Thổ Nhĩ Kỳ đang đối mặt với hiện tượng địa chất đáng lo ngại khi hàng trăm hố sụt khổng lồ liên tiếp xuất hiện, đe dọa trực tiếp sinh kế người dân và an ninh môi trường. Tỉnh Konya, miền trung nước này, ghi nhận số lượng hố sụt tăng nhanh do hạn hán kéo dài kết hợp khai thác nước ngầm quá mức, gây tác động nghiêm trọng đến nông nghiệp và hệ sinh thái.

Hiện đã có hơn 650 hố sụt được thống kê tại Konya, phần lớn xuất hiện trên các cánh đồng canh tác, tạo áp lực lớn lên cơ sở hạ tầng và hoạt động sản xuất. Chính quyền địa phương đang lập bản đồ các khu vực nguy cơ cao nhằm hạn chế thiệt hại và bảo đảm an toàn cho cộng đồng.

Trên mạng xã hội, hiện tượng này từng bị gán với các quan niệm mang màu sắc tôn giáo, song giới khoa học khẳng định nguyên nhân hoàn toàn đến từ yếu tố tự nhiên và hoạt động khai thác nước ngầm kéo dài trong nhiều thập kỷ. Theo Cơ quan Quản lý Thảm họa và Tình trạng Khẩn cấp Thổ Nhĩ Kỳ, riêng đồng bằng Konya đã ghi nhận 648 hố sụt lớn. Nghiên cứu của Đại học Kỹ thuật Konya cho thấy hơn 20 hố sụt mới xuất hiện chỉ trong vòng một năm, nâng tổng số điểm sụt lún được ghi nhận lên gần 1.900.

Trước năm 2000, mỗi thập kỷ chỉ xuất hiện vài hố sụt. Tuy nhiên, trong 25 năm trở lại đây, số lượng tăng đột biến do biến đổi khí hậu, lượng mưa suy giảm và nhu cầu bơm nước phục vụ nông nghiệp ngày càng lớn. Khi mực nước ngầm hạ thấp, các khoang rỗng trong tầng đá vôi mất đi lớp “chống đỡ” tự nhiên, khiến trần hang sụp đổ và tạo thành những hố sâu có thể nuốt chửng ruộng đồng, đường sá chỉ trong vài giờ.

Hậu quả ngày càng rõ nét: Giếng nước cạn kiệt, hệ sinh thái suy thoái, năng suất cây trồng giảm mạnh. Để cứu các loại cây chủ lực như ngô và củ cải đường, nông dân buộc phải tiếp tục khai thác nước ngầm, vô tình đẩy nguy cơ sụt lún lên mức cao hơn. Một số hộ đã mất trắng mùa vụ, thậm chí bỏ hoang đất canh tác vì mức độ nguy hiểm.

Theo NASA, lượng nước trong các hồ chứa của Thổ Nhĩ Kỳ chạm mức thấp nhất trong 15 năm vào năm 2021. Các nghiên cứu địa chất cũng cho thấy mực nước ngầm tại Konya đã giảm mạnh trong nhiều thập kỷ và khó có khả năng phục hồi trong ngắn hạn. Giới chuyên gia cảnh báo đây có thể là tín hiệu sớm cho nhiều khu vực khác trên thế giới đang đối mặt với tình trạng suy giảm nước ngầm tương tự.

Tại Mỹ, các bang như Texas, Arizona, New Mexico và Florida đã ghi nhận nhiều hố sụt nghiêm trọng. Một hố sụt ở Texas rộng khoảng 60m, sâu 12m từng hình thành gần giếng dầu bỏ hoang; trong khi tại Arizona, sụt lún đất gây ra hàng loạt vết nứt nguy hiểm trên đất nông nghiệp. Các nhà khoa học Mỹ cảnh báo nguy cơ hạn hán nghiêm trọng kéo dài đến cuối thế kỷ XXI.

Sự gia tăng hố sụt không chỉ là vấn đề địa chất, mà còn phản ánh hậu quả của việc khai thác tài nguyên thiếu bền vững. Khi nguồn nước ngầm – “mạch sống” dưới lòng đất bị rút cạn, thiên nhiên buộc phải phản ứng. Những hố sâu xuất hiện bất ngờ chính là lời cảnh tỉnh rõ ràng về cái giá phải trả nếu con người tiếp tục phớt lờ giới hạn của tự nhiên.

Liên hợp quốc cảnh báo: Trái đất trải qua 11 năm nóng kỷ lục liên tiếp

Lưu Tô