Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát – Bài 1: Từ chủ trương đúng đến phong trào hợp lòng dân
Emagazines - Ngày đăng : 15:01, 30/01/2026
Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát – Bài 1: Từ chủ trương đúng đến phong trào hợp lòng dân
Từ Đại hội XIII của Đảng đến Nghị quyết số 43-NQ/TW đã tiếp tục khẳng định yêu cầu khơi dậy, phát huy mạnh mẽ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc như một nguồn lực, động lực hàng đầu cho sự nghiệp phát triển đất nước. Trong tổng thể tư duy đó, việc bảo đảm an sinh xã hội, nhất là điều kiện sống tối thiểu về nhà ở cho Nhân dân, không chỉ là chính sách xã hội, mà còn là vấn đề có ý nghĩa chính trị – xã hội sâu sắc, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển bền vững và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.
Từ Đại hội XIII của Đảng đến Nghị quyết số 43-NQ/TW đã tiếp tục khẳng định yêu cầu khơi dậy, phát huy mạnh mẽ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc như một nguồn lực, động lực hàng đầu cho sự nghiệp phát triển đất nước. Trong tổng thể tư duy đó, việc bảo đảm an sinh xã hội, nhất là điều kiện sống tối thiểu về nhà ở cho Nhân dân, không chỉ là một chính sách xã hội, mà còn là vấn đề có ý nghĩa chính trị – xã hội sâu sắc, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển bền vững và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.
Một chủ trương hợp lòng dân
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Dân có an cư thì mới lạc nghiệp”. Tư tưởng đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị thời sự. Thực tiễn cho thấy, một khi người dân chưa có chỗ ở ổn định, an toàn, thì rất khó có thể yên tâm lao động, sản xuất, học tập, càng khó có thể tích lũy, vươn lên thoát nghèo một cách bền vững. Ngược lại, nhà ở ổn định không chỉ bảo đảm nhu cầu tối thiểu về đời sống vật chất, mà còn góp phần củng cố niềm tin, tạo tâm thế an tâm, gắn bó của người dân đối với cộng đồng và chế độ.
Trong tổng thể đó, vấn đề nhà ở cho người nghèo, người yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng thường xuyên chịu thiên tai không chỉ là một nội dung an sinh xã hội đơn thuần, mà là một phần quan trọng của chiến lược phát triển con người và quản trị xã hội bền vững.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, ngày 24/11/2023, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 42-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, nâng cao chính sách xã hội, trong đó đặt ra mục tiêu đến năm 2030 sẽ xóa bỏ hoàn toàn tình trạng nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai, khí hậu. Trong quá trình nghiên cứu, tổng kết đề xuất Trung ương ban hành nghị quyết mới cho thấy công tác hỗ trợ nhà ở cho nhân dân, người có công, hộ nghèo đã đạt được nhiều kết quả đáng trân trọng.
Theo tổng hợp từ 34 địa phương, đến ngày 20/8/2025, toàn bộ các địa phương trong cả nước đã khởi công và hoàn thành 100% số nhà cần hỗ trợ cho cả ba nhóm đối tượng. Trong đó, chương trình hỗ trợ nhà ở cho người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ hoàn thành vào ngày 24/7/2025; chương trình hỗ trợ nhà ở từ hai Chương trình mục tiêu quốc gia và chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ khó khăn đã hoàn thành với tổng số 334.234 căn nhà được xây mới và sửa chữa.
Như vậy, sau 1 năm 4 tháng 13 ngày kể từ khi Thủ tướng Chính phủ phát động phong trào thi đua và 10 tháng 21 ngày triển khai đợt cao điểm 450 ngày đêm, Việt Nam đã cơ bản hoàn thành mục tiêu xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước, về đích sớm hơn 5 năm 4 tháng so với mục tiêu mà Nghị quyết 42-NQ/TW đã đề ra.
Đây không chỉ là một thành tựu to lớn về mặt an sinh xã hội, mà còn là một dấu mốc có ý nghĩa lịch sử về chính trị – xã hội, thể hiện sâu sắc bản chất ưu việt của chế độ ta; khẳng định sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thời là một minh chứng sinh động cho năng lực lãnh đạo, cầm quyền và tổ chức thực hiện những chủ trương lớn của Đảng trong điều kiện mới.
Điều đặc biệt ở phong trào này là: Đây không phải là một mệnh lệnh hành chính đơn thuần, càng không phải là một chiến dịch mang tính ngắn hạn, mà là một lời hiệu triệu chính trị – xã hội, đánh trúng vào truyền thống nhân ái, nghĩa tình, tinh thần “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách” của dân tộc Việt Nam, đồng thời khơi dậy mạnh mẽ ý thức trách nhiệm xã hội, trách nhiệm công dân trong mỗi tổ chức, mỗi cá nhân. Chính vì vậy, phong trào không chỉ huy động được nguồn lực vật chất rất lớn, mà quan trọng hơn là khơi thông và phát huy được nguồn lực tinh thần, nguồn lực xã hội, thứ “vốn xã hội” vô hình nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển bền vững của đất nước.
Thực tiễn nhiều năm cho thấy, dù đã đạt được những thành tựu rất quan trọng trong xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống Nhân dân, song vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân đang phải sống trong những căn nhà tạm, nhà dột nát, thiếu an toàn, thiếu khả năng chống chịu trước thiên tai và biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là vấn đề vật chất, mà còn là vấn đề về sự an cư, về khả năng tái sản xuất sức lao động và cơ hội thoát nghèo bền vững.
PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ - Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng; nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương từng nhận định rất sâu sắc: “An sinh xã hội, trong đó có an sinh nhà ở, nếu chỉ dừng ở cứu trợ thì không thể bền vững. Phải coi đó là một cấu phần của chiến lược phát triển con người và phát triển quốc gia, gắn với việc nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân”.
Từ góc độ lý luận và thực tiễn, có thể khẳng định: Phong trào “Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát” là một minh chứng sinh động cho quan điểm nhất quán của Đảng ta về mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; giữa tăng trưởng và chăm lo đời sống Nhân dân; giữa vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước với việc phát huy quyền làm chủ, vai trò chủ thể và sức sáng tạo của Nhân dân.
Vai trò hạt nhân của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và giá trị chính trị – xã hội sâu sắc của phong trào
Một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định làm nên thành công và sức lan tỏa mạnh mẽ của phong trào chính là vai trò trung tâm, điều phối của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Văn kiện Đại hội XIII khẳng định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc”.
Trong phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát, vai trò của Mặt trận được thể hiện rất rõ nét trên nhiều phương diện. Trước hết, Mặt trận là nơi hiệp thương, thống nhất chủ trương, cách làm, tiêu chí và đối tượng hỗ trợ, bảo đảm sự đồng thuận cao trong hệ thống chính trị và trong xã hội. Đồng thời, Mặt trận là đầu mối quan trọng trong việc vận động, tập hợp và điều phối các nguồn lực xã hội, từ ngân sách nhà nước, sự đóng góp của doanh nghiệp, của các tổ chức tôn giáo, các nhà hảo tâm, cho đến sự tham gia trực tiếp bằng ngày công lao động của đoàn viên, hội viên và nhân dân ở cộng đồng dân cư.
Điều đáng chú ý là, Mặt trận không làm thay chính quyền hay các lực lượng chức năng, mà đóng vai trò như một “nhạc trưởng” trong việc kết nối, phối hợp, điều hòa các hoạt động, tạo nên sự cộng hưởng và sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống. Chính vai trò này đã giúp phong trào tránh được tình trạng manh mún, chồng chéo, dàn trải, đồng thời hạn chế được bệnh hình thức, chạy theo thành tích.
Bên cạnh đó, Mặt trận còn tham gia tích cực vào việc giám sát quá trình thực hiện, bảo đảm việc hỗ trợ đúng đối tượng, công khai, minh bạch, chất lượng công trình được bảo đảm, qua đó góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, phòng ngừa và hạn chế những biểu hiện tiêu cực, trục lợi chính sách.
Thực tiễn triển khai phong trào ở nhiều địa phương cho thấy, đã xuất hiện rất nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nơi, nhưng đều có điểm chung là dựa vào dân, vì dân và phát huy vai trò chủ thể của dân. Có nơi thực hiện theo phương châm: Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí, cộng đồng và gia đình đóng góp thêm ngày công, vật liệu, tự tổ chức xây dựng. Có nơi doanh nghiệp, đơn vị lực lượng vũ trang, các tổ chức tôn giáo nhận đỡ đầu trực tiếp cho từng hộ gia đình cụ thể. Có nơi đoàn viên, thanh niên, hội viên các đoàn thể cùng nhau tham gia giúp ngày công, vận chuyển vật liệu, san nền, dựng nhà.
Điểm rất đáng trân trọng là, trong hầu hết các mô hình đó, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng thụ động, mà thực sự trở thành chủ thể tham gia, chủ thể kiến tạo nên chính ngôi nhà của mình. Cách làm này không chỉ giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực, mà quan trọng hơn là giữ được lòng tự trọng, khơi dậy ý chí vươn lên, tinh thần tự lực, tự cường của người nghèo, đồng thời tăng trách nhiệm gìn giữ, sử dụng lâu dài và hiệu quả công trình.
Chính vì vậy, phong trào không bị biến thành hoạt động “cứu trợ một chiều”, mà là sự đồng hành, chia sẻ và cùng làm, đúng với tinh thần mà Đảng ta luôn nhấn mạnh: Phát triển là tạo điều kiện và trao cơ hội để mọi người cùng tham gia và cùng hưởng lợi từ quá trình phát triển.
Từ góc độ chính trị – xã hội, giá trị lớn nhất của phong trào không chỉ nằm ở hàng trăm nghìn, hàng triệu mét vuông nhà ở mới được xây dựng, mà sâu xa hơn là ở chỗ: Phong trào đã góp phần củng cố và tăng cường “thế trận lòng dân”, bồi đắp và làm sâu sắc thêm khối đại đoàn kết toàn dân tộc; củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; tăng cường sự gắn kết cộng đồng và tích lũy “vốn xã hội” cho phát triển bền vững.
Trong bối cảnh Đảng ta xác định xây dựng và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là một trong những động lực và nguồn lực quan trọng nhất để phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới, thì những phong trào như “Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đó không chỉ là một chương trình an sinh xã hội, mà còn là một phương thức rất sinh động để thực hành tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh trong điều kiện mới; là một minh chứng thuyết phục cho khả năng biến chủ trương, đường lối đúng đắn của Đảng thành hành động tự giác, rộng khắp của quần chúng nhân dân.
Từ thực tiễn phong trào, có thể rút ra một số bài học có giá trị phương pháp luận sâu sắc. Một là, mọi chủ trương lớn về an sinh xã hội và phát triển con người đều phải được đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất, trực tiếp của Đảng, bảo đảm định hướng chính trị đúng đắn và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Hai là, phải thực sự phát huy vai trò trung tâm quy tụ, kết nối của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tổ chức các phong trào hành động cách mạng. Ba là, phải dựa vào dân, tôn trọng dân, phát huy vai trò chủ thể và sức sáng tạo của dân, coi người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà là chủ thể tham gia và đồng kiến tạo. Bốn là, phải gắn an sinh nhà ở với sinh kế, với nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân và với chiến lược phát triển bền vững lâu dài, tránh tư duy ngắn hạn, phong trào hình thức.
Có thể khẳng định, trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang nỗ lực chuẩn bị và bước vào giai đoạn phát triển mới, phong trào “Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát” không chỉ là một kết quả đáng trân trọng về mặt an sinh xã hội, mà còn là một bài học lớn về phương thức lãnh đạo, về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và về nghệ thuật biến “ý Đảng” thành “lòng dân”, biến chủ trương đúng thành phong trào hành động cách mạng rộng lớn, bền bỉ và đầy sức sống trong xã hội.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Kim Dung - Phó Đội trưởng, Phòng PA02, Công an tỉnh Lào Cai
