El Niño đe dọa nguồn nước Đồng bằng sông Hồng
Dòng chảy sông Hồng tại Hà Nội có thể thiếu hụt tới 40% trong mùa cạn 2026-2027. Đáng chú ý, 7 hồ chứa lớn trên lưu vực có nguy cơ thiếu gần 1,9 tỷ m³ nước so với mức tối thiểu cần thiết, đặt ra áp lực lớn đối với sản xuất nông nghiệp, phát điện và cấp nước trong những tháng nắng nóng.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa công bố kịch bản nguồn nước lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn 2026-2027, cảnh báo nguy cơ thiếu nước tại nhiều khu vực. Mặc dù lượng mưa trên lưu vực trong những tháng trước đó nhìn chung xấp xỉ trung bình nhiều năm, dòng chảy trên nhiều sông đã suy giảm đáng kể. Trong khi đó, El Niño được dự báo tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh, khiến nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trong thời gian tới trở nên đáng lo ngại.
Dòng chảy nhiều sông suy giảm, nguy cơ thiếu nước gia tăng
Theo Quyết định số 4265/QĐ-BNNMT ngày 12/11/2026, kịch bản nguồn nước được xây dựng cho giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027 trên toàn lưu vực sông Hồng - Thái Bình, bao gồm 5 tiểu lưu vực: Sông Đà, sông Thao, sông Lô - Gâm, sông Cầu - Thương và Đồng bằng sông Hồng.

Số liệu quan trắc từ tháng 6 đến tháng 10/2026 cho thấy, tổng lượng mưa trên toàn lưu vực phổ biến ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm. Riêng khu vực Đồng bằng sông Hồng và một số địa phương thuộc Tuyên Quang, Phú Thọ có lượng mưa cao hơn từ 30-50%. Trong tháng 8 và tháng 9, một số nơi ghi nhận lượng mưa vượt trung bình cùng kỳ từ 50-80%.
Tuy nhiên, lượng mưa tương đối dồi dào không đồng nghĩa với nguồn nước trên các sông được cải thiện. Trên thực tế, dòng chảy tại phần lớn các sông đều thấp hơn trung bình nhiều năm. Tại lưu vực sông Đà, lượng nước về các hồ chứa lớn thiếu hụt 28-35%; hạ lưu sông Lô thiếu hụt 30-45%; sông Thao tại trạm Yên Bái thiếu hụt tới 48%. Dòng chảy sông Hồng tại trạm Hà Nội cũng thấp hơn trung bình nhiều năm 9%.
Bước vào mùa cạn 2026-2027, tình trạng suy giảm dòng chảy được dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo kịch bản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dòng chảy sông Hồng tại trạm Hà Nội có thể thấp hơn trung bình nhiều năm từ 23-31% trong tháng 11 và tháng 12/2026. Từ tháng 1 đến tháng 6/2027, mức thiếu hụt dự báo dao động 13-40%.
Tình hình tại các nhánh sông thượng nguồn còn đáng lo ngại hơn. Dòng chảy sông Thao tại trạm Yên Bái có thể thiếu hụt 60-70% trong hai tháng cuối năm 2026 và 68-74% trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6/2027. Trên sông Lô tại trạm Tuyên Quang, mức thiếu hụt có thể lên tới 60-65% trong những tháng đầu năm 2027.
Không chỉ dòng chảy, mực nước sông Hồng tại trạm Hà Nội cũng được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 25-45cm trong tháng 11-12/2026 và 10-30cm trong tháng 1-3/2027. Diễn biến này có những nét tương đồng với các mùa hạn điển hình 2019-2020 và 2023-2024, tiềm ẩn nguy cơ gây khó khăn cho hoạt động lấy nước tại khu vực hạ du, đặc biệt là các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.
El Niño gây thêm áp lực lên nguồn nước và các hồ chứa
Một trong những yếu tố làm gia tăng rủi ro thiếu nước trong mùa cạn tới là hiện tượng El Niño. Theo kịch bản được công bố, El Niño đã đạt cường độ rất mạnh, với nhiệt độ mặt nước biển khu vực Niño 3.4 cao hơn trung bình nhiều năm 2,3 độ C. Xác suất hiện tượng này tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027 được dự báo ở mức khoảng 96%.
Cùng với đó, tổng lượng mưa trên lưu vực trong thời gian từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027 có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm. Nhiệt độ giai đoạn tháng 11/2026-4/2027 được dự báo cao hơn trung bình từ 1-2 độ C; riêng tháng 5-6/2027 cao hơn từ 0,5-1,5 độ C. Nắng nóng có khả năng xuất hiện tại khu vực Tây Bắc từ cuối tháng 3/2027, sau đó mở rộng trên phạm vi Bắc Bộ từ tháng 4.
Những yếu tố này có thể làm gia tăng nhu cầu sử dụng nước, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng bổ sung và tích trữ nước tại các hồ chứa.
Theo số liệu đến ngày 30/10/2026, tổng dung tích tích trữ của 7 hồ chứa lớn trên lưu vực, gồm Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Bản Chát, Huội Quảng, Thác Bà và Tuyên Quang, đạt khoảng 25,6 tỷ m³, tương đương 92% dung tích thiết kế. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn khoảng 0,5 tỷ m³ so với mức trung bình giai đoạn từ năm 2016 đến nay.
Áp lực đối với nguồn nước còn đến từ nhu cầu sử dụng đồng thời của nhiều ngành kinh tế. Trong đó, nông nghiệp chiếm khoảng 86% tổng nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực, tập trung chủ yếu tại khu vực Đồng bằng sông Hồng.
Đáng chú ý, thời kỳ đổ ải phục vụ gieo cấy lúa vụ Đông Xuân thường diễn ra trong tháng 1 và tháng 2, kéo dài từ 12-18 ngày. Đây là giai đoạn nhu cầu lấy nước tăng cao, trong khi khả năng cấp nước phụ thuộc đáng kể vào việc điều tiết từ 7 hồ chứa lớn ở thượng nguồn.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng hai kịch bản sử dụng nước phục vụ đổ ải. Với phương án sử dụng khoảng 2,8 tỷ m³ nước, tương đương mức năm 2024, tổng dung tích 7 hồ chứa đến ngày 1/4/2027 dự kiến còn 21,4 tỷ m³, thấp hơn khoảng 1,39 tỷ m³ so với mức tối thiểu cần thiết để đáp ứng nhu cầu điện trong các tháng cao điểm nắng nóng.
Trong trường hợp lượng nước sử dụng tăng lên khoảng 3,2 tỷ m³, tương đương mức năm 2025, tổng dung tích hồ có thể giảm còn 20,9 tỷ m³. Khi đó, mức thiếu hụt so với ngưỡng tối thiểu tăng lên khoảng 1,89 tỷ m³.
Đáng lưu ý, nếu nhu cầu nước phục vụ phát điện tiếp tục tăng trong giai đoạn tháng 4-7/2027, nguồn nước tại 7 hồ chứa có nguy cơ không đáp ứng được yêu cầu của hệ thống điện từ cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6/2027, tùy theo từng kịch bản. Trường hợp dòng chảy về hồ tiếp tục suy giảm tương tự các năm hạn hán 2019-2020 và 2023-2024, nguy cơ thiếu hụt có thể xuất hiện sớm hơn.
Đồng bằng sông Hồng đối mặt nguy cơ thiếu nước cục bộ
Tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, kịch bản nguồn nước xác định một số xã, phường thuộc tỉnh Hưng Yên và Ninh Bình có nguy cơ thiếu nước cục bộ. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ lượng nước mặt suy giảm mà còn liên quan đến tình trạng hạ thấp lòng dẫn và điều kiện lấy nước tại một số công trình thủy lợi.
Đây là vấn đề cần được quan tâm, bởi khi mực nước trên sông xuống thấp, khả năng lấy nước của các công trình đầu mối có thể bị hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến việc cấp nước phục vụ sản xuất, nhất là trong thời kỳ đổ ải và gieo cấy vụ Đông Xuân.
Theo đánh giá của cơ quan quản lý, nguồn nước có thể khai thác hiện cơ bản vẫn bảo đảm nhu cầu sinh hoạt và an sinh xã hội. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng chưa đủ cho toàn bộ nhu cầu của các ngành kinh tế cũng như yêu cầu bảo vệ môi trường, đặc biệt trong những tháng nắng nóng diện rộng hoặc khi nhu cầu phát điện tăng cao.
Trước nguy cơ trên, các địa phương và đơn vị vận hành công trình cần chủ động xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với khả năng nguồn nước; tăng cường điều tiết hồ chứa, sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả, rà soát năng lực các công trình lấy nước, đồng thời chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng.
Đối với khu vực Đồng bằng sông Hồng, việc rà soát diện tích, thời vụ sản xuất, phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước cũng cần được tính toán từ sớm, nhằm hạn chế tình trạng thiếu nước vào thời điểm nhu cầu tưới tăng cao.
Diễn biến nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình cần tiếp tục được theo dõi, cập nhật trong suốt mùa cạn để kịp thời điều chỉnh phương án vận hành hồ chứa và phân bổ nguồn nước giữa các mục đích sử dụng.
Thực tế cho thấy, nguy cơ thiếu nước trong mùa cạn 2026-2027 không chỉ là hệ quả của El Niño mà còn chịu tác động từ sự suy giảm dòng chảy, nhu cầu sử dụng nước ngày càng lớn và yêu cầu điều tiết đồng thời cho nhiều ngành kinh tế. Vì vậy, chủ động ứng phó cần được đặt ra ngay từ đầu mùa cạn, thay vì chỉ triển khai các giải pháp khi tình trạng thiếu nước đã xảy ra.




