Việt Nam đề xuất sáng kiến mới, thúc đẩy ASEAN phát triển bền vững và tăng khả năng chống chịu

Sáng 15/11, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Philippines (PICC), thủ đô Manila, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng lãnh đạo cấp cao các nước ASEAN tham dự lễ khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị cấp cao liên quan.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh khu vực và thế giới đang có nhiều biến động, từ căng thẳng địa chính trị, bất ổn kinh tế đến những thách thức xuyên quốc gia, trong đó có biến đổi khí hậu và thiên tai. Với chủ đề "Cùng chèo lái tương lai chung", các nhà lãnh đạo ASEAN nhấn mạnh tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và khả năng thích ứng trước những biến động, hướng tới xây dựng một cộng đồng ổn định, thịnh vượng và phát triển bền vững.

Phát biểu tại phiên họp toàn thể, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhận định ASEAN đang đứng trước những cơ hội chiến lược để bứt phá, song cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Điều này đòi hỏi các quốc gia thành viên tăng cường đoàn kết, nâng cao bản lĩnh và xây dựng tầm nhìn chiến lược chung.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng đề xuất ba định hướng chiến lược nhằm thúc đẩy hợp tác ASEAN, tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định, năng động và tự cường trong giai đoạn mới.

Tăng cường hợp tác, bảo đảm an ninh năng lượng và nguồn nước

Định hướng chiến lược thứ nhất được Thủ tướng Lê Minh Hưng đề cập là kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển. Theo đó, ASEAN cần tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin, phát huy các nguyên tắc và chuẩn mực ứng xử chung để giải quyết bất đồng; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc phòng, an ninh và pháp luật.

Thủ tướng đề nghị triển khai hiệu quả Diễn đàn Cố vấn pháp lý ASEAN về công pháp quốc tế (AFLA), sớm xây dựng Quy tắc điều phối và thông tin về ứng phó với khủng hoảng khẩn cấp của Hội đồng Điều phối ASEAN. Đặc biệt, Thủ tướng cảm ơn các nước đã ủng hộ Tuyên bố ASEAN về nâng cao vai trò của cơ quan thực thi pháp luật trong ứng phó và cứu trợ thảm họa khẩn cấp do Việt Nam đề xuất.

Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh các quốc gia Đông Nam Á thường xuyên phải đối mặt với những rủi ro thiên tai như bão, lũ lụt, sạt lở đất, hạn hán và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Việc tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và huy động nguồn lực giữa các nước sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, giảm thiểu thiệt hại đối với con người, tài sản và môi trường.

Định hướng thứ hai là kiến tạo sự phát triển chung năng động, sáng tạo và tự cường. Thủ tướng đề nghị ASEAN ưu tiên triển khai hiệu quả Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA), thu hút đầu tư chất lượng cao, tăng cường tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Đáng chú ý, nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an ninh kinh tế, Thủ tướng đặc biệt lưu ý đến an ninh chuỗi cung ứng, năng lượng và lương thực. Việt Nam khẳng định sẵn sàng đóng góp tích cực vào việc triển khai kết nối Lưới điện ASEAN (APG) và Sáng kiến Năng lượng Manila (MEI).

Đối với lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh nguồn nước có mối quan hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp đến ổn định kinh tế - xã hội và đời sống người dân. Những biến động về nguồn cung năng lượng, suy giảm tài nguyên nước, hạn hán, xâm nhập mặn hay gián đoạn chuỗi cung ứng lương thực đều có thể tạo ra những hệ lụy liên hoàn đối với sản xuất và sinh kế.

Vì vậy, tăng cường hợp tác khu vực trong quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo đảm nguồn cung năng lượng và lương thực không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nền tảng quan trọng để ASEAN nâng cao khả năng tự chủ, thích ứng với các cú sốc từ bên ngoài.

Trong định hướng này, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất sáng kiến "Không gian vì phát triển và khả năng chống chịu", hướng tới ba mục tiêu: Chia sẻ, khai thác dữ liệu không gian phục vụ phát triển; nâng cao năng lực bảo đảm không gian an toàn, bền vững; kết nối nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ trong khu vực.

Sáng kiến mở ra hướng hợp tác mới trong khai thác dữ liệu và công nghệ không gian, góp phần phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực quản lý và bảo đảm an toàn, bền vững trong khu vực.

Hướng tới cộng đồng ASEAN gắn kết, bền vững và chủ động ứng phó thảm họa

Định hướng chiến lược thứ ba được Thủ tướng đề xuất là phát huy bản sắc để xây dựng Cộng đồng ASEAN gắn kết, bền vững. Theo đó, các nước cần quan tâm đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là kỹ năng số; tạo thuận lợi cho di chuyển lao động trong khu vực và bảo đảm an sinh xã hội.

Thủ tướng hoan nghênh những nỗ lực hoàn tất đàm phán Hiệp định thành lập Trung tâm ASEAN về các Tình huống y tế khẩn cấp và dịch bệnh mới nổi (ACPHEED), đồng thời khẳng định Việt Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với Indonesia, Thái Lan và các nước thành viên để sớm đưa Trung tâm vào hoạt động.

Bên cạnh đó, Thủ tướng đề xuất ASEAN đi tiên phong trong triển khai Nghị quyết "Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì sự phát triển bền vững" của Liên hợp quốc, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo.

Đánh giá kết quả hợp tác năm 2026, các nhà lãnh đạo nhận định ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng nhờ tinh thần đoàn kết và quyết tâm chung. Trong đó, lĩnh vực kinh tế ghi nhận những bước tiến về năng lực tự cường, giúp khu vực chủ động hơn trước các cú sốc, nhất là những tác động từ khủng hoảng tại Trung Đông.

Tuy nhiên, trước những biến động ngày càng phức tạp, ASEAN cần tiếp tục nâng cao năng lực chuyển hóa các chính sách và mục tiêu thành những kết quả cụ thể, có thể đo lường, nhất là các mục tiêu trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Các nhà lãnh đạo nhấn mạnh yêu cầu duy trì đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, bảo đảm hòa bình và ổn định khu vực; đồng thời nâng cao năng lực tự cường, chủ động ứng phó với các cú sốc thông qua thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, phát huy hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, tăng cường bảo đảm chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh nguồn nước.

Đặc biệt, các nước cần gắn bảo đảm an ninh nguồn nước và an ninh lương thực với phát triển nông nghiệp bền vững. Đây là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài đối với một khu vực có nhiều quốc gia phụ thuộc lớn vào sản xuất nông nghiệp, đồng thời chịu tác động rõ nét của biến đổi khí hậu, thiên tai và những thay đổi về điều kiện tài nguyên.

Việc tăng cường hợp tác trong quản lý tài nguyên nước, bảo vệ các hệ sinh thái, sử dụng hiệu quả nguồn lực và phát triển các mô hình sản xuất thích ứng sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro, bảo đảm sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Kết thúc phiên họp toàn thể, các nhà lãnh đạo đã thông qua và ghi nhận 87 văn kiện định hướng hợp tác của ASEAN trên cả ba trụ cột Cộng đồng. Các nội dung đáng chú ý gồm quản lý thương mại chiến lược nhằm bảo đảm thương mại khu vực an toàn; thúc đẩy tăng trưởng của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên trí tuệ nhân tạo; nâng cao năng lực tự cường, tăng cường an ninh nguồn cung dầu và đẩy mạnh vai trò của cơ quan thực thi pháp luật ASEAN trong sẵn sàng ứng phó, cứu trợ thảm họa khẩn cấp theo sáng kiến do Việt Nam đề xuất.

Những định hướng và sáng kiến được Việt Nam đưa ra tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 tiếp tục thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm trong thúc đẩy hợp tác khu vực. Trong đó, việc đặt an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và khả năng ứng phó thảm họa trong tổng thể chiến lược phát triển chung cho thấy yêu cầu ngày càng cấp thiết phải gắn tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, quản lý bền vững tài nguyên và nâng cao năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Thủ tướng Lê Minh Hưng lên đường dự Hội nghị Cấp cao ASEAN