Hà Nội đang khẩn trương hoàn thiện Đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1” như một giải pháp đột phá nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí tại khu vực trung tâm, đồng thời thúc đẩy lộ trình chuyển đổi giao thông xanh, hướng tới phát triển đô thị bền vững.

Những năm gần đây, chất lượng không khí tại Thủ đô có nhiều thời điểm suy giảm, đặc biệt ở khu vực nội đô - nơi mật độ dân cư cao, giao thông dày đặc và hoạt động kinh tế - xã hội tập trung. Theo nghiên cứu giai đoạn 2023-2025, giao thông vận tải đóng góp khoảng 25% lượng bụi mịn PM2.5 trên toàn thành phố, nhưng riêng khu vực nội thành, tỷ lệ này lên tới 59%. Bụi đường và hoạt động xây dựng chiếm thêm khoảng 28%.

Nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) năm 2025 tại khu vực Vành đai 1 cũng cho thấy giao thông đường bộ là nguồn phát thải lớn nhất, trong đó xe máy chiếm 43,4%, xe buýt 30,7%, phương tiện hạng nhẹ 20,4% và ôtô dưới 9 chỗ chiếm 5,5%.

Theo đánh giá của lãnh đạo HĐND thành phố, đây là đề án mới, phức tạp, có tác động rộng đến đời sống người dân và hoạt động kinh tế, do đó cần xác định rõ phạm vi, lộ trình, cơ chế chính sách và trách nhiệm các bên liên quan.

Vành đai 1 - khu vực lõi trung tâm tập trung nhiều cơ quan hành chính, khu dân cư, di tích, trường học, bệnh viện và hoạt động thương mại, nên việc kiểm soát phát thải tại đây được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm cải thiện môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Thành phố dự kiến triển khai theo 3 giai đoạn. Giai đoạn 1 (từ 1/7 đến 31/12/2026) thí điểm tại khu vực lõi phường Hoàn Kiếm, diện tích khoảng 0,5km² với 11 tuyến phố, dân số khoảng 20.000 người, kèm vùng đệm 1,65km².

Giai đoạn 2 (năm 2027) mở rộng sang phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, quy mô 3,6km², khoảng 137.000 dân. Giai đoạn 3 (2028-2029) triển khai toàn bộ khu vực trong Vành đai 1 với diện tích hơn 26km², khoảng 625.000 dân.

Song song với lộ trình, Hà Nội dự kiến áp dụng các biện pháp kiểm soát phương tiện như hạn chế xe máy chạy xăng, siết tiêu chuẩn khí thải, cấm một số loại xe tải, điều chỉnh khung giờ lưu thông. Thành phố cũng sẽ lắp đặt hệ thống camera AI nhận diện biển số để giám sát, xử lý vi phạm tự động.

Đáng chú ý, các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh, phát triển hạ tầng sạc điện, giao thông công cộng và cơ chế tín dụng ưu đãi đang được xây dựng nhằm đảm bảo tính khả thi và giảm tác động đến người dân, doanh nghiệp.

Kết quả khảo sát cho thấy đa số người dân và doanh nghiệp ủng hộ chủ trương, song cũng bày tỏ lo ngại về chi phí chuyển đổi, hạ tầng thay thế và các vấn đề an toàn, đặc biệt với xe điện.

Theo mục tiêu đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu giảm khoảng 30% phát thải CO, NO₂ và 20% bụi PM2.5 từ giao thông tại khu vực Vành đai 1, đưa nồng độ PM2.5 trung bình năm xuống dưới 40 µg/m³.

Đề án được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển căn bản trong kiểm soát ô nhiễm không khí, nâng cao chất lượng sống và góp phần xây dựng Thủ đô xanh – sạch – bền vững.

Phân loại rác tại nguồn ở Nghệ An: Từ thay đổi nhận thức đến nền tảng phát triển bền vững

Lưu Tô