Năm 2025 khép lại với nhiều biến động đối với TP.HCM khi các đợt triều cường liên tiếp phá vỡ những cột mốc lịch sử: Mực nước biển tăng trung bình 1 cm mỗi năm, trong khi nền đất lún từ 2–5 cm. Tuy vậy, một kết quả tích cực bất ngờ đã xuất hiện khi số điểm ngập do mưa giảm hơn một nửa.

AI trở thành “tổng chỉ huy” chống ngập

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, trong năm 2025, thành phố ghi nhận 148 trận mưa, nhiều trận được ví như “đại hồng thủy” với lượng mưa vượt 100 mm. Dù số ngày mưa tăng khoảng 8%, nhưng số tuyến đường ngập lại giảm tới 56% so với năm trước.

Lý giải cho kết quả này, ông Võ Khánh Hưng – Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết đây là thành quả của chiến dịch “tổng lực” về hạ tầng kỹ thuật. Gần như 100% hệ thống cống thoát nước đã được nạo vét, khơi thông; hàng nghìn miệng hố ga được sửa chữa, thay thế trong năm qua.

“Chúng tôi không đợi nước dâng mới chống, mà chủ động khơi thông từng "huyết mạch" nhỏ nhất của đô thị ngay từ mùa khô”, ông Hưng nhấn mạnh.

Trái lại, tình trạng ngập do triều cường ngày càng nghiêm trọng dưới tác động của biến đổi khí hậu. Mỗi năm, mực nước biển dâng thêm khoảng 1 cm, trong khi nền đất tiếp tục lún từ 2–5 cm.

Thống kê đến hết tháng 11/2025 cho thấy, TP.HCM có 37 ngày triều vượt mức báo động 1,5 m. Đỉnh triều cao nhất đo được tại trạm Phú An ngày 6/11 đạt 1,78 m. Đặc biệt, trong đợt bão số 14, đỉnh triều cục bộ có nơi lên tới 1,88 m, khiến nhiều tuyến đường như Lê Văn Lương, Trần Xuân Soạn, Nguyễn Văn Tạo bị ngập sâu.

Bước sang năm 2026, ngành xây dựng thành phố xác định phải chuyển từ tư duy “chạy theo” khắc phục hậu quả sang chủ động phòng thủ dân sự. Trọng tâm là đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống siêu cảm biến vào quản lý, vận hành đô thị.

Theo lộ trình, TP sẽ đẩy mạnh cảnh báo sớm thông qua mạng lưới cảm biến đo mực nước và camera thông minh. Dữ liệu liên tục được truyền về trung tâm điều hành FEDS (ứng phó khẩn cấp và thảm họa), nơi AI phân tích và dự báo chính xác điểm ngập trước khi mưa lớn xảy ra. Nhờ đó, các trạm bơm và cống kiểm soát triều có thể được kích hoạt đúng thời điểm tối ưu để “đuổi” nước khỏi khu dân cư.

Không dừng lại ở hệ thống thoát nước, mạng lưới chiếu sáng công cộng cũng đang được số hóa toàn diện. Hơn 4.000 tủ điện điều khiển tự động đã được lắp đặt, giúp thành phố hướng tới quản lý an toàn lưới điện bằng công nghệ, hạn chế tối đa nguy cơ rò rỉ điện hay sự cố trong điều kiện mưa bão, triều cường.

Theo ông Hưng, sự kết hợp giữa hạ tầng “cứng” và công nghệ “mềm” sẽ hình thành “lá chắn” vững chắc, giúp đô thị đặc biệt như TP.HCM thích ứng linh hoạt trước những diễn biến khí hậu ngày càng khó lường.

“Bức tử” hạ tầng và cái giá phải trả

Một điểm nổi bật trong công tác phòng, chống thiên tai thời gian qua là sự kiên quyết của cơ quan chức năng đối với các hành vi xâm hại hạ tầng đô thị. Năm 2025, tổng số tiền xử phạt liên quan đến vi phạm trật tự an toàn giao thông và hạ tầng kỹ thuật đã lên tới gần 10 tỉ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay.

Ông Võ Khánh Hưng bày tỏ nhiều trăn trở trước tình trạng rác thải làm nghẹt miệng thu nước. Theo ông, dù công nghệ có hiện đại đến đâu, AI có thông minh đến mấy cũng khó phát huy hiệu quả nếu các “cửa ngõ” thoát nước bị bịt kín bởi túi ni-lông và rác sinh hoạt.

Vì vậy, một nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 là triển khai nghiêm Chỉ thị 19 của Thành ủy, huy động sự tham gia của người dân trong phong trào không xả rác ra đường và kênh rạch.

“Phòng, chống thiên tai không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành xây dựng. Đó là sự hiệp đồng của cả hệ thống chính trị và ý thức của mỗi người dân”, ông Hưng khẳng định.

Để hiện thực hóa mục tiêu “đường không ngập, dân an tâm” vào năm 2026, TP.HCM sẽ tiếp tục thúc đẩy các dự án ngăn triều trọng điểm, đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp hai cấp chính quyền nhằm xử lý kịp thời mọi tình huống theo phương châm “4 tại chỗ”.

Cuộc chiến với thiên tai tại đô thị đặc thù như TP.HCM còn nhiều thử thách, song với sự hỗ trợ của AI cùng những quyết sách quyết liệt từ lãnh đạo ngành xây dựng, người dân có cơ sở để kỳ vọng vào một tương lai đường phố Sài Gòn bớt ngập trước mưa bão và triều cường.

TP.HCM còn 159 điểm ngập, đặt mục tiêu kiểm soát hoàn toàn vào năm 2030

Ngọc Ánh