Giao dịch trên sàn carbon phải đủ tiền, đủ hạn ngạch ngay khi đặt lệnh
NETZERO - Ngày đăng : 19:00, 23/01/2026
Giao dịch trên sàn carbon phải đủ tiền, đủ hạn ngạch ngay khi đặt lệnh
Nghị định 29/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành hôm 19/1 định hình cách thức giao dịch, vận hành và mức độ an toàn của thị trường carbon trong nước.
Việc mua, bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon chỉ được thực hiện khi bên mua có đủ tiền, bên bán có đủ hạn ngạch ngay tại thời điểm đặt lệnh. Đây là yêu cầu được quy định trực tiếp trong Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước, áp dụng cho toàn bộ các chủ thể tham gia giao dịch
Quy định này khởi đầu cho một chuỗi cơ chế vận hành được thiết kế xuyên suốt. Từ đăng ký, cấp mã trong nước, ký gửi, giao dịch đến thanh toán, mọi khâu đều được xây dựng xoay quanh nguyên tắc kiểm soát điều kiện giao dịch ngay từ đầu vào.
Theo nghị định, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trước khi được giao dịch phải được đăng ký tập trung trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý. Sau khi hoàn tất đăng ký, các hạn ngạch và tín chỉ này được cấp mã trong nước thống nhất, làm cơ sở để theo dõi, lưu ký và giao dịch trên sàn carbon
Chỉ những hạn ngạch, tín chỉ đã được đăng ký, cấp mã và thuộc danh mục được phép giao dịch mới đủ điều kiện đưa lên sàn. Danh mục này, cùng với ngày giao dịch đầu tiên và ngày giao dịch cuối cùng của từng mã, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông báo và cập nhật cho các đơn vị vận hành thị trường.
Sau bước đăng ký, hạn ngạch và tín chỉ carbon phải được ký gửi tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam trước khi giao dịch. Việc ký gửi là điều kiện bắt buộc, nhằm bảo đảm hạn ngạch đưa ra thị trường đã được ghi nhận quyền sở hữu và sẵn sàng cho chuyển giao khi giao dịch phát sinh.
Trên sàn giao dịch, mỗi chủ thể chỉ được sử dụng một tài khoản giao dịch và một tài khoản lưu ký cho hoạt động mua, bán hạn ngạch carbon. Các tài khoản này được quản lý tách biệt với giao dịch chứng khoán và các loại tài sản khác, bảo đảm không bù trừ chéo, không vay mượn hạn ngạch giữa các hoạt động.
Tại thời điểm đặt lệnh, hệ thống giao dịch kiểm tra đồng thời hai điều kiện: số dư tiền đối với lệnh mua và số dư hạn ngạch, tín chỉ đối với lệnh bán. Chỉ khi cả hai điều kiện được đáp ứng, lệnh mới được tiếp nhận và đưa vào hệ thống khớp lệnh. Đây là bước kiểm soát trực tiếp yêu cầu “đủ tiền, đủ hạn ngạch” được nêu trong nghị định.
Khi giao dịch được xác lập, việc thanh toán được thực hiện trong cùng ngày giao dịch theo phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch. Nghị định không áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm đối với thị trường carbon. Thay vào đó, tiền được chuyển qua ngân hàng thanh toán, đồng thời hạn ngạch và tín chỉ carbon được chuyển quyền sở hữu trên hệ thống lưu ký.
Chuỗi thanh toán này có sự tham gia của 3 chủ thể trung tâm: Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch; Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký và thanh toán; ngân hàng thanh toán do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước lựa chọn thực hiện chuyển tiền giao dịch.
Trong giai đoạn thí điểm vận hành sàn giao dịch carbon đến hết ngày 31/12/2028, thị trường chỉ có 1 ngân hàng thanh toán. Việc này nhằm bảo đảm an toàn, ổn định hệ thống trong giai đoạn đầu hình thành thị trường. Từ năm 2029, số lượng ngân hàng thanh toán sẽ được xem xét điều chỉnh theo quy mô và nhu cầu thực tế của thị trường.
Nghị định cũng thiết lập cơ chế xử lý chặt chẽ đối với các giao dịch không đáp ứng điều kiện. Những giao dịch không đủ tiền, không đủ hạn ngạch, sử dụng mã không thuộc danh mục được phép hoặc phát sinh sau ngày giao dịch cuối cùng đều bị loại bỏ thanh toán. Bên gây ra lỗi chịu trách nhiệm đối với các thiệt hại phát sinh cho các bên liên quan.
Cùng với vận hành thị trường, chế độ báo cáo và công bố thông tin được quy định cụ thể. Kết quả giao dịch, tình trạng tham gia của các thành viên, các quyết định tạm ngừng hoặc khôi phục giao dịch đều phải được công bố trong thời hạn xác định, tạo cơ sở cho giám sát và minh bạch hóa thị trường carbon.
Theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý hàng hóa carbon, vận hành hệ thống đăng ký quốc gia, cập nhật danh mục hạn ngạch và tín chỉ được phép giao dịch.
Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam giám sát chung hoạt động thị trường. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội tổ chức, vận hành hệ thống giao dịch. Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký, thanh toán và chuyển quyền sở hữu hạn ngạch.
