Lễ cúng giao thừa hay còn gọi là lễ Trừ tịch từ lâu đã là một phong tục cổ truyền của người Việt Nam, để cầu mong một năm mới vạn sự như ý, hạnh phúc đến cho bản thân và người thân. Lễ Trừ tịch năm nay được thực hiện vào đêm 16/02 tức đêm 29 Tết Bính Ngọ 2026. Vậy mâm cỗ cúng giao thừa 29 Tết Bính Ngọ 2026 cần những gì?

Ý nghĩa cúng đêm giao thừa

Cúng đêm giao thừa là một nghi thức văn hóa đẹp đẽ của người Việt Nam mỗi dịp Tết Nguyên Đán. Cúng giao thừa còn được gọi là Trừ tịch, tức là trừ khử ma quỷ, những điều xui xẻo, không may mắn ở những năm cũ. Vì vậy mà cúng đêm giao thừa luôn được thực hiện khoảng 23 giờ đến 1 giờ sáng vào thời khắc chuyển mình giữa năm cũ và năm mới.

Mâm cúng giao thừa ngoài trời

Theo từng vùng miền, mâm cúng giao thừa Tết ngày 29 sẽ khác nhau nhưng có đặc điểm chung đều phải có mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, muối, gạo, quần áo và mũ nón mũ thần linh. Đối với mâm lễ mặn thì phải có thịt heo luộc hay gà trống luộc, bánh chưng, xôi, hoa tươi... Nếu là phật tử có thể cúng mâm lễ chay, hoa quả.

Bày mâm cúng phải trước cửa nhà, tuyệt đối không cúng trong nhà hay ban công. Khi đúng giờ, gia chủ ăn mặc chỉn chu, gọn gàng, thắp đèn, nến, rót rượu, rót trà, rồi khấn vái trước án, thành tâm khấn vái, mời thập phương chư thần, chư thiên chứng giám, bày lễ cầu mong theo nguyện vọng của gia đình cũng như cho phép người thân đã mất có thể bước trở về nhà hưởng hương hỏa mừng năm mới với con cháu.

Mâm cúng giao thừa trong nhà

Bên cạnh bày lễ ngoài trời, gia chủ còn phải chuẩn bị mâm cúng giao thừa trong nhà gồm ngũ quả, nến, hương, hoa, vàng mã, trầu cau, rượu, trà, bánh chưng (bánh tét), bánh kẹo, bày mâm cỗ mặn hoặc chay đều được.

Thực chất mâm cúng giao thừa trong nhà chính là cúng bái tổ tiên, mời tổ tiên về nhà mừng đón một năm mới với con cháu, tổ tôn theo tín ngưỡng dân gian người Việt lẫn người Hoa, đồng thời mâm lễ cũng là tấm lòng cám ơn ông bà tổ tiên đã đồng hành, bảo vệ và độ trì con cháu thoát khỏi tai ách, giúp con cháu làm ăn thuận lợi.

Thông thường, mâm cúng trong nhà sẽ cùng sau mâm lễ trước nhà, tập tục gọi là “nghênh tân, tiễn cửu”, ý chỉ mời chư thần, hành quan năm mới đến nhà và tiễn tạ quan hành cũ.

Mâm cúng giao thừa 3 miền gồm những gì?

Mâm cúng giao thừa miền Bắc

Mâm cúng giao thừa miền Bắc chủ yếu là các món ăn truyền thống, thường bao gồm 4 bát, 4 đĩa. Nếu cỗ lớn hay gia đình có điều kiện thì sẽ bày 6 bát, 6 dĩa hoặc 8 bát, 9 đĩa các món cúng bao gồm có bát móng giò hầm măng, bát bóng nấu thập cẩm, bát canh mọc, bát miến nấu lòng gà, bánh chưng...

Mâm cúng giao thừa miền Trung

Mâm cúng giao thừa miền Trung cũng sẽ mang đặc trưng riêng thể hiện qua có món truyền thống mang đậm chất vùng miền Trung như đĩa dưa món, đĩa giò lụa, đĩa thịt bông, đĩa gà bóp rau răm, đĩa thịt heo luộc, dưa giá, bát măng khô ninh, bát miến, đĩa cá chiên, đĩa ram...

Mâm cúng giao thừa miền Nam

Do thời tiết miền Nam chủ yếu là nắng nóng nên phong tục chuẩn bị mâm cúng ngày cỗ của người miền Nam thường ưu tiên các món nguội như canh khổ qua nhồi thịt, canh măng, thịt kho hột vịt, chả giò, củ kiệu, bánh tét....

Mâm cỗ giao thừa có cúng chay không?

Mâm cỗ giao thừa không yêu cầu quá cầu kỳ, không bắt buộc cúng mặn, do đó có thể cúng chay. Mâm cỗ giao thừa ngày Tết bằng đồ chay cũng có thể thể hiện sự trong sạch, thành kính, không dính sát tính bên trong, do đó mâm cúng chay đơn sơ nhưng lại là cách rước phúc khí nhanh chóng, được nhiều nhà phong thủy khuyến khích.

Tuy nhiên, việc mâm cúng đồ mặn vẫn được chư thần chấp nhận, bởi khi cúng không phải cúng riêng thần Phật, còn cúng cả thập phương quỷ thần bên trong, do đó cách nào cúng cũng tốt, chủ yếu là tâm tính người bái, cách thức cúng có đúng quy chuẩn, trang trọng hay không.

Thực tế, cúng chay hay mặn trong đêm giao thừa phụ thuộc rất nhiều vào văn hóa, tín ngưỡng của từng hộ gia đình, từng vùng miền. Với Phật tử họ sẽ cúng tất niên bằng đồ chay. Đối với người bình thường, chúng ta không chỉ có thể cúng các món chay mà còn có thể cúng các món mặn, ngọt, xào, chiên.

Tuy nhiên, dù mâm cúng cỗ mặn hay cỗ chay, phức tạp hay đơn giản thì cũng phải giữ được lòng thành kính, biết ơn tổ tiên. Vì vậy, cần lưu ý những điểm trên khi lên thực đơn cúng tất niên.

Gợi ý các món cúng chay như sau:

- Bún xào chay

- Xôi hạt sen.

- Món rau cải thìa xào nấm đông cô

- Gỏi mít non đậu phộng.

- Chả giò chay.

- Miến xào rau củ chay

- Canh nấm đậu phụ

- Canh chua.

Một số lưu ý khi chuẩn bị lễ cúng đêm giao thừa

Trong lễ cúng đêm giao thừa không thể thiếu hương đèn (hoặc nến) bởi đó cũng là lễ vật. Nếu không có ánh sáng, chủ nhà có thể chọn sử dụng nến để thay thế. Ngoài ra, gia chủ nên đặt hai ngọn đèn hoặc hai ngọn nến ở hai bên bàn thờ để tượng trưng cho mặt trăng và mặt trời.

Gạo và muối là thứ không thể thiếu bất cứ buổi lễ bái nào trong dân gian, nó bắt nguồn từ Đạo giáo bởi 2 vật mang tính dương, ngũ hành hài hòa, có khả năng trừ tà, đuổi vận xui, nhất giao thừa ngoài thần linh ra còn có đông đảo quỷ thần đứng quanh, vì vậy sau khi cúng bái xong, gia chủ sẽ rải gạo muối cúng giao thừa xung quanh để mời các vị này tránh khỏi nhà cửa mình sau khi dùng lễ.

Mâm ngũ quả cũng là lễ vật không thể thiếu trong lễ cúng đêm giao thừa. Vì vậy, khi lựa chọn, chủ quán nên chọn những quả tươi, chín đều, đẹp mắt và không bị thối. Đặc biệt không sử dụng trái cây giả để cúng.

Ngoài ra, Phật tử tại gia không nên đặt mâm ngũ quả ở chính giữa bát hương. Bởi theo quan niệm tâm linh, đặt mâm ngũ quả ở vị trí này sẽ che mất trục khí chính. Vì vậy, gia chủ bắt buộc phải đặt mâm ngũ quả bên cạnh.

Hoa tươi: Để dâng hoa cúng gia tiên, gia chủ không được sử dụng hoa giả, hoa nhựa.

Sau khi chuẩn bị xong mâm lễ, vào đúng thời khắc giao thừa, người lớn nhất trong gia đình ăn mặc chỉnh tề bắt đầu hành lễ. Bao giờ cũng phải khấn ngoài trời, khấn Phật và các quan trước, xin trời Phật phù hộ, cầu dân an quốc thái, cầu cho sức khỏe gia đình bình an, sau đó mới lễ trong nhà.

Khi cúng giao thừa trong nhà, tất cả các thành viên trong gia đình đứng trang nghiêm trước bàn thờ.

Trước khi khấn Tổ tiên để mời tiền nhân về ăn Tết cùng với con cháu hậu thế, các gia chủ khấn Thổ Công, tức là vị thần cai quản trong nhà (thường bàn thờ tổ tiên ở giữa, bàn thờ Thổ Công ở bên trái) để xin phép cho tổ tiên về ăn Tết.

Sau khi tiến hành xong nghi thức cúng giao thừa, các thành viên trong gia đình sẽ tiến hành nghi lễ chúc tết, hoặc đi lễ chùa cầu bình an, may mắn trong năm mới.

Mâm cúng tất niên tết Nguyên đán Ất Tỵ: Những điều cần biết để đón lộc đầu năm

Mai Hạ