Phân loại rác tại nguồn ở Nghệ An: Từ thay đổi nhận thức đến nền tảng phát triển bền vững

Từ “điểm nghẽn” rác thải đến thay đổi nhận thức

Nhiều năm qua, khu vực nông thôn Nghệ An chịu áp lực lớn từ rác thải sinh hoạt. Việc thu gom chưa đồng bộ, trong khi thói quen xử lý rác của người dân còn mang tính tự phát như đốt, chôn lấp hoặc xả trực tiếp ra môi trường, đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến đất, nguồn nước và môi trường sông.

Đáng chú ý, phần lớn rác thải sinh hoạt ở nông thôn là rác hữu cơ và phế phụ phẩm nông nghiệp, những nguồn hoàn toàn có thể tái chế. Tuy nhiên, do chưa được phân loại từ đầu, nguồn tài nguyên này bị lãng phí và thậm chí trở thành tác nhân gây ô nhiễm.

Trước thực trạng đó, việc chuyển từ tư duy xử lý rác sang quản lý và tái sử dụng rác thông qua phân loại tại nguồn được xác định là giải pháp căn cơ. Thời gian qua, Hội Nông dân tỉnh Nghệ An đã triển khai các chương trình tập huấn cho cán bộ, hội viên tại nhiều địa phương. Người dân được hướng dẫn cụ thể cách phân loại rác tại hộ gia đình và quy trình xử lý rác hữu cơ thành phân bón vi sinh bằng chế phẩm sinh học.

Ông Nguyễn Đình Thắng - Phó ban công tác nông dân, cho biết: “Hội từng tham gia nhiều mô hình bảo vệ môi trường và các đề án do Trung ương Hội triển khai. Từ năm 2022, Hội Nông dân tỉnh Nghệ An đã phối hợp xây dựng đề án tuyên truyền, hướng dẫn, vận động người dân tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp để làm phân bón vi sinh, góp phần giảm thiểu rác thải trong sinh hoạt và sản xuất ra môi trường.”

Sự chuyển biến không chỉ dừng ở nhận thức mà còn thể hiện rõ trong hành vi. Nhiều hộ dân đã hình thành thói quen phân loại rác và nhận thấy lợi ích thiết thực khi biến rác thải thành nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất.

Triển khai mô hình và hiệu quả bước đầu

Không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, các mô hình phân loại và xử lý rác tại nguồn đã được triển khai trực tiếp tại cơ sở. Tại một số địa phương như Yên Thành và Minh Châu, người dân được hỗ trợ thùng ủ phân vi sinh và chế phẩm vi sinh để áp dụng vào thực tế.

Trong năm 2026, toàn tỉnh đã triển khai 6 mô hình phân loại rác tại nguồn. Đáng chú ý, chương trình còn hỗ trợ ngư dân tại xã Quỳnh Phú với 100 thùng rác, trong đó có 50 thùng chứa rác hai ngăn gắn với chương trình ngư dân bám biển, đồng thời tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường biển.

Đến nay, có 11 huyện (cũ) tham gia mô hình, trong đó một số địa phương đạt kết quả tích cực như xã Đô Lương, xã Thuần Trung. Song song đó, nhiều mô hình liên quan cũng được triển khai như:110 mô hình xử lý rác thải sinh hoạt; 100 mô hình chăn nuôi trên nền đệm lót sinh học; 150 mô hình nuôi sâu canxi sử dụng rác hữu cơ làm thức ăn.

Việc phân loại rác ngay tại hộ gia đình giúp giảm đáng kể lượng rác thải ra môi trường, đồng thời tạo ra nguồn phân bón hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp. Mô hình này cho thấy tính khả thi cao trong điều kiện nông thôn nơi có nguồn nguyên liệu hữu cơ dồi dào và nhu cầu sử dụng phân bón lớn.

Ý nghĩa và hướng đi bền vững

Phân loại rác tại nguồn không chỉ là giải pháp môi trường mà còn mang ý nghĩa kinh tế rõ rệt. Khi rác hữu cơ được xử lý đúng cách, nó trở thành đầu vào cho sản xuất, góp phần hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp xanh và hữu cơ, cách làm này giúp giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học, nâng cao chất lượng nông sản và bảo vệ hệ sinh thái. Đồng thời, việc tận dụng rác thải còn giúp giảm chi phí sản xuất, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Tuy vậy, để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và đặc biệt là sự thay đổi bền vững trong thói quen sinh hoạt của người dân. Việc tiếp tục nhân rộng mô hình, đẩy mạnh truyền thông và gắn với các tiêu chí xây dựng nông thôn mới sẽ là yếu tố then chốt.

Từ những kết quả bước đầu, có thể thấy phân loại rác tại nguồn ở Nghệ An đang dần trở thành nền tảng cho phát triển nông thôn bền vững nơi môi trường được bảo vệ, nông nghiệp phát triển theo hướng xanh và đời sống người dân ngày càng được nâng cao.

Nghệ An: Lan tỏa mô hình phân loại rác tại nguồn gắn với gây quỹ vì cộng đồng