Phát huy sự chủ động của chính quyền cơ sở nhằm thích ứng, chống chọi thiên tai
Tin trong nước - Ngày đăng : 08:00, 05/01/2026
Phát huy sự chủ động của chính quyền cơ sở nhằm thích ứng, chống chọi thiên tai
Năm 2025, việc chuyển đổi mô hình vận hành sang chính quyền địa phương hai cấp đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, bất thường và khó dự báo, vai trò chủ động, linh hoạt của chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp cơ sở, trở nên then chốt trong việc giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ an toàn cho người dân.
Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), năm 2025 ghi nhận diễn biến thiên tai dồn dập, khốc liệt trên phạm vi cả nước, với nhiều hiện tượng vượt mức lịch sử. Các cơn bão xuất hiện sớm, di chuyển nhanh, cường độ mạnh và có quỹ đạo bất thường. Ngay đầu mùa mưa bão, khu vực Trung Bộ đã chịu ảnh hưởng trực tiếp, trong khi những tháng cuối năm, bão và hoàn lưu tiếp tục tác động mạnh đến Bắc Bộ.
Cùng với đó là các đợt mưa lớn cực đoan, lũ vượt lịch sử trên hơn 18 tuyến sông tại Bắc Bộ và Trung Bộ, gây ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều đô thị và vùng trũng thấp, từ miền núi phía Bắc đến Nam Trung Bộ. Nhiều địa phương phải đối mặt với “thiên tai kép” như bão chồng bão, lũ chồng lũ, kèm theo lũ quét, sạt lở đất, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản của nhân dân và Nhà nước.
Tính đến ngày 30/12/2025, thiên tai trên cả nước đã làm 468 người chết và mất tích, 741 người bị thương; 4.179 ngôi nhà bị sập, đổ, trôi, gần 349.000 nhà bị hư hỏng, tốc mái; hơn 545.000ha lúa và hoa màu bị ngập úng, thiệt hại. Hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai cũng chịu tổn thất nặng nề với 1.070km đê, kè, kênh mương bị hư hỏng và 140km bờ sông, bờ biển bị sạt lở. Tổng thiệt hại ước tính trên 98.677 tỷ đồng. Những con số này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực chống chịu và hiệu quả ứng phó thiên tai trong tình hình mới.
Thực tế tại tỉnh Gia Lai là một ví dụ điển hình. Theo ông Nguyễn Tường Vĩ, chuyên viên Phòng Phòng, chống thiên tai (Chi cục Thủy lợi tỉnh Gia Lai), trong đợt mưa lớn vừa qua, nhiều khu vực trên địa bàn tỉnh bị ngập sâu trên diện rộng, gây thiệt hại lớn về nhà cửa và tài sản của người dân. Nguyên nhân chủ yếu là địa phương chưa có hệ thống dữ liệu vết lũ đầy đủ để theo dõi, đánh giá, dẫn đến khó khăn trong công tác cảnh báo sớm và tổ chức ứng phó.
Rút kinh nghiệm từ thực tế này, tỉnh Gia Lai đã xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Chi cục Thủy lợi và chính quyền cấp xã, qua đó phát huy vai trò chủ động của chính quyền cơ sở trong việc bảo vệ, duy tu và khai thác hiệu quả dữ liệu vết lũ. Nhờ sự tham gia trực tiếp của cấp xã và cộng đồng, hoạt động quan trắc ngập dựa vào cộng đồng từng bước được duy trì bài bản, có hệ thống, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thiên tai trên địa bàn.
Song song với đó, chính quyền cấp xã và người dân được tập huấn, trang bị kiến thức, nâng cao khả năng tiếp cận và sử dụng thông tin cảnh báo sớm; từng bước làm quen với việc theo dõi dữ liệu mưa, mực nước, độ sâu ngập theo thời gian thực. Đến nay, nhiều trang thiết bị và nền tảng cảnh báo sớm đã được tích hợp vào hệ thống thông tin chính thức, giúp người dân chủ động hơn trong phòng tránh và ứng phó thiên tai.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, thiên tai trong thời gian tới sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, tác động trực tiếp đến đời sống người dân và sự phát triển bền vững của đất nước. Vì vậy, việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phát huy vai trò của chính quyền cơ sở là yêu cầu mang tính chiến lược lâu dài.
Theo ông Đào Hải Hà, Phó Trưởng phòng Chính sách – Pháp chế (Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai), thời gian tới cần tiếp tục phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương, bảo đảm phù hợp với năng lực triển khai của từng cấp. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai; kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm tính thống nhất, thông suốt trong chỉ đạo và điều hành.
Bên cạnh đó, cần nêu cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và người dân trong công tác phòng ngừa và khắc phục hậu quả thiên tai, hướng tới thay đổi nhận thức và hành vi trong cộng đồng. Việc tập huấn, phổ biến kiến thức, nâng cao kỹ năng phòng tránh, ứng phó thiên tai cho cán bộ thôn, bản, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, được xem là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng cộng đồng an toàn, chủ động thích ứng trước những thách thức ngày càng gia tăng từ thiên tai và biến đổi khí hậu.
