Nước không còn đơn thuần là tài nguyên phục vụ sinh hoạt hay sản xuất. Trong bối cảnh hiện nay, nước đang dần trở thành một cấu phần quan trọng của an ninh quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định kinh tế, xã hội và năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Những căng thẳng gần đây tại Trung Đông cho thấy rõ điều đó. Không chỉ tác động tới thị trường dầu mỏ hay vận tải biển quốc tế, xung đột còn đặt các nhà máy khử mặn tại khu vực Vùng Vịnh vào tình trạng báo động. Với nhiều quốc gia như Saudi Arabia, UAE hay Qatar, phần lớn nước sinh hoạt phụ thuộc vào công nghệ khử mặn nước biển. Chỉ cần các cơ sở này gặp sự cố do chiến tranh, tấn công mạng hoặc mất điện kéo dài, hàng triệu người có thể rơi vào khủng hoảng nước trong thời gian rất ngắn.

Thực tế đó cho thấy, trong thế giới hiện đại, nước sạch đã trở thành “huyết mạch” không kém dầu mỏ hay điện năng. Các hệ thống cấp nước tập trung quy mô lớn như hồ chứa, đập thủy lợi, tuyến ống dẫn và nhà máy xử lý nước đang là nền tảng vận hành của nhiều đô thị. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc này cũng khiến các quốc gia dễ bị tổn thương trước thiên tai, biến đổi khí hậu và các nguy cơ an ninh phi truyền thống.

Trong khi đó, khủng hoảng nước toàn cầu đang diễn ra nhanh hơn dự báo. Liên Hợp Quốc từng cảnh báo khoảng một nửa dân số thế giới đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước theo mùa. Tại Mỹ, lưu lượng sông Colorado – nguồn cung cấp nước cho khoảng 40 triệu người – liên tục suy giảm do hạn hán kéo dài. Ở châu Âu, nhiều con sông lớn như Rhine hay Po thường xuyên cạn nước vào mùa hè, ảnh hưởng nghiêm trọng tới giao thông, nông nghiệp và sản xuất điện.

Không chỉ dừng lại ở tác động của biến đổi khí hậu, nhu cầu nước trong thời đại công nghệ số cũng đang tăng mạnh. Các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) tiêu thụ lượng điện khổng lồ và cần nguồn nước rất lớn để làm mát hệ thống máy chủ. Nhiều cộng đồng tại Mỹ đã bắt đầu phản đối việc xây dựng các siêu trung tâm dữ liệu vì lo ngại nguy cơ suy giảm nguồn nước ngầm địa phương. Điều này cho thấy trong tương lai, cạnh tranh tài nguyên có thể không chỉ xoay quanh năng lượng mà còn là cạnh tranh về nước sạch.

Áp lực ngày càng lớn lên nguồn nước đang thúc đẩy cuộc đua công nghệ nước trên toàn cầu. Một số doanh nghiệp công nghệ đã phát triển hệ thống tạo nước từ không khí bằng vật liệu nano, mở ra khả năng “sản xuất nước” thay vì chỉ khai thác từ sông hồ hay nước ngầm như trước đây. Dù còn đắt đỏ, nhưng những công nghệ này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển lớn tương tự cuộc cách mạng năng lượng tái tạo trước đây.

Đối với Việt Nam, vấn đề an ninh nguồn nước đang đặt ra nhiều thách thức ngày càng rõ nét. Dù được đánh giá là quốc gia có nguồn nước khá dồi dào, nhưng phần lớn lượng nước mặt lại phụ thuộc vào các con sông xuyên biên giới. Điều này khiến an ninh nước chịu tác động lớn từ biến đổi khí hậu cũng như các hoạt động khai thác, xây dựng đập ở thượng nguồn.

Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực chịu ảnh hưởng rõ nhất. Tình trạng xâm nhập mặn những năm gần đây diễn ra với cường độ ngày càng lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Trong khi đó, nhiều tỉnh miền Trung thường xuyên đối mặt với hạn hán kéo dài và thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô. Các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM cũng đang chịu áp lực ngày càng lớn từ tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số.

Đáng chú ý, chiến lược phát triển các ngành công nghệ cao, bán dẫn và trung tâm dữ liệu trong thời gian tới sẽ khiến nhu cầu nước của Việt Nam tăng mạnh. Nếu không có quy hoạch dài hạn và giải pháp quản trị hiệu quả, nguy cơ thiếu nước có thể trở thành thách thức phát triển quốc gia trong tương lai gần.

Theo các chuyên gia, bài học lớn nhất hiện nay là cần nhìn nhận nước dưới góc độ chiến lược quốc gia. Nước phải được đặt ngang tầm với năng lượng, dữ liệu và an ninh lương thực trong hoạch định phát triển. Điều này không chỉ dừng ở việc xây thêm hồ chứa hay nhà máy nước, mà còn bao gồm quản trị tổng thể tài nguyên nước, bảo vệ nguồn nước ngầm, tái sử dụng nước thải và nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong sản xuất và sinh hoạt.

Bên cạnh đó, xu hướng phát triển các mô hình nước phân tán, công nghệ lọc nước quy mô nhỏ và tái sử dụng nước tại chỗ được xem là hướng đi cần thúc đẩy trong tương lai nhằm giảm phụ thuộc tuyệt đối vào hệ thống cấp nước tập trung.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng nóng lên, dân số gia tăng và công nghệ phát triển mạnh mẽ, nước sạch sẽ không còn là nguồn tài nguyên mặc nhiên tồn tại. An ninh nguồn nước đang trở thành vấn đề chiến lược toàn cầu và sẽ là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh cũng như sự ổn định của mỗi quốc gia trong thế kỷ XXI.

Bãi bỏ thủ tục cấp lại giấy phép hành nghề khoan nước dưới đất cấp tỉnh

Phúc Minh