An toàn dữ liệu – “lá chắn” trong kỷ nguyên AI

Ngày 23/4/2026, Tạp chí Đầu tư Tài chính phối hợp với CTCP Đầu tư Thương mại và Phát triển Công nghệ FSI tổ chức hội thảo “An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI”, thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp.

Trong bối cảnh AI đã hiện diện sâu trong các hoạt động tài chính như xét duyệt tín dụng, định danh điện tử (eKYC) hay quản lý dòng tiền, khái niệm an toàn dữ liệu không còn mang tính phòng ngừa đơn thuần mà trở thành yếu tố sống còn đối với hệ thống tài chính.

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, nếu các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây tạo nền tảng cho kinh tế số, thì AI sẽ mở ra một cấu trúc kinh tế hoàn toàn mới, với vai trò trung tâm của dữ liệu và công nghệ.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những rủi ro lớn về an ninh mạng. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia bị tấn công mạng nhiều, với hàng trăm triệu bản ghi dữ liệu bị xâm phạm và hàng triệu tài khoản bị đánh cắp trong thời gian gần đây. Các cuộc tấn công không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn làm gia tăng nguy cơ rò rỉ dữ liệu quy mô lớn.

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, việc phát triển AI phải đi đôi với đảm bảo an toàn dữ liệu và an ninh hệ thống, đặc biệt trong các lĩnh vực trọng yếu như tài chính – ngân hàng.

Xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia

Một trong những điểm đáng chú ý được nêu tại hội thảo là việc Việt Nam đang từng bước xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia (AIX) – bước phát triển tiếp theo sau chuyển đổi số.

Hiện nay, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đang xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước, tích hợp vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026–2030. Trong đó, lần đầu tiên nội dung xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia được đưa vào hệ thống nhiệm vụ trọng tâm.

Trước đó, hai nghị quyết quan trọng gồm Nghị quyết 52-NQ/TW về tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và Nghị quyết 57-NQ/TW (ban hành ngày 22/12/2024) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo nền tảng chính sách quan trọng cho quá trình này.

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, AI đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực, từ kinh tế đến quản trị. Các nghiên cứu cho thấy AI có thể đóng góp từ 2.600–4.400 tỷ USD mỗi năm cho kinh tế toàn cầu, nâng GDP thế giới khoảng 7% trong vòng 10 năm tới và đạt khoảng 15.700 tỷ USD vào năm 2030.

Đối với Việt Nam, đến năm 2040, AI có thể đóng góp 120–130 tỷ USD, tương đương khoảng 25% GDP hiện tại. Đây sẽ là động lực tăng trưởng quan trọng trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, song hành với quy mô dữ liệu ngày càng lớn – đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, nơi thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã đạt quy mô tương đương khoảng 28 lần GDP – là những rủi ro an ninh mạng gia tăng tương ứng.

Dữ liệu tài chính trở thành tài sản chiến lược

Bình luận tại hội thảo, TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển biến mạnh mẽ dưới tác động của AI và chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số.

Theo ông, cấu trúc quyền lực kinh tế toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng khi các tập đoàn công nghệ – nắm giữ dữ liệu – trở thành những chủ thể có ảnh hưởng lớn nhất. Trong môi trường số, dù có vẻ bình đẳng về tiếp cận, nhưng thực chất dữ liệu của hàng tỷ người dùng lại tập trung vào một số ít tổ chức.

Trong bối cảnh đó, dữ liệu – đặc biệt là dữ liệu tài chính ngân hàng – trở thành tài sản chiến lược. Hệ thống ngân hàng lưu giữ thông tin chi tiết về tài khoản, dòng tiền và hoạt động tín dụng của cá nhân và doanh nghiệp, do đó nếu không được bảo vệ chặt chẽ sẽ tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã xây dựng chiến lược dữ liệu bài bản. Trung Quốc phát triển hệ thống trung tâm dữ liệu quy mô lớn với định hướng “đông dữ liệu, tây tính toán”, trong khi Việt Nam đã có những bước đi ban đầu như xây dựng trung tâm dữ liệu tại Hòa Lạc. Tuy nhiên, hệ thống dữ liệu, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để tránh phân tán và nâng cao mức độ an toàn.

Khoảng 85% tấn công mạng có sự hỗ trợ của AI

Phát biểu tại hội thảo, Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết, lĩnh vực tài chính đang biến đổi mạnh dưới tác động của công nghệ số, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của tội phạm mạng.

Tính đến tháng 1/2026, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet (chiếm 84,2% dân số). Tuy nhiên, sự phát triển này cũng khiến các hình thức tấn công mạng trở nên tinh vi hơn, khi khoảng 85% cuộc tấn công hiện nay có sự hỗ trợ của AI.

Theo Thượng tá Thi, tội phạm mạng đã chuyển từ quy mô đơn lẻ sang hoạt động có tổ chức, mang tính “công nghiệp hóa”, với các chiêu thức lừa đảo ngày càng cá nhân hóa và tự động hóa. Đáng chú ý, công nghệ Deepfake có thể tạo nội dung giả mạo với độ tương đồng tới 98%, khiến việc phân biệt thật – giả gần như không thể.

Bên cạnh đó, các công nghệ mới như Internet vệ tinh hay máy tính lượng tử cũng đặt ra thách thức lớn đối với an ninh mạng, khi vừa mở rộng kết nối vừa làm gia tăng nguy cơ mất kiểm soát và phá vỡ các hệ thống mã hóa hiện nay.

Theo thống kê, mỗi phút có gần 3 triệu người trên thế giới trở thành nạn nhân của tấn công mạng, với tổng thiệt hại năm 2025 ước tính khoảng 10.000 tỷ USD. Tại Việt Nam, con số này lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, 52% doanh nghiệp chưa có giải pháp an ninh mạng đủ mạnh và 56% thiếu nhân sự chuyên trách.

Một xu hướng đáng lo ngại là dữ liệu cá nhân trở thành “mỏ vàng” của tội phạm mạng. Giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở thông tin mà còn ở khả năng phân tích hành vi người dùng. Phần lớn các vụ lừa đảo hiện nay đều bắt đầu từ việc thu thập và khai thác dữ liệu, từ đó xây dựng kịch bản giả mạo tinh vi.

Trong 3 năm gần đây, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 30 vụ mua bán dữ liệu cá nhân, với khoảng 160 triệu bản ghi bị đánh cắp. Không chỉ cá nhân, doanh nghiệp cũng trở thành mục tiêu, điển hình là các vụ chiếm quyền email để thay đổi thông tin thanh toán, gây thiệt hại lớn trong thời gian ngắn.

Trước thực trạng này, Thượng tá Thi nhấn mạnh, các tổ chức cần xây dựng cơ chế bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời, đồng thời kiểm soát chặt chẽ yếu tố con người – mắt xích dễ bị tổn thương nhất. Với cá nhân, cần chủ động bảo vệ thông tin bằng mật khẩu mạnh, xác thực đa yếu tố và thận trọng trong các giao dịch tài chính.

“Trong không gian số, tài sản không chỉ là tiền mà còn là dữ liệu, danh tính và niềm tin. Khi những yếu tố này bị xâm phạm, hậu quả không chỉ dừng ở kinh tế mà còn ảnh hưởng tới an ninh xã hội”, Thượng tá Thi cảnh báo.

Cần cách tiếp cận toàn diện về an ninh dữ liệu

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Ích Vinh, Phó Tổng Giám đốc FSI cho biết năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực, đưa bảo mật dữ liệu từ khuyến nghị trở thành yêu cầu bắt buộc.

Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở tư duy. Nhiều tổ chức vẫn tập trung bảo vệ dữ liệu đầu vào nhưng chưa kiểm soát chặt chẽ dòng dữ liệu đầu ra – điểm yếu mang tính hệ thống.

Theo ông Vinh, an ninh mạng cần được nhìn nhận không chỉ là phòng thủ mà còn là khả năng chống chịu và phục hồi. Điều này đòi hỏi chiến lược tổng thể từ công nghệ, quy trình đến con người và nguồn lực đầu tư.

Đại diện FSI cho biết doanh nghiệp đã phát triển hệ sinh thái giải pháp bao phủ toàn bộ vòng đời dữ liệu – từ số hóa, lưu trữ đến kiểm soát và ngăn chặn rò rỉ. Trong đó, các giải pháp như F-DDH Box giúp phát hiện và ngăn chặn các kết nối bất thường tới máy chủ độc hại, đóng vai trò như “chốt chặn cuối” bảo vệ dữ liệu.

Tuy vậy, các chuyên gia đều nhấn mạnh công nghệ không phải là “lá chắn vạn năng”. Một hệ thống hiện đại vẫn có thể bị khai thác nếu thiếu nhận thức hoặc quy trình vận hành lỏng lẻo. Vì vậy, đảm bảo an toàn dữ liệu không thể là trách nhiệm riêng của bộ phận IT mà phải là nhiệm vụ của toàn bộ tổ chức.

Trong kỷ nguyên AI, dữ liệu – đặc biệt là dữ liệu tài chính – không chỉ là nguồn lực mà còn là nền tảng của an ninh kinh tế. Khi Việt Nam tiến tới xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia, việc thiết lập hệ thống bảo vệ dữ liệu vững chắc, đồng bộ và toàn diện sẽ là điều kiện tiên quyết để tận dụng cơ hội và kiểm soát rủi ro trong giai đoạn phát triển mới.

Ứng dụng AI xây “lá chắn số” chống xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Hồng

Lan Hạ