Nghệ An: Phân loại rác tại nguồn vẫn dang dở(Kỳ 2) Phân loại rác tại nguồn ở nông thôn: Khi quy định chưa “chạm” tới đời sống

Phân loại rác vẫn “xa lạ” ở nông thôn

Tại nhiều địa phương, rác thải sinh hoạt chủ yếu vẫn được xử lý theo cách truyền thống như đốt, chôn lấp hoặc đổ ra các khu đất trống, ao hồ hay dồn tất cả vào một bao tải chờ đơn vị thu gom đến vận chuyển. Việc phân loại gần như chưa được thực hiện, không phải vì người dân cố tình vi phạm mà bởi họ chưa được tiếp cận hay hướng dẫn cụ thể. Với nhiều hộ gia đình, khái niệm tách riêng rác hữu cơ, rác tái chế hay các loại rác khác vẫn còn khá mơ hồ.

Bà Hồ Thị Bình (xóm Vĩnh Thanh, xã Tân Phú) cho biết, bà chưa được tiếp cận thông tin về việc phân loại rác tại nguồn. Theo bà, trong sinh hoạt hằng ngày, các loại rau củ hư hỏng thường được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc đổ ra vườn để bón cây; vỏ chai, lon bia được thu gom để bán cho người thu mua phế liệu. Đối với các loại rác còn lại, gia đình bà bỏ chung vào bao tải và chờ đến lịch thu gom của xã để mang ra điểm tập kết.

Một trong những nguyên nhân chính là do thiếu hoạt động tuyên truyền trực quan, dễ hiểu. Khi người dân không thấy rõ lợi ích của việc phân loại, họ khó có động lực để thay đổi thói quen sinh hoạt. Hơn nữa, trong điều kiện đời sống còn nhiều khó khăn, những vấn đề như rác thải chưa được ưu tiên đúng mức.

Nếu ở đô thị tồn tại nghịch lý “phân loại rồi lại trộn”, thì ở nông thôn, hệ thống thu gom và xử lý thậm chí còn chưa hình thành đầy đủ. Nhiều nơi chưa có điểm tập kết rác đạt chuẩn, chưa có đơn vị thu gom chuyên nghiệp, phương tiện vận chuyển còn thiếu và thô sơ. Rác sau khi thu gom thường tiếp tục bị trộn lẫn và xử lý bằng các phương thức thủ công, khiến việc phân loại ngay từ đầu trở nên không cần thiết trong suy nghĩ của người dân.

Cần giải pháp đồng bộ để thay đổi thói quen

Ngày 02/4/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 229/KH-UBND về triển khai thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) tại nguồn trên địa bàn tỉnh, nhằm nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cộng đồng; từng bước thay đổi hành vi, thói quen và hình thành ý thức tự giác trong việc phân loại rác tại từng tổ chức, hộ gia đình, cá nhân.

Việc triển khai phân loại CTRSH tại nguồn không chỉ góp phần tăng cường tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng, giảm khối lượng chất thải phải vận chuyển đi xử lý, mà còn giúp tiết kiệm chi phí thu gom, vận chuyển, xử lý; sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Đồng thời, kế hoạch cũng đặt ra các chỉ tiêu cụ thể: đến năm 2025, tỷ lệ CTRSH được phân loại tại nguồn đạt 20% và đến năm 2030 đạt 55%.

Để đạt được mục tiêu này, UBND tỉnh yêu cầu việc triển khai phải được thực hiện ngay sau khi kế hoạch ban hành, bảo đảm đồng bộ và thống nhất trên toàn địa bàn, phù hợp với quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các quy định liên quan. Công tác phân loại cần gắn với điều kiện thực tế của địa phương, từ hạ tầng kỹ thuật, công nghệ xử lý chất thải đến điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, quy hoạch và nguồn lực tài chính.

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại cơ sở vẫn còn nhiều khó khăn. Theo ông Trần Thanh Nga, Chủ tịch UBND xã Đại Đồng, trước đây khi chưa có đơn vị thu gom, các hộ gia đình chủ yếu tự xử lý rác bằng cách đốt tại nhà. Khi triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới, địa phương đã hình thành bãi rác tập trung, song mô hình này lại phát sinh nhiều bất cập, đặc biệt là chưa đảm bảo vệ sinh môi trường.

Hiện nay, địa phương đã tổ chức thu gom rác theo lịch, song áp lực rác thải ngày càng gia tăng cùng với sự cải thiện đời sống người dân, kéo theo yêu cầu cao hơn về môi trường. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân vẫn giữ thói quen cũ, ý thức phân loại và xử lý rác chưa cao.

Dù đã đẩy mạnh tuyên truyền đến từng hộ gia đình và tổ chức tập huấn xử lý rác hữu cơ thành phân vi sinh, hiệu quả đạt được vẫn còn hạn chế. Một số hộ đã thực hiện phân loại rác thành ba nhóm, nhưng lại gặp khó khăn ở khâu xử lý sau đó; rác vẫn bị trộn lẫn do hạ tầng chưa đồng bộ, thiếu phương tiện chuyên dụng và nguồn lực, ông Nga chia sẻ.

Mặc dù vậy, tình hình vệ sinh môi trường đã có chuyển biến tích cực, như giảm tình trạng rác thải tại ao hồ, kênh mương. Tuy nhiên, để đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, địa phương vẫn chưa đạt như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, dù Nghị định 45/2022/NĐ-CP đã quy định chế tài xử phạt, việc áp dụng tại khu vực nông thôn gần như chưa được triển khai. Chính quyền cơ sở chủ yếu dừng ở mức tuyên truyền, vận động do thiếu nhân lực kiểm tra và gặp khó khăn trong công tác giám sát trên diện rộng.

Ở chiều ngược lại, khu vực nông thôn cũng có những lợi thế nếu được khai thác hiệu quả. Lượng rác hữu cơ chiếm tỷ lệ lớn, hoàn toàn có thể tận dụng để ủ làm phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, để việc phân loại rác tại nguồn trở nên khả thi, cần có cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì áp dụng cứng nhắc mô hình đô thị.

Theo ông Tưởng Đăng Hào, Phó Chủ tịch UBND xã Đại Đồng, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai ký cam kết phân loại rác tại từng hộ gia đình, đồng thời xây dựng và áp dụng quy chế xử phạt nhằm nâng cao ý thức người dân.

Nhìn từ cả đô thị và nông thôn, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là sự thiếu đồng bộ giữa chính sách và điều kiện thực thi. Chỉ khi hạ tầng, cơ chế và ý thức người dân được gắn kết chặt chẽ, việc phân loại rác tại nguồn mới thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả bền vững.

Nghệ An: Phân loại rác tại nguồn vẫn dang dở Kỳ 1: Quy định đã có, nhưng phân loại rác thải tại đô thị vẫn “loay hoay”