Hà Nội chi hơn 75.000 tỷ đồng hồi sinh sông Nhuệ
Nước và Đời sống - Ngày đăng : 18:00, 18/11/2026
Hà Nội chi hơn 75.000 tỷ đồng hồi sinh sông Nhuệ
Sau nhiều thập kỷ chịu áp lực từ đô thị hóa và ô nhiễm nguồn nước, sông Nhuệ đang đứng trước cơ hội được cải tạo toàn diện với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 75.000 tỷ đồng. Không chỉ hướng tới khôi phục chức năng tiêu thoát nước, dự án còn đặt mục tiêu tái tạo môi trường sinh thái, phát triển hạ tầng giao thông và hình thành trục cảnh quan đô thị mới cho khu vực phía Tây và phía Nam Thủ đô.
Từ dòng sông gắn với đời sống đến hệ sinh thái suy kiệt
Từng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống thủy lợi của khu vực phía Tây Nam Hà Nội, sông Nhuệ đảm nhiệm đồng thời chức năng tiêu thoát nước, cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và điều tiết nguồn nước cho nhiều khu vực dân cư. Thế nhưng, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, sự gia tăng dân số và hoạt động sản xuất, dòng sông ngày càng phải gánh chịu áp lực lớn từ các nguồn xả thải.

Thực trạng ô nhiễm hiện hữu trên nhiều đoạn sông. Nước chuyển màu đen, bùn thải tích tụ dưới lòng sông, rác nổi phủ kín mặt nước, mùi hôi phát tán trên diện rộng, đặc biệt trong những ngày nắng nóng. Dọc tuyến từ khu vực Xuân Phương, Từ Liêm, Trung Văn đến Đại Thanh và Thường Tín, nhiều cửa xả nước thải, điểm tập kết rác tự phát và khu vực bồi lắng vẫn tồn tại, làm suy giảm đáng kể khả năng lưu thông của dòng chảy.
Tại một số vị trí, tình trạng bồi lắng kéo dài khiến lòng sông bị thu hẹp, hình thành những bãi đất ven bờ được tận dụng cho hoạt động trồng trọt, chăn nuôi. Trong khi đó, rác thải từ các khu dân cư và hoạt động sản xuất theo dòng nước tập trung tại các trạm bơm, cống thủy lợi, gây cản trở dòng chảy. Hiện tượng cá chết và sự biến mất của nhiều loài thủy sinh tự nhiên là những dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái sông Nhuệ đã suy thoái nghiêm trọng.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc dòng sông phải tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt, nước thải sản xuất, làng nghề và hoạt động kinh doanh tại các chợ dân sinh. Trong khi đó, nguồn nước bổ cập từ sông Hồng ngày càng hạn chế, nhất là vào thời điểm mực nước xuống thấp. Khả năng lưu thông và tự làm sạch của dòng sông vì thế bị suy giảm, khiến chất lượng nước tại nhiều thời điểm không đáp ứng yêu cầu đối với các chức năng của nguồn nước mặt.
Đáng chú ý, ô nhiễm sông Nhuệ không đơn thuần là vấn đề môi trường nước. Sự suy giảm chất lượng cảnh quan, hệ sinh thái và khả năng tiêu thoát nước còn tác động trực tiếp đến chất lượng sống của cộng đồng dân cư ven sông, đồng thời ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành hệ thống thủy lợi và hạ tầng đô thị.
Một số chuyển biến tích cực đã xuất hiện khi dòng chảy được cải thiện nhờ hoạt động bổ cập, kết nối nguồn nước với hệ thống sông Tô Lịch. Việc nước lưu thông tốt hơn góp phần giảm tình trạng tù đọng và mùi hôi tại một số khu vực. Tuy nhiên, đây mới chỉ là giải pháp hỗ trợ về dòng chảy, chưa thể thay thế yêu cầu xử lý triệt để các nguồn gây ô nhiễm.
Hơn 75.000 tỷ đồng cho cuộc cải tạo toàn diện
Trước những tồn tại kéo dài, Hà Nội đã thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo tổng thể sông Nhuệ với tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng. Đây là một trong những định hướng đầu tư quy mô lớn nhằm giải quyết đồng thời các vấn đề về môi trường, thủy lợi, giao thông và không gian cảnh quan đô thị.
Theo phạm vi nghiên cứu, tuyến sông Nhuệ trên địa bàn Hà Nội dài khoảng 61,5 km, bắt đầu từ cống Liên Mạc đến khu vực Mỹ Đức, đi qua 19 xã, phường. Không chỉ là tuyến tiêu thoát nước quan trọng, sông Nhuệ còn có mối liên kết với nhiều trục giao thông lớn như đường Tây Thăng Long, Quốc lộ 32, Đại lộ Thăng Long, Quốc lộ 6 và đường Vành đai 4.
Với vị trí và vai trò đó, việc cải tạo sông Nhuệ được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể trong cấu trúc hạ tầng và cảnh quan khu vực phía Tây, phía Nam Hà Nội. Thay vì chỉ tiếp cận dòng sông như một công trình thủy lợi đơn thuần, định hướng đầu tư lần này hướng tới khai thác tổng hợp các giá trị về môi trường, giao thông, cảnh quan và phát triển đô thị.
Một trong những mục tiêu trọng tâm là nâng cao năng lực tiêu thoát nước, chủ động phòng chống ngập úng cho khu vực thuộc lưu vực sông Nhuệ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, mưa lớn cực đoan và áp lực gia tăng từ quá trình đô thị hóa, việc khơi thông dòng chảy, nạo vét lòng sông và củng cố các vị trí đê điều xung yếu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Cùng với đó, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và giao thông dọc hai bên sông sẽ được đầu tư, từng bước hình thành không gian kết nối giữa các khu vực đô thị, khu dân cư và những tuyến giao thông huyết mạch. Điều này không chỉ cải thiện khả năng tiếp cận của người dân mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho các địa phương nằm dọc tuyến sông.
Dự án được tổ chức thành bốn hợp phần chính: giải phóng mặt bằng; cải tạo, nạo vét và kè bờ sông; xây dựng hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật và hệ thống thu gom nước thải; đầu tư các nhà máy xử lý nước thải theo quy hoạch.
Theo kế hoạch, giai đoạn 1 được triển khai đến hết năm 2028, tập trung cải tạo đoạn từ Liên Mạc đến Vành đai 4 với chiều dài khoảng 30,5 km. Giai đoạn 2, từ năm 2029 đến năm 2030, tiếp tục thực hiện đoạn từ Vành đai 4 đến hết địa phận Hà Nội, dài khoảng 31 km.
Không thể hồi sinh dòng sông nếu chỉ nạo vét và kè bờ
Một trong những thách thức lớn nhất đối với quá trình cải tạo sông Nhuệ là xử lý tận gốc các nguồn gây ô nhiễm. Thực tế cho thấy, nếu chỉ tập trung nạo vét lòng sông, xây dựng kè và chỉnh trang cảnh quan mà không kiểm soát hiệu quả nước thải đầu vào, nguy cơ tái ô nhiễm vẫn hiện hữu.
Do đó, việc hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung được xem là điều kiện quyết định để cải thiện chất lượng nước. Các nguồn thải sinh hoạt và sản xuất cần được kiểm soát, thu gom, xử lý đạt yêu cầu trước khi xả ra môi trường, thay vì tiếp tục tạo áp lực lên dòng sông.
Định hướng này cũng gắn với mục tiêu chung của Hà Nội đến năm 2030: thu gom, xử lý 100% nước thải phát sinh trong lưu vực các sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ và Sét đạt tiêu chuẩn; nâng tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý trên toàn thành phố lên khoảng 50-55%.
Trong hệ thống các công trình xử lý nước thải, Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá với công suất thiết kế 270.000 m³/ngày đêm được xác định là một trong những công trình quan trọng, góp phần giảm lượng nước thải trực tiếp đổ vào các dòng sông nội đô.
Song song với kiểm soát nguồn thải, Hà Nội cũng nghiên cứu các phương án bổ cập nước từ sông Hồng hoặc thông qua hồ Tây, sông Nhuệ và sông Đuống nhằm duy trì dòng chảy sinh thái. Hệ thống bốn dòng sông được tính toán kết nối với 125 hồ điều hòa trong nội thành và trạm bơm Yên Sở, qua đó tăng cường khả năng điều tiết nguồn nước, hỗ trợ tiêu thoát nước trong mùa mưa và duy trì nguồn nước trong mùa khô.
Những giải pháp này cho thấy cách tiếp cận cải tạo môi trường nước đang được đặt trong mối quan hệ tổng thể với quy hoạch thủy lợi, thoát nước và phát triển đô thị. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng đồng bộ giữa các công trình, tiến độ đầu tư và chất lượng vận hành sau khi hoàn thành.
Từ dòng sông ô nhiễm đến trục cảnh quan đô thị mới
Với chiều dài hơn 61 km đi qua nhiều khu vực dân cư và đô thị, sông Nhuệ có tiềm năng trở thành một không gian phát triển quan trọng của Hà Nội. Nếu được khôi phục đúng hướng, dòng sông không chỉ đảm nhiệm chức năng thủy lợi mà còn có thể trở thành trục cảnh quan xanh, không gian sinh thái và hành lang kết nối đô thị.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng số vốn đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng mới chỉ là điều kiện về nguồn lực, chưa phải sự bảo đảm cho thành công của quá trình hồi sinh. Bài toán khó hơn nằm ở việc tổ chức thực hiện đồng bộ, kiểm soát chặt chẽ các nguồn xả thải, bảo vệ hành lang sông và duy trì chất lượng môi trường sau đầu tư.
Đặc biệt, công tác quản lý cần được thực hiện xuyên suốt trên toàn tuyến, tránh tình trạng mỗi địa phương triển khai một cách khác nhau, dẫn đến thiếu tính liên kết trong bảo vệ nguồn nước. Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của các đơn vị quản lý, cơ sở sản xuất, khu dân cư và chính quyền địa phương trong kiểm soát ô nhiễm.
Hồi sinh sông Nhuệ vì thế không chỉ là một dự án cải tạo hạ tầng hay chỉnh trang cảnh quan. Đó còn là yêu cầu khôi phục một hệ sinh thái đã bị tổn thương, tái lập mối quan hệ hài hòa giữa đô thị và tự nhiên, giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường.
Khi những dòng nước đen được thay thế bằng dòng chảy trong lành, khi hai bên bờ sông trở thành không gian xanh và hệ thống giao thông được kết nối đồng bộ, sông Nhuệ mới thực sự có cơ hội trở lại với vai trò vốn có trong đời sống đô thị. Xa hơn, đây có thể trở thành một trục cảnh quan, sinh thái và hạ tầng quan trọng, góp phần định hình diện mạo phát triển mới của Thủ đô trong những thập niên tới.
