GS.TS Phạm Quý Nhân: Phát huy vai trò của phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước
Tài nguyên nước - Ngày đăng : 20:00, 17/03/2026
GS.TS Phạm Quý Nhân: Phát huy vai trò của phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước
Nước không chỉ là tài nguyên thiết yếu cho sự sống mà còn gắn liền với câu chuyện công bằng xã hội và bình đẳng giới. Ở nhiều nơi trên thế giới, phụ nữ và trẻ em gái vẫn là những người gánh vác phần lớn việc tìm kiếm và bảo đảm nguồn nước cho gia đình.
Nước không chỉ là tài nguyên thiết yếu cho sự sống mà còn gắn liền với câu chuyện công bằng xã hội và bình đẳng giới. Ở nhiều nơi trên thế giới, phụ nữ và trẻ em gái vẫn là những người gánh vác phần lớn việc tìm kiếm và bảo đảm nguồn nước cho gia đình. Nhân Ngày Nước Thế giới 22/3/2026, với chủ đề “Nước và bình đẳng giới”, GS.TS Phạm Quý Nhân – Phó Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã chia sẻ những nhận định về thách thức, cơ hội và vai trò của phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước bền vững.
PV. Thưa Giáo sư, Ngày Nước Thế giới năm 2026 được lựa chọn với chủ đề “Nước và bình đẳng giới”. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của chủ đề này trong bối cảnh nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang đối mặt với các thách thức ngày càng lớn về tài nguyên nước và phát triển bền vững?
GS.TS Phạm Quý Nhân: Chủ đề “Nước và bình đẳng giới” của Ngày Nước Thế giới năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thế giới đang đối mặt đồng thời với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, hạn hán, lũ lụt, xung đột và khủng hoảng nhân đạo, tất cả đều tác động trực tiếp đến tài nguyên nước và đời sống con người.
Trên phạm vi toàn cầu, theo các báo cáo của UNICEF và WHO, hiện vẫn có khoảng 2,2 tỷ người chưa được tiếp cận nguồn nước uống an toàn, và 3,5 tỷ người chưa được tiếp cận các dịch vụ vệ sinh được quản lý an toàn. Trong nhiều cộng đồng, phụ nữ và trẻ em gái là người chịu trách nhiệm thu gom nước trong khoảng 70% hộ gia đình, và mỗi ngày họ phải dành khoảng 200 triệu giờ để đi lấy nước. Gánh nặng này càng gia tăng tại những khu vực chịu tác động của hạn hán kéo dài, lũ lụt cực đoan hoặc xung đột, khi hạ tầng nước bị phá hủy hoặc nguồn nước trở nên khan hiếm và ô nhiễm.
Ở các khu vực xảy ra chiến tranh và xung đột, hệ thống cấp nước và vệ sinh thường bị tàn phá nghiêm trọng, khiến phụ nữ và trẻ em gái phải di chuyển xa hơn để tìm nguồn nước, đồng thời đối mặt với nhiều rủi ro về an toàn, sức khỏe và sinh kế. Vì vậy, nước ngày càng được xem là một yếu tố quan trọng liên quan đến an ninh con người và ổn định xã hội.
Tại Việt Nam, thách thức về tài nguyên nước cũng đang gia tăng do biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn và lũ lụt. Theo các báo cáo về nước sạch và vệ sinh nông thôn, khoảng 31 triệu người dân nông thôn vẫn chưa được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, và khoảng 22% hộ gia đình nông thôn chưa có nhà tiêu hợp vệ sinh. Trong thực tế, phụ nữ thường là người đảm nhiệm việc bảo đảm nước sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe gia đình, do đó họ là nhóm chịu tác động rõ rệt hơn khi nguồn nước bị suy giảm hoặc bị ô nhiễm.
Chính vì vậy, chủ đề của năm nay nhấn mạnh rằng quản lý tài nguyên nước bền vững cần gắn với cách tiếp cận bình đẳng giới và bao trùm. Việc tăng cường vai trò và tiếng nói của phụ nữ trong quản lý, ra quyết định và hoạch định chính sách về tài nguyên nước không chỉ góp phần thúc đẩy công bằng xã hội, mà còn giúp nâng cao hiệu quả quản trị nguồn nước và khả năng thích ứng của cộng đồng trước các thách thức toàn cầu ngày càng phức tạp.
PV. Thực tế cho thấy phụ nữ và trẻ em gái thường chịu nhiều tác động hơn từ tình trạng thiếu nước sạch, dịch vụ vệ sinh và các vấn đề liên quan đến tài nguyên nước. Theo Giáo sư, những thách thức nổi bật liên quan đến vấn đề này tại Việt Nam hiện nay là gì?
GS.TS Phạm Quý Nhân: Thực tế cho thấy phụ nữ và trẻ em gái thường chịu nhiều tác động hơn từ các vấn đề liên quan đến nước sạch và vệ sinh. Ở Việt Nam hiện nay, có thể thấy một số thách thức nổi bật.
Trước hết, khả năng tiếp cận nước sạch đạt chuẩn ở khu vực nông thôn vẫn còn hạn chế. Theo các báo cáo của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, hiện vẫn còn khoảng 31 triệu người dân nông thôn chưa được sử dụng nước sạch đạt chuẩn, và 22% hộ gia đình nông thôn chưa có nhà tiêu hợp vệ sinh, tương đương gần 14 triệu người đang sử dụng các công trình vệ sinh chưa đạt tiêu chuẩn. Những điều kiện này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.
Thứ hai, tác động của biến đổi khí hậu đang làm gia tăng rủi ro thiếu nước, nhất là ở các khu vực như Nam Trung Bộ, miền núi phía Bắc và Đồng bằng sông Cửu Long, nơi thường xuyên xảy ra hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Trong bối cảnh đó, phụ nữ thường là người chịu trách nhiệm chính trong việc bảo đảm nước cho sinh hoạt gia đình, nên gánh nặng về thời gian, công sức và chăm sóc sức khỏe cho các thành viên trong gia đình cũng tăng lên.
Thứ ba, phụ nữ vẫn chưa tham gia đầy đủ vào quá trình quản lý và ra quyết định liên quan đến tài nguyên nước, dù họ là nhóm chịu tác động trực tiếp và có nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong sử dụng nước tại cộng đồng.
Vì vậy, có thể nói rằng các thách thức về nước hiện nay không chỉ là vấn đề hạ tầng hay tài nguyên, mà còn liên quan đến yếu tố giới và công bằng trong tiếp cận, quản lý và sử dụng nguồn nước, đòi hỏi các chính sách cần lồng ghép mạnh mẽ hơn yếu tố bình đẳng giới trong quản trị tài nguyên nước.
PV. Trong quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên nước, vai trò của phụ nữ cần được nhìn nhận và phát huy như thế nào để vừa thúc đẩy bình đẳng giới, vừa góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nước?
GS.TS Phạm Quý Nhân: Trong quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên nước, vai trò của phụ nữ cần được nhìn nhận không chỉ với tư cách là nhóm chịu tác động, mà còn là chủ thể quan trọng tham gia quản lý và ra quyết định. Điều này rất cần thiết để vừa thúc đẩy bình đẳng giới vừa nâng cao hiệu quả quản trị nguồn nước.
Trên phạm vi toàn cầu, theo các nghiên cứu của World Bank, phụ nữ chỉ chiếm khoảng 18% lực lượng lao động trong ngành nước, và tỷ lệ phụ nữ giữ các vị trí lãnh đạo cấp cao thường dưới 10%. Trong khi đó, ở cấp hộ gia đình và cộng đồng, phụ nữ và trẻ em gái lại là những người chịu trách nhiệm thu gom nước trong khoảng 70% hộ gia đình. Điều này cho thấy họ có nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong việc sử dụng, bảo quản và phân bổ nguồn nước.
Tại Việt Nam, phụ nữ cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc quản lý và sử dụng nước ở cấp gia đình và cộng đồng. Theo thống kê của Hội Cấp thoát nước Việt Nam, phụ nữ chiếm khoảng 30–32% lực lượng lao động trong ngành nước, tuy nhiên tỷ lệ tham gia ở các vị trí quản lý và ra quyết định vẫn còn khá khiêm tốn.
Vì vậy, để phát huy vai trò của phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước, cần tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong các cơ quan quản lý, doanh nghiệp ngành nước và các tổ chức cộng đồng, đồng thời nâng cao năng lực, tạo cơ hội đào tạo và lồng ghép yếu tố giới trong các chính sách về tài nguyên nước. Khi phụ nữ được trao quyền và tham gia đầy đủ vào quá trình ra quyết định, các giải pháp quản lý nước thường toàn diện hơn, phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của cộng đồng và góp phần bảo đảm phát triển bền vững.
PV. Với vai trò là Phó Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam phụ trách lĩnh vực tài nguyên nước, ông có thể chia sẻ những hoạt động hoặc đóng góp nổi bật của Hội trong việc thúc đẩy quản lý tài nguyên nước bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng về mối liên hệ giữa nước và bình đẳng giới?
GS.TS Phạm Quý Nhân: Với vai trò là Phó Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam, tôi nhận thấy việc thúc đẩy quản lý tài nguyên nước bền vững cần song hành với nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt về mối liên hệ giữa nước và bình đẳng giới. Những năm gần đây, Hội đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực như tổ chức các hội thảo vùng tại Tây Nguyên, miền Trung, đồng bằng sông Cửu Long để thúc đẩy sử dụng nước hiệu quả, ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn.
Đáng chú ý, Hội đã phối hợp tổ chức Hội nghị Hội đồng Nước châu Á (AWC 2025) – một sự kiện quốc tế lớn, quy tụ hơn 300 đại biểu, nhằm thúc đẩy hợp tác công nghệ và chuyển đổi số trong quản trị nước. Bên cạnh đó, chúng tôi thường xuyên phát động các chương trình truyền thông cộng đồng như Ngày Nước và Môi trường Việt Nam, phong trào "Mang rác về đất liền – Vì biển đảo xanh" hay "Đổi rác lấy quà tích điểm xanh", góp phần nâng cao ý thức bảo vệ nước và môi trường.
Về bình đẳng giới, Hội đang từng bước thúc đẩy lồng ghép giới trong các hoạt động kỹ thuật, đồng thời sẵn sàng phối hợp với các tổ chức như UN Women hay Hội Liên hiệp Phụ nữ để nhân rộng các mô hình hỗ trợ phụ nữ tiếp cận nước sạch, đặc biệt tại vùng chịu ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu
PV. Trong thời gian tới, theo Giáo sư, Hội Nước và Môi trường Việt Nam cần phát huy vai trò như thế nào trong việc kết nối các nhà khoa học, cơ quan quản lý và cộng đồng để thúc đẩy các giải pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả, đồng thời tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong lĩnh vực này?
GS.TS Phạm Quý Nhân: Trong thời gian tới, Hội Nước và Môi trường Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò là tổ chức xã hội – nghề nghiệp tập hợp các nhà khoa học, chuyên gia và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực nước và môi trường, đúng với tôn chỉ, mục đích là kết nối tri thức khoa học với thực tiễn quản lý nhằm thúc đẩy sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước bền vững.
Một trong những định hướng quan trọng của Hội là xây dựng và phát triển mạng lưới chuyên gia về nước và môi trường, dự kiến khoảng 30–50 chuyên gia đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong lĩnh vực tài nguyên nước, môi trường và biến đổi khí hậu. Mạng lưới này sẽ đóng vai trò tư vấn khoa học, tham gia phản biện chính sách, chia sẻ tri thức và hỗ trợ các địa phương trong việc xây dựng các giải pháp quản lý, khai thác và bảo vệ nguồn nước hiệu quả.
Bên cạnh đó, Hội sẽ tiếp tục tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý và cộng đồng, thông qua các diễn đàn khoa học, hội thảo chuyên đề và các chương trình hợp tác trong nước và quốc tế. Đây cũng là cách để góp phần triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách của Nhà nước về quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo tinh thần của Luật Tài nguyên nước 2023.
Đặc biệt, Hội cũng chú trọng lồng ghép yếu tố bình đẳng giới trong các hoạt động khoa học và quản lý tài nguyên nước, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia nhiều hơn vào mạng lưới chuyên gia, nghiên cứu và các quá trình tư vấn chính sách. Thông qua sự phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và các đối tác quốc tế, Hội kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy sự tham gia thực chất của phụ nữ trong lĩnh vực nước và môi trường.
Có thể nói, việc phát triển mạng lưới chuyên gia cùng với tăng cường kết nối khoa học – quản lý – cộng đồng sẽ giúp Hội Nước và Môi trường Việt Nam tiếp tục đóng vai trò cầu nối quan trọng trong việc thúc đẩy các giải pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả, bền vững và bao trùm trong thời gian tới.
PV. Nhân Ngày Nước Thế giới 22/3/2026, Giáo sư có thông điệp hoặc khuyến nghị gì gửi tới các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức, thúc đẩy bình đẳng giới và cùng chung tay bảo vệ tài nguyên nước?
GS.TS Phạm Quý Nhân: Nhân Ngày Nước Thế giới 22/3, thông điệp tôi muốn gửi gắm là: “Bảo vệ nguồn nước là bảo vệ tương lai của chúng ta. Hãy cùng hành động ngay từ hôm nay - sử dụng nước bền vững, tăng cường sự tham gia của phụ nữ và chung tay gìn giữ nguồn nước cho các thế hệ mai sau.”
Trân trọng cảm ơn ông!
Người thực hiện: Thu Hà
