Từ nhận thức đến hành động chủ động

Là địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất và hạn hán, Nghệ An những năm qua đã gánh chịu nhiều thiệt hại nặng nề. Biến đổi khí hậu khiến các hình thái thiên tai trở nên khó dự báo, đòi hỏi cách tiếp cận mới thay vì chỉ ứng phó bị động.

Điểm cốt lõi của đề án là thay đổi nhận thức người dân một cách bền vững. Không dừng lại ở tuyên truyền, các chương trình hướng tới hình thành kỹ năng, thói quen và phản xạ ứng phó trong từng cá nhân. Khi hiểu rõ nguy cơ, người dân sẽ chủ động phòng tránh, giảm phụ thuộc vào hỗ trợ bên ngoài.

Các hoạt động truyền thông được thiết kế linh hoạt theo từng vùng. Ở miền núi, nơi dễ xảy ra lũ quét và sạt lở, người dân được hướng dẫn nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và kỹ năng sơ tán. Trong khi đó, khu vực ven biển tập trung vào ứng phó bão, triều cường và nước dâng.

Giáo dục học đường cũng đóng vai trò quan trọng. Nội dung phòng, chống thiên tai được lồng ghép vào chương trình học, cùng với các mô hình như “trường học an toàn” hay câu lạc bộ thanh niên xung kích, góp phần lan tỏa kiến thức trong cộng đồng.

Dựa vào cộng đồng để giảm rủi ro

Một điểm nhấn nổi bật là cách tiếp cận “quản lý rủi ro dựa vào cộng đồng”. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trực tiếp tham gia đánh giá, lập kế hoạch và triển khai các giải pháp.

Nhiều địa phương đã xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai cấp thôn, xã với sự tham gia của người dân. Nhờ hiểu rõ địa hình và lịch sử thiên tai tại chỗ, các phương án phòng tránh trở nên thực tế và hiệu quả hơn.

Song song đó, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai ở cơ sở được củng cố, tập huấn thường xuyên để nâng cao năng lực ứng phó. Đây là lực lượng nòng cốt trong cứu hộ, cứu nạn khi có tình huống khẩn cấp.

Hệ thống cảnh báo sớm cũng được đầu tư đồng bộ, kết hợp giữa công nghệ hiện đại và phương thức truyền thống như loa phát thanh, tin nhắn, ứng dụng số. Nhờ đó, thông tin được truyền tải nhanh chóng, giúp người dân kịp thời chủ động phòng tránh.

Hướng tới phát triển bền vững

Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng giai đoạn 2026-2030” tại Nghệ An không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài. Khi nhận thức được nâng cao, khi mỗi người dân trở thành một “lá chắn” trước thiên tai, thì thiệt hại sẽ được giảm thiểu, cuộc sống sẽ an toàn và bền vững hơn.

Để đề án đạt hiệu quả, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội là yếu tố then chốt. Chính quyền các cấp đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện; trong khi người dân là trung tâm của mọi hoạt động.

Không chỉ dừng ở ứng phó, Nghệ An còn lồng ghép quản lý rủi ro thiên tai vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Việc xây dựng hạ tầng, bố trí dân cư và phát triển sản xuất đều được cân nhắc trên cơ sở giảm thiểu tác động của thiên tai.

Sự tham gia của các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân… đã tạo nên mạng lưới tuyên truyền rộng khắp. Nhiều mô hình như “tổ phụ nữ an toàn”, “đội thanh niên phản ứng nhanh” phát huy hiệu quả rõ rệt tại cơ sở.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng được khuyến khích chung tay thông qua hỗ trợ tài chính, thiết bị và công nghệ, góp phần tăng nguồn lực cho công tác phòng, chống thiên tai.

Với hướng đi lấy con người làm trung tâm, Nghệ An đang từng bước xây dựng một cộng đồng chủ động, thích ứng và kiên cường trước thiên tai. Khi mỗi người dân trở thành một “lá chắn”, sức chống chịu của toàn xã hội sẽ được nâng lên, hướng tới mục tiêu phát triển an toàn và bền vững.

Miền Trung trước thiên tai cực đoan: “Lá chắn” từ những bản tin dự báo sớm

Hải Yến