Việt Nam thúc đẩy giải pháp bổ cập nước dưới đất, tăng cường an ninh nguồn nước

Ngày 10/11, tại TP Cần Thơ, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam và Viện Nghiên cứu Deltares (Hà Lan) tổ chức hội thảo trao đổi về giải pháp và khả năng triển khai bổ cập tầng chứa nước có kiểm soát (Managed Aquifer Recharge - MAR) tại Việt Nam.

Đây là hoạt động nhằm chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, giới thiệu các hướng dẫn kỹ thuật và đánh giá tiềm năng ứng dụng MAR trong điều kiện địa chất thủy văn của Việt Nam. Đồng thời, chương trình góp phần cụ thể hóa các quy định của Luật Tài nguyên nước năm 2023, hướng tới quản lý, bảo vệ và khai thác bền vững tài nguyên nước.

Tìm giải pháp phục hồi nguồn nước dưới đất

Thực tế những năm gần đây cho thấy, tài nguyên nước tại Việt Nam đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, tình trạng khai thác nước dưới đất kéo dài, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Đặc biệt, tại khu vực Nam sông Hậu và bán đảo Cà Mau, nhu cầu khai thác nước ngầm vẫn ở mức cao, khiến mực nước tại một số tầng chứa nước tiếp tục suy giảm.

Mặc dù các biện pháp hoàn thiện chính sách, kiểm soát và hạn chế khai thác nước dưới đất đã được triển khai tại nhiều địa phương, song những giải pháp này chủ yếu tập trung vào kiểm soát áp lực khai thác. Trong khi đó, việc chủ động bổ sung nguồn nước, phục hồi khả năng lưu trữ của các tầng chứa nước vẫn là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu.

Trong bối cảnh đó, bổ cập tầng chứa nước có kiểm soát (MAR) được xem là một hướng tiếp cận có nhiều triển vọng. Giải pháp này cho phép đưa nguồn nước phù hợp vào các tầng chứa nước dưới đất thông qua những phương thức được thiết kế và kiểm soát, qua đó tăng cường khả năng lưu trữ nước, hỗ trợ phục hồi nguồn nước ngầm và giảm áp lực khai thác các nguồn nước tự nhiên.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nơi đang chịu tác động đồng thời của hạn hán, xâm nhập mặn, nước biển dâng và sụt lún đất, MAR có thể mở ra thêm lựa chọn trong chiến lược bảo đảm an ninh nguồn nước. Việc bổ cập nước vào các tầng chứa nước khác nhau, từ tầng nông đến tầng sâu, nếu được nghiên cứu và triển khai phù hợp, sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào nguồn nước ngầm khai thác trực tiếp, nhất là trong mùa khô.

Không chỉ mang ý nghĩa bổ sung trữ lượng nước, việc bảo vệ và phục hồi các tầng chứa nước còn có mối liên hệ chặt chẽ với mục tiêu hạn chế sụt lún đất. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi tình trạng khai thác nước dưới đất quá mức được xem là một trong những tác nhân làm gia tăng nguy cơ sụt lún.

Hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật, từng bước triển khai MAR

Một trong những nội dung quan trọng được đặt ra tại hội thảo là xây dựng cơ sở kỹ thuật và xác định các điều kiện cần thiết để triển khai MAR tại Việt Nam. Bởi đây không đơn thuần là giải pháp đưa nước vào lòng đất, mà đòi hỏi quá trình đánh giá tổng thể về nguồn nước bổ cập, đặc điểm địa chất thủy văn, khả năng tiếp nhận của tầng chứa nước và các yêu cầu bảo đảm chất lượng nước.

Theo đó, việc lựa chọn địa điểm, thiết kế hệ thống, tổ chức thi công, vận hành và quan trắc cần được thực hiện trên cơ sở các tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp. Đặc biệt, nguồn nước sử dụng để bổ cập phải được đánh giá chặt chẽ về chất lượng, tránh nguy cơ gây ô nhiễm hoặc làm suy giảm chất lượng nước dưới đất.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi về mục tiêu, các loại hình và quy trình phát triển dự án MAR; phương pháp đánh giá tính khả thi, lựa chọn địa điểm, thiết kế và vận hành hệ thống. Các nội dung thực hành cũng được tổ chức nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn nâng cao năng lực đánh giá, xây dựng và đề xuất dự án.

Đáng chú ý, Cục Quản lý tài nguyên nước đang phối hợp với Viện Nghiên cứu Deltares và các chuyên gia xây dựng dự thảo “Hướng dẫn kỹ thuật bổ cập tầng chứa nước có kiểm soát (MAR) tại Việt Nam”. Tài liệu dự kiến bao quát toàn bộ quy trình triển khai, từ đánh giá tính khả thi, lựa chọn địa điểm, thiết kế hệ thống đến quan trắc, vận hành thử nghiệm và quản lý thích ứng.

Việc xây dựng hướng dẫn kỹ thuật được xem là bước đi cần thiết để tạo cơ sở cho việc nghiên cứu, thí điểm và nhân rộng giải pháp này. Tuy nhiên, hiệu quả ứng dụng MAR sẽ phụ thuộc đáng kể vào điều kiện địa chất thủy văn của từng khu vực, khả năng bảo đảm nguồn nước bổ cập và năng lực quản lý, giám sát trong suốt quá trình vận hành.

Thông qua hợp tác giữa Việt Nam và Hà Lan, các kinh nghiệm quốc tế cùng những ý kiến đóng góp từ chuyên gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đơn vị tư vấn sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn trong nước.

Trong dài hạn, MAR không phải là giải pháp thay thế cho việc kiểm soát khai thác nước dưới đất, mà cần được triển khai đồng bộ với các biện pháp quản lý nhu cầu sử dụng nước, bảo vệ nguồn bổ cập tự nhiên và phục hồi các hệ sinh thái liên quan đến tài nguyên nước.

Việc từng bước nghiên cứu, ứng dụng giải pháp này sẽ góp phần đa dạng hóa phương thức quản lý tài nguyên nước, tăng cường khả năng dự trữ nước ngọt, giảm áp lực lên các tầng chứa nước và nâng cao năng lực ứng phó với những thách thức ngày càng phức tạp về an ninh nguồn nước, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Đổi mới tư duy quản trị, tạo nền tảng bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia