệu do quốc gia cung cấp, nhằm nhận diện sớm những vấn đề liên quan đến giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn, tính xác thực cũng như yêu cầu về bảo vệ và quản lý di sản.

Sau khi được Trung tâm Di sản Thế giới kiểm tra tính đầy đủ, hồ sơ sẽ được chuyển đến các cơ quan tư vấn của UNESCO, gồm Hội đồng Quốc tế về Di tích và Di chỉ (ICOMOS) và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), để đánh giá theo các tiêu chí phù hợp.
Theo hướng dẫn mới của UNESCO, nếu được triển khai đúng lộ trình và đáp ứng các điều kiện cần thiết, quá trình từ đánh giá sơ bộ đến khi hồ sơ được đưa ra xem xét có thể kéo dài khoảng 5 năm.
Làm rõ giá trị cảnh quan, sinh thái và đa dạng sinh học
Trong thời gian tới, Ninh Bình dự kiến tập trung nghiên cứu sâu các giá trị nổi bật của khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc, trong đó chú trọng các giá trị khảo cổ, cảnh quan sinh thái, địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học, đặc biệt là sinh cảnh của voọc mông trắng.
Các kết quả nghiên cứu sẽ được tổng hợp, phân tích và đối sánh với những khu vực có đặc điểm tương đồng trên thế giới. Đây là cơ sở quan trọng để làm rõ giá trị của khu cảnh quan và xác định hướng tiếp cận phù hợp trong quá trình xây dựng hồ sơ đề cử.
Trong khuôn khổ Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực vừa diễn ra, Ninh Bình đã phối hợp tổ chức các chương trình khảo sát thực địa tại Tràng An và Tam Chúc. Các chuyên gia quốc tế cũng được giới thiệu về khu vực dự kiến đề cử Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.
Theo hồ sơ trên hệ thống UNESCO, khu vực được đề xuất có diện tích khoảng 11.000 ha, gồm Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, khu vực Kim Bảng, quần thể Tam Chúc và hành lang sinh thái kết nối.
Hồ sơ hướng tới làm nổi bật mối quan hệ giữa cảnh quan núi đá vôi, hệ sinh thái, đa dạng sinh học và quá trình tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên.
Voọc mông trắng - giá trị nổi bật của khu vực
Một trong những giá trị sinh thái đáng chú ý nhất của khu vực đề xuất là sinh cảnh của voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri), loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam và thuộc nhóm cực kỳ nguy cấp.
Kết quả điều tra trong giai đoạn 2022-2025 của Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên và Phát triển ghi nhận Việt Nam hiện còn khoảng 562-570 cá thể voọc mông trắng, thuộc 81-82 đàn tại 5/7 khu vực được khảo sát.
Ba quần thể lớn nhất được ghi nhận tại Vân Long - Đồng Tâm, Kim Bảng - Tam Chúc và Yên Mô - Tam Điệp. Đáng chú ý, khoảng 95% số cá thể voọc mông trắng hiện được ghi nhận tập trung tại Ninh Bình.
Tuy nhiên, sinh cảnh của loài vẫn đang chịu nhiều sức ép, trong đó có săn bắt, đặt bẫy, mất rừng và hoạt động khai thác đá tại một số khu vực.
Việc xây dựng khu cảnh quan liên kết Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc được kỳ vọng tạo thêm cơ sở để duy trì và phục hồi sinh cảnh, tăng khả năng kết nối giữa các quần thể voọc mông trắng, đồng thời nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học trong toàn khu vực.
Một bước tiến đáng chú ý trong công tác bảo tồn là ngày 10/9/2026, tỉnh Ninh Bình thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh voọc mông trắng Kim Bảng với diện tích 3.182 ha, trong đó hơn 3.000 ha là rừng tự nhiên.
Việc thành lập khu bảo tồn cùng với quá trình nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc được xem là những bước đi nhằm tăng cường cơ chế bảo vệ các giá trị tự nhiên, sinh thái và cảnh quan của khu vực.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học, xác định rõ giá trị nổi bật toàn cầu và xây dựng cơ chế quản lý, bảo vệ phù hợp sẽ là những nội dung quan trọng đối với tiến trình xây dựng hồ sơ đề cử Khu cảnh quan văn hóa - sinh thái voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.
.jpg)