Theo Ngài Harout Bagahamian, Phó Đại sứ Israel tại Việt Nam, kinh nghiệm quản lý nước đô thị ở Israel có thể là bài học tham khảo cho Việt Nam.

Đột phá trong chiến lược nước của Israel

Là một quốc gia có khí hậu khô hạn và nguồn tài nguyên nước ngọt tự nhiên vô cùng hạn chế, Israel phụ thuộc vào các công nghệ tiên tiến cùng việc sử dụng nước hiệu quả cao để đáp ứng nhu cầu của dân cư đô thị. Nhờ những nỗ lực này, quốc gia này đã xây dựng được một trong những hệ thống quản lý nước đô thị tinh vi và hiệu quả hàng đầu thế giới.

Bên cạnh ý thức cao của cộng đồng về tiết kiệm nước, thể hiện qua mức tiêu thụ nước bình quân đầu người thuộc nhóm thấp nhất trong các nước OECD, thành công của Israel còn đến từ cách tiếp cận chiến lược, dài hạn trong quản lý tài nguyên nước. Trọng tâm của cách tiếp cận này là coi nước như một nguồn tài nguyên quốc gia thống nhất.

Cơ quan quản lý nước quốc gia Mekorot chịu trách nhiệm điều phối các chức năng then chốt như lưu trữ, xử lý và ứng phó lũ lụt. Các công nghệ giám sát tiên tiến cho phép theo dõi cung - cầu nước theo thời gian thực, bảo đảm phân bổ nguồn lực hiệu quả đến những nơi cần thiết nhất. Mức độ tích hợp cao này giúp các đô thị duy trì nguồn cung nước ổn định, tin cậy, ngay cả trong các giai đoạn hạn hán kéo dài hoặc khi dân số tăng nhanh.

Một trong những đột phá quan trọng nhất trong chiến lược nước của Israel là việc áp dụng rộng rãi công nghệ khử mặn. Hiện nay, khoảng 80% nguồn nước sinh hoạt của quốc gia này được sản xuất từ nước biển Địa Trung Hải, thông qua 5 nhà máy khử mặn quy mô lớn. Các cơ sở này sử dụng công nghệ thẩm thấu ngược để loại bỏ muối và tạp chất, tạo ra nguồn nước an toàn, có thể uống trực tiếp.

Đổi mới này mang lại cho các thành phố nguồn nước ổn định, không phụ thuộc vào điều kiện khí hậu, giúp các hộ gia đình tại những đô thị như Tel Aviv hay Jerusalem vẫn có nước sinh hoạt liên tục ngay cả trong các đợt hạn hán kéo dài. Đáng chú ý, các kỹ sư Israel đã cải thiện đáng kể hiệu quả khử mặn thông qua việc phát triển màng lọc tiên tiến và hệ thống thu hồi năng lượng, qua đó giảm chi phí vận hành và mức tiêu thụ năng lượng.

Cùng với đó, Israel đặc biệt chú trọng tái chế và tái sử dụng nước, một phần không thể thiếu trong đời sống thường nhật. Israel dẫn đầu thế giới về tái sử dụng nước thải, với gần 90% lượng nước thải đã qua xử lý được tái sử dụng. Một ví dụ điển hình là nhà máy xử lý Shafdan, nơi tiếp nhận và xử lý nước thải từ khu vực đô thị Tel Aviv, phục vụ khoảng 2,5 triệu dân.

Trong bối cảnh đô thị, hệ thống này biến các thành phố thành nguồn đóng góp cho tổng cung nước quốc gia, hình thành nền kinh tế nước tuần hoàn. Phần lớn nước sau xử lý được tái sử dụng cho các mục đích không yêu cầu nước uống như tưới tiêu nông nghiệp, cảnh quan và duy trì không gian xanh đô thị. Cách tiếp cận này thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với phát triển bền vững môi trường, đồng thời giúp giảm chi phí vận hành và nâng cao chất lượng sống cũng như khả năng thích ứng của đô thị trước biến đổi khí hậu.

Song song, Israel cũng triển khai các giải pháp công nghệ cao để ứng phó với nguy cơ ngập lụt. Dù mức độ ngập không nghiêm trọng như tại một số quốc gia, trong đó có Việt Nam, một số khu vực của Israel vẫn chịu ảnh hưởng lũ theo mùa vào mùa đông, gây gián đoạn đời sống đô thị. Để giảm thiểu rủi ro, Israel sử dụng các hệ thống dự báo tiên tiến dựa trên mô hình WRF-Hydro, tích hợp dữ liệu khí tượng toàn cầu theo thời gian thực từ các nguồn như GFS và ECMWF. Nhờ đó, cơ quan chức năng có thể dự báo lũ trước tới 72 giờ. Dự báo được cập nhật nhiều lần mỗi ngày trong mùa mưa và truyền tải tới người dân qua các nền tảng trực tuyến, bao gồm cả ứng dụng nhắn tin như WhatsApp.

Tại các đô thị như Herzliya, công nghệ thông minh còn được áp dụng trực tiếp vào hạ tầng. Các cảm biến không dây lắp đặt trong hệ thống thoát nước liên tục theo dõi mực nước và phát hiện nguy cơ tắc nghẽn. Khi phát hiện bất thường, hệ thống sẽ gửi cảnh báo ngay lập tức, cho phép phản ứng kịp thời nhằm ngăn ngừa lũ quét đô thị. Đây là minh chứng điển hình cho mô hình “thành phố thông minh”, nơi dữ liệu thời gian thực giúp nâng cao hiệu quả quản lý hạ tầng ngầm.

Cam kết hỗ trợ Việt Nam quản lý nước hiệu quả hơn

Israel và Việt Nam có quan hệ hợp tác lâu dài trong lĩnh vực quản lý nước, đặc biệt là trong nông nghiệp, nơi các sáng kiến của Israel như tưới nhỏ giọt đã được triển khai hiệu quả. Tuy nhiên, tiềm năng mở rộng hợp tác trong lĩnh vực quản lý nước đô thị vẫn còn rất lớn.

Những năm gần đây, Việt Nam đối mặt với tình trạng xâm nhập mặn ngày càng gia tăng tại Đồng bằng sông Cửu Long, một phần do mực nước biển dâng. Đợt xâm nhập mặn nghiêm trọng giai đoạn 2019-2020 đã lập kỷ lục mới và gây thiệt hại lớn cho cây trồng tại hơn 6 tỉnh, ảnh hưởng đến cả sản xuất lúa và trái cây.

Ngay tại khu vực nội đô thành phố Sóc Trăng hay Bạc Liêu trong mùa khô các năm 2024-2025, việc cung cấp nước ngọt gặp nhiều khó khăn do hạn hán và xâm nhập mặn, thậm chí có thời điểm bị gián đoạn nguồn nước. Kinh nghiệm của Israel trong khử mặn có thể là giải pháp tiềm năng, đặc biệt trong việc chuyển đổi nguồn nước lợ, có độ mặn thấp hơn nước biển, thành nguồn nước sử dụng được, qua đó hỗ trợ sản xuất nông nghiệp tại các vùng trọng điểm của Việt Nam.

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế nhanh, nhu cầu sử dụng nước tại Việt Nam cũng gia tăng tương ứng. Việc phát triển hệ thống quản lý nước tuần hoàn, trong đó nước thải được xử lý và tái sử dụng, ngày càng trở nên cấp thiết. Đối với các khu công nghiệp và đô thị tiêu thụ nước lớn, tái chế nước thải cho sản xuất và các mục đích khác là giải pháp thiết thực và bền vững. Đồng thời, các hệ thống này còn góp phần giảm ô nhiễm tại các con sông lớn như sông Hồng, chảy qua những đô thị đông dân như Hà Nội.

Quá trình phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam cũng có thể hưởng lợi từ việc ứng dụng các công nghệ giám sát tiên tiến. Việc lắp đặt cảm biến trong hệ thống đường ống nước giúp cảnh báo sớm nguy cơ ngập lụt, phát hiện rò rỉ và theo dõi tình trạng hạ tầng.

Tương tự, các hệ thống cảm biến trong mạng lưới nước thải có thể theo dõi mức độ ô nhiễm và điều kiện môi trường theo mùa. Các thành phố như TP.HCM và Cần Thơ hiện đang lên kế hoạch triển khai các giải pháp dựa trên IoT và công nghệ “bản sao số” (digital twin) để quản lý trạm bơm và hệ thống thoát nước tự động. Trong bối cảnh này, kinh nghiệm của Israel mang lại nhiều bài học giá trị và mô hình thực tiễn.

Với việc Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Israel mới được triển khai, cơ hội tăng cường hợp tác trong lĩnh vực nước đang rộng mở hơn bao giờ hết. Việc giảm thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm hạ tầng nước của Israel, bao gồm ống sắt, máy bơm và hệ thống lọc công nghiệp, xuống còn 0-5% giúp các công nghệ này dễ tiếp cận hơn tại Việt Nam.

Với sự hiện diện ngày càng tăng của các doanh nghiệp Israel, đây là điều kiện thuận lợi để chuyển giao công nghệ, giảm chi phí và điều chỉnh các giải pháp đã được kiểm chứng phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Những “sứ giả nước sạch” trong cộng đồng

Mai Hạ