Nghệ An: Phân loại rác tại nguồn vẫn dang dởKỳ 1: Quy định đã có, nhưng phân loại rác thải tại đô thị vẫn “loay hoay”

Rác vẫn “tất cả trong một”

Theo quy định, chất thải rắn sinh hoạt phải được phân thành ba nhóm gồm rác có khả năng tái sử dụng, tái chế; rác thực phẩm và rác sinh hoạt khác. Đồng thời, Nghị định 45/2022/NĐ-CP cũng quy định mức xử phạt từ 500.000 đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không phân loại rác. Không chỉ dừng lại ở đó, các đơn vị thu gom còn được trao quyền từ chối tiếp nhận rác nếu không được phân loại đúng quy định.

Tuy nhiên, ghi nhận tại nhiều khu dân cư và chợ truyền thống trên địa bàn TP. Vinh (cũ) cho thấy một thực tế trái ngược. Những túi nilon chứa đủ loại rác thải vẫn xuất hiện phổ biến trước cửa nhà, trên vỉa hè hay tại các điểm tập kết. Từ thức ăn thừa, rau củ hư hỏng đến chai nhựa, giấy vụn đều bị trộn lẫn, tạo thành thứ “rác hỗn hợp” quen thuộc. Thói quen “tiện đâu bỏ đó” dường như vẫn chưa thay đổi, bất chấp các quy định mới đã có hiệu lực.

Nguyên nhân của tình trạng này không chỉ xuất phát từ ý thức người dân mà còn đến từ việc thiếu thông tin và hướng dẫn cụ thể. Nhiều người vẫn chưa nắm rõ cách phân loại hoặc chưa thấy rõ lợi ích thiết thực của việc phân loại rác. Khi quy định chưa được truyền tải một cách rõ ràng và thuyết phục, việc thay đổi thói quen sinh hoạt vốn đã ăn sâu trong đời sống hàng ngày trở nên rất khó khăn.

Điều đáng nói hơn nằm ở chính khâu tổ chức thực hiện. Tại một số khu dân cư, đã có những hộ gia đình chủ động phân loại rác ngay từ nguồn. Thế nhưng, khi xe thu gom đến, toàn bộ các túi rác lại bị trộn lẫn vào một chỗ, sau đó vận chuyển đi xử lý theo phương thức chôn lấp như cũ. Sự “đánh đồng” này khiến những nỗ lực ban đầu của người dân trở nên vô nghĩa, thậm chí tạo ra tâm lý hoài nghi và chán nản.

Hạ tầng thiếu đồng bộ, “nút thắt” chưa được tháo gỡ

Theo đại diện Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An, ông Phạm Hữu Thắng - Trưởng phòng tổ chức Hành chính, cho biết: "điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở hệ thống hạ tầng chưa đồng bộ, chưa có các điểm tập kết rác sau phân loại cũng như hệ thống nhà máy hiện đại để xử lý riêng biệt từng loại rác. Chưa có các phương tiện thu gom chuyên biệt, xe không có vách ngăn từng loại, rác sau khi thu gom đều trộn chung vào một xe.

Bên cạnh đó, hiện nay tỉnh cũng chưa có bãi rác tập trung ổn định . Trong khi đó, các cơ sở xử lý sau phân loại còn rất hạn chế, chủ yếu vẫn dựa vào chôn lấp, chưa có dây chuyền tái chế hiện đại."

Trong bối cảnh lượng rác thải sinh hoạt tại khu vực TP. Vinh (cũ) phát sinh mỗi ngày lên tới hàng trăm tấn, áp lực lên hệ thống thu gom và xử lý ngày càng lớn. Nếu không có sự thay đổi đồng bộ từ hạ tầng đến tổ chức vận hành, việc phân loại rác tại nguồn khó có thể đạt được hiệu quả như kỳ vọng.

Thực tế này cho thấy, việc chỉ ban hành quy định và trông chờ vào ý thức tự giác là chưa đủ. Để chính sách đi vào cuộc sống, cần có sự quyết liệt của cả hệ thống, từ đầu tư phương tiện, hoàn thiện quy trình thu gom đến tăng cường kiểm tra, giám sát. Khi người dân thấy rằng việc phân loại của mình được tiếp nhận và xử lý đúng cách, niềm tin vào chính sách mới có thể được củng cố. Đây là quá trình lâu dài đòi hỏi sự đồng bộ cao từ chính quyền đến người dân.

Ở góc độ cơ sở, chính quyền địa phương cũng đang từng bước tháo gỡ khó khăn.

Ông Trần Trọng Tuấn, chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Vinh Phú cho biết: "từ khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, địa phương đã triển khai nhiều chương trình cụ thể về vệ sinh môi trường, lồng ghép tuyên truyền phân loại rác tại hộ gia đình thông qua các hoạt động như “Ngày Chủ nhật xanh”. Đến nay, phần lớn hộ dân đã bước đầu phân loại rác thành hai nhóm cơ bản là rác tái chế và rác sinh hoạt. Nhưng chưa thể phân loại thành ba nhóm như quy định."

Theo ông Tuấn, rào cản lớn nhất hiện nay là vấn đề tài chính và hạ tầng. Theo quy định, mỗi hộ gia đình cần có các thùng chứa rác riêng biệt đạt tiêu chuẩn, trong khi hệ thống thu gom và xử lý sau phân loại lại chưa đáp ứng. Thực tế, sau khi thu gom, rác vẫn bị dồn chung, khiến việc phân loại trở nên kém hiệu quả.

Tại phường Vinh Phú, Hội Liên hiệp Phụ nữ cũng đã triển khai nhiều mô hình thiết thực, biến rác tái chế thành nguồn quỹ hỗ trợ hội viên có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, việc phân loại hiện vẫn chủ yếu dừng lại ở hai nhóm là rác tái chế và rác hỗn hợp, chưa thực hiện đầy đủ theo quy định ba nhóm như yêu cầu.

Có thể thấy, nếu như ở đô thị, bài toán nằm ở sự thiếu đồng bộ của hệ thống thì tại khu vực nông thôn, việc phân loại rác lại đối mặt với những thách thức hoàn toàn khác, từ nhận thức đến điều kiện thực hiện.

Nghệ An: "Nút thắt" khiến việc phân loại rác tại nguồn vẫn chưa hiệu quả