Ngày Khí tượng thế giới năm 2026 mang chủ đề “Observing Today, Protecting Tomorrow” - “Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai”, khẳng định vai trò then chốt của dữ liệu quan trắc khí tượng, thủy văn và môi trường trong việc bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân cũng như hệ sinh thái trước các rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng.

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), việc hiện đại hóa mạng lưới quan trắc từ hệ thống vệ tinh, phao biển đến các trạm khí tượng thủy văn ở vùng sâu, vùng xa đang trở thành nền tảng dữ liệu quan trọng trong kỷ nguyên chuyển đổi số. Đây cũng là cơ sở để ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao chất lượng dự báo, tối ưu hóa các quyết định ứng phó thiên tai.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, thông điệp năm nay nhấn mạnh yêu cầu gắn kết giữa khoa học và hành động thực tiễn, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, nhằm bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong hệ thống cảnh báo sớm toàn cầu.

Nhân dịp này, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã cảnh báo về tình trạng khủng hoảng khí hậu ngày càng nghiêm trọng khi các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng nhanh chóng. Ông kêu gọi các quốc gia, tổ chức tài chính và khu vực tư nhân tăng cường đầu tư cho hệ thống quan trắc toàn cầu, từ các trạm đo bề mặt đến mạng lưới vệ tinh, đồng thời bảo đảm việc chia sẻ dữ liệu một cách minh bạch và công bằng.

Cùng với đó, sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả” được thúc đẩy mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu đến năm 2027 mọi người dân trên thế giới đều được bảo vệ trước thiên tai. Các chuyên gia nhận định, đầu tư cho hệ thống quan trắc không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn góp phần củng cố an ninh, tăng khả năng chống chịu của cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững.

Tại Việt Nam, ngành khí tượng thủy văn được hình thành từ tháng 10/1945 và không ngừng phát triển cả về thể chế lẫn công nghệ. Hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện với Luật Khí tượng Thủy văn cùng các nghị định, thông tư và quy chuẩn kỹ thuật, tạo nền tảng cho hoạt động quản lý đồng bộ, hiệu quả.

Mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia hiện có 2.807 trạm phủ khắp đất liền, hải đảo và vùng biển. Tỷ lệ tự động hóa được nâng cao rõ rệt, trong đó quan trắc mưa và dông sét đạt 100%, khí tượng đạt khoảng 65%, thủy văn 69% và hải văn 74%. Hệ thống ra đa thời tiết cơ bản bao phủ toàn quốc, giúp nâng cao năng lực giám sát và dự báo.

Công tác dự báo, cảnh báo thiên tai ngày càng chính xác, kịp thời, góp phần giảm thiểu thiệt hại do bão, lũ, sạt lở đất, hạn hán và xâm nhập mặn. Độ tin cậy của một số loại hình dự báo đạt từ 70-90%, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có năng lực dự báo tốt trong khu vực Đông Nam Á, từng bước tiệm cận trình độ các nước tiên tiến ở châu Á.

Đề xuất công nghệ chiến lược nông nghiệp, môi trường trước ngày 30/3

Lưu Tô