Thích ứng với biến đổi khí hậu - Bài 3: Kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn: Lời giải cho bài toán khí hậu
Môi trường - Tài nguyên - Ngày đăng : 09:11, 03/06/2026
Thích ứng với biến đổi khí hậu - Bài 3: Kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn: Lời giải cho bài toán khí hậu
Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức chưa từng có đối với các nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ là xu hướng phát triển toàn cầu mà còn trở thành lựa chọn tất yếu để Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao năng lực cạnh tranh. Từ chuyển đổi công nghệ sạch, phát triển năng lượng tái tạo đến tham gia chuỗi cung ứng xanh toàn cầu, quá trình chuyển đổi đang mở ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với doanh
Kinh tế xanh - xu hướng toàn cầu và lựa chọn chiến lược của Việt Nam
Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển của nhân loại trong thế kỷ XXI. Từ các đợt nắng nóng kỷ lục, hạn hán kéo dài đến thiên tai cực đoan và nước biển dâng, những tác động của biến đổi khí hậu không còn là dự báo cho tương lai mà đã hiện hữu trong đời sống và hoạt động kinh tế của nhiều quốc gia. Trước sức ép đó, thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình phát triển xanh, trong đó mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đặt song hành với bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Trong những năm gần đây, kinh tế xanh đã trở thành xu hướng phát triển chủ đạo trên phạm vi toàn cầu. Nhiều quốc gia và khu vực kinh tế lớn đã triển khai các chiến lược giảm phát thải khí nhà kính, phát triển năng lượng sạch và xây dựng nền kinh tế carbon thấp. Điển hình, Liên minh châu Âu triển khai Thỏa thuận xanh châu Âu (European Green Deal) với mục tiêu trở thành khu vực trung hòa carbon vào năm 2050.
Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều quốc gia khác cũng đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng sạch, công nghệ xanh và các ngành công nghiệp phát thải thấp. Cùng với đó, những tiêu chuẩn mới về môi trường, quản trị doanh nghiệp và phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong hoạt động thương mại và đầu tư quốc tế.
Sự chuyển dịch này cho thấy tăng trưởng kinh tế không còn được đo bằng tốc độ mở rộng sản xuất đơn thuần mà ngày càng gắn chặt với khả năng bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính. Trong bối cảnh đó, kinh tế xanh được xem là lời giải nhằm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu ứng phó biến đổi khí hậu.
Đối với Việt Nam, quá trình chuyển đổi này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Là quốc gia có đường bờ biển dài, nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và tài nguyên thiên nhiên, Việt Nam được đánh giá là một trong những nước chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu. Các hiện tượng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, thiên tai cực đoan, sạt lở đất hay suy giảm nguồn nước đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững.
Trong bối cảnh đó, kinh tế xanh không chỉ là một xu hướng toàn cầu mà đang trở thành lựa chọn chiến lược của Việt Nam. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc giảm phát thải khí nhà kính mà còn hướng tới tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiệu quả hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc môi trường cũng như kinh tế.
.png)
Theo GS.TS Lê Văn Lợi, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, kinh tế tuần hoàn chính là một trong những nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh. Ông cho rằng kinh tế tuần hoàn không đơn thuần là một mô hình kinh tế mới mà là “kiến trúc phát triển mới” của Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi kép gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
GS.TS Lê Văn Lợi cho rằng, khác với mô hình phát triển tuyến tính dựa trên khai thác tài nguyên, sản xuất, tiêu dùng rồi thải bỏ, kinh tế tuần hoàn hướng tới việc kéo dài vòng đời sản phẩm, tối ưu hóa việc sử dụng nguyên liệu và hạn chế phát sinh chất thải. Đây là con đường giúp giảm phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và nguyên vật liệu, đồng thời mở ra những chuỗi giá trị mới có giá trị gia tăng cao hơn.
Ông nhấn mạnh rằng kinh tế tuần hoàn không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn tạo ra động lực phát triển kinh tế mới. Việc tái sử dụng tài nguyên, đổi mới công nghệ và xây dựng các mô hình sản xuất bền vững sẽ góp phần hình thành những ngành nghề mới, tạo thêm việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế.
Những định hướng này đang từng bước được cụ thể hóa bằng các chính sách quốc gia. Việc Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 được xem là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa các mục tiêu của Luật Bảo vệ môi trường, Chiến lược tăng trưởng xanh và Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu. Đây cũng là cơ sở để các địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng từng bước chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững hơn.
Trong bối cảnh thế giới đang bước vào cuộc cạnh tranh mới xoay quanh các tiêu chuẩn xanh và mục tiêu phát thải thấp, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không còn là lựa chọn mang tính khuyến nghị mà đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của Việt Nam. Không chỉ góp phần giải quyết bài toán khí hậu, đây còn là cơ hội để nền kinh tế nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng sức cạnh tranh và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.
Doanh nghiệp tăng tốc chuyển đổi xanh: Từ công nghệ sạch đến sản xuất tuần hoàn
Nếu kinh tế xanh là định hướng phát triển ở tầm vĩ mô thì doanh nghiệp chính là lực lượng giữ vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa mục tiêu đó. Trước áp lực từ biến đổi khí hậu, yêu cầu giảm phát thải và những tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi theo hướng xanh hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn và bền vững hơn.
Những năm gần đây, xu hướng đầu tư vào công nghệ sạch, thiết bị tiết kiệm năng lượng và các giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường ngày càng rõ nét. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động cải tiến dây chuyền sản xuất, giảm tiêu hao nguyên liệu, sử dụng năng lượng tái tạo, tăng tỷ lệ tái chế và tái sử dụng chất thải trong quá trình sản xuất. Không ít doanh nghiệp xem chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm với môi trường mà còn là giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh trong dài hạn.
Theo PGS.TS Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, kinh tế tuần hoàn đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng của mô hình tăng trưởng mới. Đây là cách tiếp cận giúp doanh nghiệp vừa nâng cao năng suất, vừa giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
Theo ông, kinh tế tuần hoàn được hiểu là mô hình mà mọi đầu ra của quá trình sản xuất đều có thể trở thành đầu vào cho một quá trình khác. Thay vì mô hình tuyến tính “khai thác - sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn hướng tới việc giảm lãng phí, kéo dài vòng đời sản phẩm và sử dụng tài nguyên hiệu quả nhất có thể.
Từ nguyên lý 3R truyền thống gồm giảm thiểu (Reduce), tái sử dụng (Reuse) và tái chế (Recycle), kinh tế tuần hoàn hiện đã phát triển thành mô hình 10R với nhiều giải pháp như sửa chữa, phục hồi, tái sản xuất, tái mục đích sử dụng hoặc từ chối những sản phẩm gây tác động tiêu cực đến môi trường. Mục tiêu cuối cùng là hạn chế tối đa chất thải phát sinh, giảm phát thải khí nhà kính và tạo ra giá trị gia tăng mới từ chính những nguồn lực tưởng như đã bị loại bỏ.
PGS.TS Bùi Quang Tuấn cho rằng lợi ích của kinh tế tuần hoàn không chỉ nằm ở khía cạnh môi trường. Khi nguyên liệu được sử dụng hiệu quả hơn và chất thải được tái chế thành nguồn tài nguyên mới, doanh nghiệp có thể giảm đáng kể chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Đồng thời, mô hình này còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong thiết kế sản phẩm, công nghệ và mô hình kinh doanh.
Thực tế tại Việt Nam cho thấy nhiều mô hình tuần hoàn đã và đang phát huy hiệu quả. Trong lĩnh vực nông nghiệp, phụ phẩm như rơm rạ, vỏ trấu, phế phụ phẩm gỗ hay thủy sản được tận dụng để sản xuất phân bón hữu cơ, nhiên liệu sinh khối hoặc các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Trong chăn nuôi, mô hình biogas giúp xử lý chất thải, giảm ô nhiễm môi trường và tạo thêm nguồn năng lượng phục vụ sản xuất.
Theo các chuyên gia, chuyển đổi xanh không chỉ là việc đầu tư công nghệ mới mà còn là thay đổi tư duy phát triển. Khi chất thải được xem là tài nguyên, khi sản xuất gắn với tiết kiệm năng lượng và sử dụng hiệu quả nguồn lực, doanh nghiệp không chỉ góp phần giảm áp lực lên môi trường mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị xanh trên toàn cầu.
Nắm bắt cơ hội từ năng lượng tái tạo, tài chính xanh và chuỗi cung ứng xanh toàn cầu
Bên cạnh những thách thức do biến đổi khí hậu đặt ra, quá trình chuyển đổi xanh cũng đang mở ra một không gian phát triển mới cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Khi thế giới bước vào giai đoạn tăng trưởng carbon thấp, các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, thị trường carbon, tài chính xanh hay chuỗi cung ứng xanh toàn cầu đang trở thành những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Trong đó, năng lượng tái tạo được xem là một trong những trụ cột của nền kinh tế xanh. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, Việt Nam được đánh giá có tiềm năng lớn trong phát triển điện gió, điện mặt trời và năng lượng sinh khối. Việc gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo không chỉ góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch mà còn giúp giảm phát thải khí nhà kính, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo ra những ngành công nghiệp mới có giá trị gia tăng cao.
Song hành với chuyển đổi năng lượng là sự hình thành của thị trường carbon. Đây được xem là công cụ kinh tế quan trọng giúp lượng hóa và định giá phát thải khí nhà kính. Thông qua cơ chế mua bán tín chỉ carbon, các doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, giảm phát thải có thể tạo ra nguồn thu mới từ phần phát thải được cắt giảm. Khi thị trường carbon vận hành hiệu quả, đây sẽ là động lực thúc đẩy doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn. Theo TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, vì vậy quá trình chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nền kinh tế.
Ông cho biết, theo các tính toán hiện nay, mỗi năm Việt Nam cần nguồn lực tương đương khoảng 6,8% GDP để thúc đẩy tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong khi đó, nguồn lực từ ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 35% nhu cầu, phần còn lại phải được huy động từ khu vực tư nhân và các nguồn vốn quốc tế.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển thị trường tài chính xanh. Các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh hay các cơ chế tài chính bền vững được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, đổi mới sản xuất và thực hiện các dự án giảm phát thải.
Theo TS. Cấn Văn Lực, kinh nghiệm quốc tế cho thấy một trong những yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi xanh là sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể, từ Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức tài chính đến các cơ sở nghiên cứu và cộng đồng. Bên cạnh nguồn lực tài chính, các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo hướng cụ thể, khả thi, có lộ trình rõ ràng và gắn với thực tiễn phát triển của từng ngành, từng địa phương.
Xu hướng xanh hóa nền kinh tế toàn cầu cũng đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Hiện nay, nhiều tập đoàn đa quốc gia đã đưa các tiêu chí về môi trường, phát thải carbon, sử dụng năng lượng sạch và truy xuất nguồn gốc trở thành điều kiện bắt buộc đối với các nhà cung cấp. Điều đó đồng nghĩa với việc những doanh nghiệp chuyển đổi xanh sớm sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc tiếp cận đơn hàng, mở rộng thị trường và thu hút đầu tư.
Đối với các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, điện tử, nông sản hay chế biến thực phẩm, các tiêu chuẩn xanh đang dần trở thành “tấm vé thông hành” để tham gia những thị trường có giá trị cao. Đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cấp công nghệ, cải thiện quản trị và gia tăng giá trị sản phẩm.
Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi xanh vẫn còn nhiều rào cản. Bên cạnh khó khăn về vốn, không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp hạn chế trong tiếp cận công nghệ hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và thông tin về các tiêu chuẩn môi trường quốc tế. Hệ thống chính sách hỗ trợ, cơ chế khuyến khích đầu tư xanh, thị trường carbon và khung pháp lý cho tài chính xanh cũng cần tiếp tục được hoàn thiện để tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức chưa từng có, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn. Nếu tận dụng tốt các nguồn lực từ năng lượng tái tạo, tài chính xanh và xu thế xanh hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam không chỉ thực hiện thành công các cam kết khí hậu mà còn tạo dựng động lực tăng trưởng mới cho những thập niên tới.
Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Trong bối cảnh đó, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp giảm phát thải khí nhà kính hay bảo vệ môi trường, mà còn trở thành động lực cho một mô hình tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ sạch và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Theo TS. Nguyễn Thị Hạnh Tiên, Khoa Công nghệ Sinh học, Hóa học và Kỹ thuật Môi trường, Đại học Phenikaa, quá trình chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi có sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Từ việc thay đổi mô hình sản xuất, thúc đẩy tái chế chất thải đến hình thành thói quen tiêu dùng bền vững, mỗi mắt xích trong nền kinh tế đều đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên một hệ sinh thái tuần hoàn.
Con đường hướng tới tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 còn nhiều thách thức về nguồn lực, công nghệ và thể chế. Tuy nhiên, với những định hướng chiến lược đã được xác lập cùng sự chủ động của doanh nghiệp và xã hội, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn hoàn toàn có thể trở thành “lời giải” giúp Việt Nam vừa ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn.
Thực hiện: Mai Hương
.png)