[Góc nhìn tuần qua] : Từ giá rét đến mưa lũ – Cảnh báo không thể chủ quan

Thời tiết những ngày giữa tháng 11 đang cho thấy những diễn biến phức tạp trên phạm vi cả nước. Trong khi miền Bắc bắt đầu chịu ảnh hưởng của các đợt không khí lạnh, nền nhiệt giảm nhanh, nhiều khu vực chuyển rét, thì miền Trung và Tây Nguyên tiếp tục đối mặt với mưa lớn kéo dài, lũ lụt, lũ quét và sạt lở đất.

Thời tiết cực đoan, nhiều nguy cơ hiện hữu

Tại miền Bắc, các đợt không khí lạnh có thể xuất hiện với cường độ mạnh trong thời gian ngắn, xen kẽ những khoảng thời tiết ấm hơn, khiến diễn biến mùa đông trở nên khó dự báo. Rét đậm, rét hại không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt, đi lại mà còn đe dọa sức khỏe người cao tuổi, trẻ nhỏ và người mắc bệnh hô hấp, tim mạch. Hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi cũng có thể chịu tác động khi nhiệt độ giảm sâu.

Trong khi đó, miền Trung và Tây Nguyên tiếp tục phải đối mặt với nguy cơ mưa lớn, lũ lụt và sạt lở đất. Mưa tập trung trong thời gian ngắn khiến đất nhanh bão hòa nước, sông suối dâng cao, gia tăng nguy cơ lũ quét tại khu vực miền núi. Những khu dân cư ven sông suối, dưới chân taluy hoặc gần sườn đồi mất ổn định trở thành các vị trí đặc biệt dễ bị tổn thương.

Đáng lo ngại, hậu quả thiên tai không chỉ dừng lại ở thiệt hại về tài sản và sản xuất. Giao thông bị chia cắt, việc tiếp cận trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu gặp khó khăn. Sau lũ, nguồn nước sinh hoạt có nguy cơ ô nhiễm do bùn đất, chất thải, xác động vật và các tác nhân gây bệnh, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, bệnh đường tiêu hóa và bệnh ngoài da.

Những tổn thất này thường tập trung nhiều hơn ở các nhóm dân cư có điều kiện kinh tế hạn chế, sinh kế phụ thuộc vào tự nhiên và khả năng phục hồi sau thiên tai còn thấp.

Chủ động phòng ngừa thay vì ứng phó bị động

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi nền tảng mà các hiện tượng thời tiết diễn ra, khiến rủi ro thiên tai ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, không thể quy kết mọi đợt mưa lũ hay không khí lạnh cụ thể đều do biến đổi khí hậu, bởi các hiện tượng này còn chịu tác động của hoàn lưu khí quyển, địa hình, gió mùa và những yếu tố khí hậu tự nhiên khác.

Trước tình hình đó, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chủ động phòng tránh thiên tai cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Tại miền Bắc, người dân cần chủ động bảo vệ sức khỏe khi nhiệt độ giảm sâu, giữ ấm cho người già, trẻ nhỏ; đồng thời có phương án bảo vệ cây trồng, vật nuôi. Ở miền Trung và Tây Nguyên, cần đặc biệt cảnh giác với mưa lớn kéo dài, không đi qua ngầm tràn, suối hoặc khu vực nước chảy xiết; chủ động di chuyển khỏi vùng có nguy cơ lũ quét, sạt lở khi có cảnh báo.

Về lâu dài, chính quyền các địa phương cần rà soát những khu vực xung yếu, xây dựng phương án sơ tán kịp thời, duy trì hệ thống thông tin cảnh báo và nâng cao khả năng chống chịu của hạ tầng. Cùng với đó là các giải pháp bảo vệ rừng đầu nguồn, khơi thông dòng chảy, quản lý sử dụng đất hợp lý và tăng cường năng lực phòng chống thiên tai tại cộng đồng.

Từ giá rét miền Bắc đến mưa lũ miền Trung, Tây Nguyên, những diễn biến thời tiết bất thường cho thấy con người không thể chỉ trông chờ vào các biện pháp ứng phó khi thiên tai xảy ra. Chủ động phòng ngừa, nâng cao năng lực thích ứng và xây dựng cộng đồng có khả năng chống chịu tốt hơn chính là giải pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ môi trường và bảo đảm sinh kế bền vững.

Không thể ngăn chặn mọi biến động của thời tiết, nhưng hoàn toàn có thể hạn chế những tổn thất bằng sự chuẩn bị chủ động ngay từ hôm nay.

[Góc nhìn tuần qua]: Khí hậu biến đổi thất thường và sức ép lên sức khỏe cộng đồng