Hà Nội thúc đẩy phát triển kinh tế làng nghề: Bài toán chuyển đổi xanh và bảo vệ môi trường
Chuyển đổi xanh - Ngày đăng : 14:19, 16/11/2026
Hà Nội thúc đẩy phát triển kinh tế làng nghề: Bài toán chuyển đổi xanh và bảo vệ môi trường
Trước yêu cầu phát triển bền vững, việc thúc đẩy kinh tế làng nghề ở Hà Nội cần đi đôi với đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên và kiểm soát ô nhiễm môi trường.
Hà Nội là địa phương có hệ thống làng nghề phong phú bậc nhất cả nước. Không chỉ đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân, các làng nghề còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của Thủ đô. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển bền vững, việc thúc đẩy kinh tế làng nghề cần đi đôi với đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên và kiểm soát ô nhiễm môi trường.
Làng nghề – nguồn lực quan trọng của kinh tế Thủ đô
Với bề dày lịch sử và truyền thống sản xuất thủ công lâu đời, Hà Nội được biết đến là vùng đất của hàng trăm nghề truyền thống. Từ gốm sứ Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, sơn mài Hạ Thái đến mây tre đan Phú Vinh, khảm trai Chuyên Mỹ…, mỗi làng nghề không chỉ tạo ra những sản phẩm có giá trị kinh tế mà còn chứa đựng những nét văn hóa, kỹ thuật và tri thức nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tại buổi làm việc với Hội đồng Thủ công thế giới ngày 12/11/2026, thành phố hiện có 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống được công nhận. Năm 2025, doanh thu từ các làng nghề đạt hơn 25.000 tỷ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho gần 250.000 lao động nông thôn, với thu nhập bình quân khoảng 7-8 triệu đồng/người/tháng. Thành phố cũng có 415 nghệ nhân đang góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị nghề truyền thống.

Những con số này cho thấy làng nghề không đơn thuần là một bộ phận của kinh tế nông thôn mà còn là nguồn lực quan trọng trong phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch của Thủ đô.
Thời gian qua, Hà Nội đã quan tâm triển khai các chương trình bảo tồn, phát triển làng nghề, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, kết nối thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, việc định hướng phát triển kinh tế làng nghề theo hướng đa giá trị, gắn với chuỗi liên kết, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và du lịch di sản được xác định là một trong những hướng đi quan trọng trong giai đoạn 2026-2030.
Phát triển kinh tế phải gắn với giải quyết ô nhiễm môi trường
Bên cạnh những kết quả tích cực, sự phát triển của các làng nghề cũng đặt ra không ít thách thức về môi trường. Tại nhiều nơi, hoạt động sản xuất vẫn diễn ra xen kẽ với khu dân cư; mặt bằng sản xuất chật hẹp, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, trong khi hệ thống thu gom và xử lý nước thải, chất thải chưa đáp ứng yêu cầu.
Đặc thù của mỗi nhóm nghề cũng tạo ra những áp lực môi trường khác nhau. Hoạt động sản xuất gốm sứ, cơ khí có thể phát sinh bụi, khí thải và tiếng ồn; các cơ sở chế biến nông sản phát sinh nước thải hữu cơ, chất thải rắn; trong khi các công đoạn nhuộm, hoàn thiện sản phẩm dệt may, sơn mài có nguy cơ phát sinh nước thải và chất thải chứa hóa chất nếu không được thu gom, xử lý đúng quy định.
Đáng chú ý, việc sản xuất nhỏ lẻ, phân tán khiến công tác đầu tư hệ thống xử lý chất thải tập trung gặp nhiều khó khăn. Không ít cơ sở sản xuất còn hạn chế về vốn và năng lực tiếp cận công nghệ, dẫn đến tình trạng xử lý chất thải chưa triệt để, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước, không khí và sức khỏe cộng đồng.
Thực tế này cho thấy, nếu chỉ chú trọng mở rộng quy mô, gia tăng sản lượng và doanh thu mà chưa giải quyết căn cơ những tồn tại về môi trường, quá trình phát triển làng nghề khó có thể duy trì tính bền vững. Thậm chí, ô nhiễm môi trường có thể trở thành rào cản đối với chính hoạt động sản xuất, khả năng cạnh tranh và xây dựng thương hiệu sản phẩm làng nghề.
Chuyển đổi xanh để nâng cao giá trị làng nghề
Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về tiêu chuẩn môi trường, trách nhiệm xã hội và truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đang trở thành yêu cầu đối với các cơ sở sản xuất làng nghề.
Đối với Hà Nội, định hướng phát triển làng nghề theo mô hình kinh tế tuần hoàn cần được cụ thể hóa bằng những giải pháp phù hợp với đặc điểm của từng nhóm ngành nghề. Trong đó, ưu tiên đầu tư, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật tại các cụm công nghiệp làng nghề; xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung; kiểm soát khí thải, bụi và tiếng ồn; đồng thời khuyến khích các cơ sở đổi mới thiết bị, áp dụng công nghệ sạch và sử dụng tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng.
Cùng với đó, cần thúc đẩy việc tái sử dụng phụ phẩm, phân loại và thu hồi chất thải, từng bước hình thành các mô hình sản xuất tuần hoàn. Đây không chỉ là giải pháp giảm áp lực lên môi trường mà còn giúp tiết kiệm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng giá trị sản phẩm.
Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các hộ sản xuất, doanh nghiệp, nghệ nhân và chính quyền địa phương. Công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường cần được tăng cường, đi cùng với cơ chế hỗ trợ tài chính, tư vấn kỹ thuật và khuyến khích các cơ sở chủ động đầu tư công nghệ xử lý chất thải.
Đặc biệt, việc phát triển du lịch làng nghề cần gắn với xây dựng không gian sản xuất xanh, cảnh quan sạch đẹp và bảo đảm vệ sinh môi trường. Một làng nghề có sản phẩm độc đáo, giàu bản sắc văn hóa nhưng môi trường sống bị ô nhiễm sẽ khó tạo dựng hình ảnh hấp dẫn đối với du khách và thị trường quốc tế.
Hướng tới hệ sinh thái làng nghề phát triển bền vững
Định hướng phát triển kinh tế làng nghề giai đoạn 2026-2030 của Hà Nội đã đặt ra yêu cầu kết hợp nhiều mục tiêu: bảo tồn di sản nghề, phát triển kinh tế sáng tạo, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và mở rộng hợp tác quốc tế.

Đây là hướng tiếp cận cần thiết, bởi giá trị của làng nghề không chỉ được đo bằng doanh thu hay số lượng sản phẩm tiêu thụ mà còn phải được nhìn nhận từ khả năng duy trì sinh kế cho người dân, bảo tồn tri thức truyền thống và bảo đảm chất lượng môi trường sống.
Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, Hà Nội cần có lộ trình chuyển đổi phù hợp với từng làng nghề, tránh áp dụng một mô hình chung cho những ngành nghề có đặc điểm sản xuất và mức độ tác động môi trường khác nhau. Cùng với đầu tư hạ tầng, cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ đổi mới công nghệ và tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh.
Phát triển làng nghề bền vững cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền cơ sở, cộng đồng dân cư và các cơ sở sản xuất. Trong đó, bảo vệ môi trường phải được xem là trách nhiệm xuyên suốt, không phải nhiệm vụ bổ sung sau khi hoạt động sản xuất đã mở rộng.
Giữ gìn làng nghề cũng chính là giữ gìn một phần bản sắc văn hóa của Thủ đô. Nhưng để những giá trị ấy tiếp tục được trao truyền và phát huy trong đời sống hiện đại, các làng nghề phải có môi trường sản xuất an toàn, không gian sống trong lành và phương thức phát triển phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế xanh. Đây chính là nền tảng để kinh tế làng nghề Hà Nội phát triển không chỉ về quy mô mà còn về chất lượng và giá trị bền vững.
