Ngày 9/5, tại Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị triển khai Kết luận số 26-KL/TW của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn vùng ĐBSCL giai đoạn 2026-2035.

Hơn 800 điểm sạt lở đe dọa toàn vùng

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ĐBSCL đang chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu, suy giảm lượng phù sa, khai thác nước ngầm và cát sông quá mức. Hiện mức sụt lún phổ biến toàn vùng dao động từ 0,5-3cm mỗi năm; nhiều khu vực ven biển ghi nhận mức lún trên 2,5cm/năm. Trong vòng 5 năm qua, nhiều nơi đã sụt lún hơn 10cm.

Từ năm 2016 đến nay, toàn vùng xuất hiện 812 điểm sạt lở với tổng chiều dài hơn 1.210km, trong đó có 315 điểm đặc biệt nguy hiểm, đe dọa trực tiếp khu dân cư, hệ thống đê điều và hạ tầng trọng yếu.

Tình trạng ngập úng do triều cường cũng ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt tại TP Cần Thơ. Nhiều khu vực bị ngập sâu từ 0,6-0,7m, thời gian ngập kéo dài từ 4-6 giờ mỗi đợt triều, thậm chí lên tới 10-12 giờ khi xuất hiện mưa lớn kết hợp triều cường.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, một trong những nguyên nhân lớn dẫn đến tình trạng này là việc các quốc gia thượng nguồn sông Mekong đã xây dựng 128 hồ chứa với tổng dung tích khoảng 88 tỷ m3, làm suy giảm đáng kể lượng phù sa tự nhiên về hạ lưu.

Bên cạnh đó, tình trạng khai thác cát quá mức cùng nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng cũng khiến diễn biến sạt lở, hạn hán và xâm nhập mặn thêm phức tạp.

Đề xuất 8 dự án trọng điểm hơn 32.000 tỷ đồng

Để ứng phó với các thách thức trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất danh mục 8 dự án ưu tiên trong giai đoạn 2026-2030 với tổng vốn hơn 32.593 tỷ đồng, dự kiến bố trí khoảng 29.059 tỷ đồng trong giai đoạn đầu.

Trong số này, đáng chú ý là dự án chống ngập úng, sạt lở và thích ứng biến đổi khí hậu TP Cần Thơ có tổng vốn 6.500 tỷ đồng. Dự án dự kiến xây dựng 3 cống âu thuyền tại Ô Môn, Trà Nóc và Bình Thủy nhằm kiểm soát triều cường, điều tiết nguồn nước khu vực phía Nam sông Hậu.

Ngoài ra, Bộ cũng đề xuất triển khai dự án kiểm soát nguồn nước bờ Nam sông Hậu giai đoạn 2 với vốn đầu tư 2.400 tỷ đồng; dự án nâng cấp hệ thống đê biển Đông và đê biển Tây vùng ĐBSCL trị giá 6.700 tỷ đồng cùng nhiều dự án thủy lợi ven biển sử dụng vốn ODA từ Ngân hàng Thế giới và Chính phủ Nhật Bản.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các dự án đều được định hướng theo nguyên tắc “thuận thiên”, kết hợp giữa giải pháp công trình và phi công trình nhằm nâng cao khả năng chống chịu tổng thể cho toàn vùng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.

Chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động thích ứng

Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, tình trạng sụt lún, sạt lở và ngập úng tại ĐBSCL hiện không còn là vấn đề riêng lẻ của từng địa phương mà đã trở thành thách thức liên vùng, liên ngành.

Theo Bộ trưởng, ĐBSCL là vùng kinh tế chiến lược của cả nước nhưng đang chịu tác động nặng nề từ biến đổi khí hậu, nước biển dâng, khai thác tài nguyên quá mức và ảnh hưởng từ thượng nguồn sông Mekong.

Bộ trưởng đề nghị các địa phương chuyển mạnh từ tư duy “ứng phó bị động” sang “chủ động phòng ngừa, thích ứng”, đồng thời khẩn trương cụ thể hóa Kết luận số 26-KL/TW thành các kế hoạch hành động gắn với nguồn lực và tiến độ cụ thể.

Các địa phương cũng được yêu cầu tăng cường quản lý khai thác cát, nước ngầm; kiểm soát xây dựng ven sông, ven biển; ưu tiên di dời người dân khỏi các khu vực có nguy cơ cao xảy ra sạt lở, ngập úng.

“Phải chuyển từ đầu tư đơn lẻ sang đầu tư tổng thể, liên vùng, đa mục tiêu; ưu tiên các công trình điều tiết nguồn nước, kiểm soát mặn, chống ngập và phục hồi hệ sinh thái tự nhiên”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

ĐBSCL bước vào “thời điểm vàng” tích nước

Minh Anh