Nguồn nước tích trữ mới đạt khoảng 20% dung tích hữu ích

Diễn biến thời tiết bất lợi, lượng mưa và dòng chảy về hồ suy giảm đang tạo áp lực lớn đối với công tác quản lý, điều tiết nguồn nước trên lưu vực Vu Gia – Thu Bồn. Dù đang trong những tháng cuối mùa mưa, nhiều hồ thủy điện lớn trên lưu vực vẫn chưa tích đủ nước theo kế hoạch, đặt ra thách thức không nhỏ cho việc bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong năm 2027.

Tại hồ thủy điện Sông Tranh 2, lượng nước về hồ trong 10 tháng đầu năm 2026 bình quân chỉ đạt khoảng 60 m³/s, bằng 44% so với cùng kỳ năm 2025 và thấp hơn khoảng 20% so với trung bình nhiều năm. Đáng chú ý, trong hai tháng cao điểm mùa lũ là tháng 9 và tháng 10, lưu lượng nước về hồ bình quân chỉ đạt khoảng 97 m³/s, thiếu hụt tới 45% so với trung bình nhiều năm.

Đến cuối tháng 10/2026, mực nước hồ Sông Tranh 2 mới đạt cao trình 148 m, tương ứng dung tích khoảng 83 triệu m³, thấp hơn 27 m so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, mực nước dâng bình thường của hồ là 175 m.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại hồ thủy điện A Vương. Đến cuối tháng 10, dung tích hữu ích của hồ mới đạt hơn 76 triệu m³, còn thiếu hơn 190 triệu m³ so với dung tích tương ứng mực nước dâng bình thường. Nguồn nước về hồ suy giảm khiến việc hoàn thành kế hoạch sản lượng điện năm 2026 gặp nhiều khó khăn, đồng thời làm gia tăng áp lực dự trữ nước cho năm tiếp theo.

Không chỉ hai hồ chứa lớn nói trên, tình trạng thiếu hụt nước còn diễn ra trên diện rộng tại hệ thống hồ thủy điện của lưu vực Vu Gia – Thu Bồn.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng, lưu vực hiện có 7 hồ thủy điện lớn giữ vai trò chủ đạo trong điều tiết dòng chảy và bảo đảm nguồn nước cho hạ du, gồm: Sông Bung 2, Đak Mi 4A, A Vương, Khe Diên, Sông Tranh 2, Sông Côn 2 (bậc 1) và Sông Bung 4.

Tổng dung tích hữu ích của 7 hồ đạt hơn 1,3 tỷ m³. Tuy nhiên, đến cuối tháng 10/2026, tổng lượng nước tích trữ mới đạt hơn 266 triệu m³, tương đương khoảng 20% dung tích hữu ích. Điều đó đồng nghĩa hệ thống hồ chứa vẫn còn thiếu khoảng 80% dung tích có thể tích trữ.

Đây là con số đáng lưu ý, nhất là trong bối cảnh mùa mưa đang dần khép lại, thời gian bổ sung nguồn nước tự nhiên không còn nhiều. Nếu lượng mưa và dòng chảy tiếp tục diễn biến bất lợi, khả năng tích đủ nước trước khi bước vào mùa cạn sẽ gặp nhiều trở ngại.

Điều chỉnh vận hành, ưu tiên tích nước cho hạ du

Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, UBND TP. Đà Nẵng đã yêu cầu các chủ hồ thủy điện gồm A Vương, Sông Bung 4, Đak Mi 4A, Sông Tranh 2, Khe Diên và Sông Côn 2 (bậc 1) khẩn trương xây dựng phương án vận hành linh hoạt từ nay đến cuối năm 2026.

Trọng tâm của phương án là ưu tiên tích nước, từng bước nâng mực nước các hồ lên gần mức quy định trước thời điểm bắt đầu mùa cạn ngày 1/1/2027. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo nguồn dự trữ phục vụ nhu cầu sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động kinh tế - xã hội trong những tháng ít mưa.

Theo yêu cầu của thành phố, phương án vận hành phải xác định cụ thể mực nước hồ, lưu lượng nước dự kiến về hồ, lưu lượng xả sau công trình, mục tiêu của từng giai đoạn và khả năng tích đủ nước cho mùa cạn. Việc điều tiết cần được tính toán trên cơ sở cân đối giữa yêu cầu tích nước, cấp nước cho hạ du, sản xuất điện và bảo đảm an toàn công trình.

Đặc biệt, trong điều kiện nguồn nước suy giảm, bài toán vận hành hồ thủy điện không thể chỉ đặt trọng tâm vào mục tiêu sản lượng điện trước mắt. Việc sử dụng nguồn nước cần được tính toán theo hướng hài hòa giữa lợi ích phát điện và yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước cho toàn lưu vực, nhất là trong giai đoạn mùa khô kéo dài.

Thực tế tại các hồ Sông Tranh 2 và A Vương cho thấy, khi lượng nước về hồ thấp hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm, các đơn vị vận hành buộc phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất điện, dành ưu tiên cho việc tích trữ nguồn nước. Đây là sự thay đổi cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng trong những tháng đầu năm 2027.

Bên cạnh đó, công tác theo dõi và dự báo thủy văn cũng cần được tăng cường. Các chủ hồ phải thường xuyên cập nhật tình hình thời tiết, lượng mưa, dòng chảy về hồ, mực nước tại các trạm thủy văn và thông tin dự báo để chủ động điều chỉnh chế độ vận hành. Khi xuất hiện mưa lớn hoặc lũ, việc điều tiết phải kịp thời chuyển sang phương án cắt giảm lũ cho hạ du hoặc bảo đảm an toàn công trình theo quy định.

An ninh nguồn nước cần được tính toán từ sớm

Tình trạng thiếu hụt nước tại lưu vực Vu Gia – Thu Bồn cho thấy những thách thức ngày càng rõ nét trong quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước dưới tác động của biến đổi khí hậu. Khi lượng mưa phân bố không đều, dòng chảy suy giảm và các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn biến khó lường, khả năng phụ thuộc vào nguồn nước tự nhiên theo mùa đang bộc lộ nhiều rủi ro.

Đáng chú ý, thiếu nước trong các hồ thủy điện không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động phát điện mà còn tác động trực tiếp đến khả năng cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và các ngành kinh tế ở khu vực hạ du. Vì vậy, việc chủ động xây dựng phương án bảo đảm nguồn nước cho mùa cạn cần được đặt trong tổng thể quản lý tài nguyên nước toàn lưu vực, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi vận hành của từng hồ chứa.

Hiện nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng đang xây dựng kế hoạch triển khai các biện pháp bảo đảm nguồn nước sinh hoạt trên địa bàn trong năm 2027. Đây là bước chuẩn bị cần thiết nhằm chủ động ứng phó với nguy cơ hạn hán, thiếu nước, đặc biệt trong trường hợp lượng nước tích trữ tại các hồ không đạt mức kỳ vọng.

Tuy nhiên, về lâu dài, bảo đảm an ninh nguồn nước không thể chỉ trông chờ vào việc tích nước tại các hồ thủy điện trong những đợt mưa cuối mùa. Cần có giải pháp tổng thể từ bảo vệ rừng đầu nguồn, phục hồi khả năng giữ nước của lưu vực, quản lý khai thác nước dưới đất, nâng cao hiệu quả sử dụng nước đến tăng cường kết nối, điều hòa và phân phối nguồn nước giữa các khu vực.

Đồng thời, cần nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị vận hành hồ chứa và các địa phương trong toàn lưu vực. Việc chia sẻ dữ liệu thủy văn, dự báo nguồn nước và xây dựng các kịch bản ứng phó cần được thực hiện thường xuyên, có tính liên kết, nhằm hạn chế tình trạng bị động khi hạn hán xảy ra.

Những diễn biến tại Vu Gia – Thu Bồn là lời cảnh báo về áp lực ngày càng lớn đối với tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Tích nước cho mùa cạn năm 2027 là nhiệm vụ cấp bách trước mắt, nhưng mục tiêu lâu dài phải là xây dựng cơ chế quản lý, khai thác và sử dụng nước bền vững, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa phát triển kinh tế, sản xuất năng lượng và nhu cầu thiết yếu của người dân.

Quảng Ngãi chủ động tích trữ nước, ứng phó nguy cơ thiếu nước mùa cạn 2027

Minh Kiên