Nhà báo đối mặt nhiều rủi ro trong kỷ nguyên AI và truyền thông số

Trong hai ngày 16-17/5 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Truyền thông phát triển thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã tổ chức chuỗi hoạt động chuyên đề với chủ đề “An toàn tác nghiệp của nhà báo và thách thức trong thời đại công nghệ số”.

Chương trình gồm hai tọa đàm chuyên sâu tập trung vào các nội dung như ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động báo chí; bảo vệ quyền tác nghiệp báo chí; nhận diện rủi ro và lằn ranh pháp lý; kỹ năng phòng vệ trong môi trường số; cũng như các giải pháp chiến lược nhằm bảo vệ đội ngũ làm báo trước tác động ngày càng lớn của công nghệ và AI.

Các nội dung liên quan đến yếu tố giới và bình đẳng giới trong môi trường truyền thông số cũng được đề cập tại chương trình.

Theo bà Trần Thị Khánh Hòa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thông phát triển, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc làm chủ công nghệ không chỉ giúp các tòa soạn tối ưu nguồn lực mà còn hỗ trợ phóng viên, biên tập viên thích ứng với phương thức truyền thông hiện đại.

Bà Hòa cho biết các tọa đàm được tổ chức nhằm chia sẻ kiến thức, kỹ năng liên quan đến an toàn tác nghiệp báo chí, giúp đội ngũ làm báo khai thác, xác minh và sử dụng thông tin một cách an toàn, hợp pháp, minh bạch và có trách nhiệm trong môi trường số và AI, đồng thời lồng ghép các nội dung liên quan đến giới.

Tại chương trình, ông Phạm Tấn Anh Vũ, Trưởng đại diện khu vực phía Nam của Công ty CP Giải pháp Trí thông minh nhân tạo Việt Nam (VAIS), nhận định không gian mạng hiện nay không còn đơn thuần là nơi phân phối thông tin mà đã trở thành “chiến trường thông tin” thực sự.

Theo ông Vũ, sự kết hợp giữa AI tạo sinh và tội phạm mạng đang tạo ra nhiều rủi ro nguy hiểm như tấn công phi kỹ thuật, mã độc tống tiền hay công nghệ giả mạo siêu thực (deepfake).

Ông cũng cho rằng mọi nhà báo đều có nguy cơ bị giả mạo danh tính, ghép hình ảnh, giọng nói hoặc video nhằm bôi nhọ uy tín, phá hoại sự nghiệp; các tài khoản mạng xã hội có lượng theo dõi lớn dễ bị tấn công để phát tán thông tin giả mạo.

Đặc biệt, ông Vũ nhấn mạnh nhà báo nữ thường phải đối mặt với nhiều hình thức tấn công mang yếu tố giới, như các bình luận tiêu cực về ngoại hình nhằm gây áp lực tâm lý và buộc họ rút lui khỏi không gian công cộng.

Để hạn chế rủi ro, ông Phạm Tấn Anh Vũ cho rằng nhà báo cần xây dựng tư duy phòng thủ mới, đồng thời chủ động tìm hiểu các quy định pháp lý liên quan như Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2026, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025 để nhận diện đầy đủ các nguy cơ trong môi trường số.

Cũng tại chương trình, ông Nguyễn Đức Lam thuộc Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông cho biết trên thế giới hiện có nhiều công cụ điều chỉnh hành vi liên quan đến AI như quy tắc đạo đức, hướng dẫn kỹ thuật và các quy định pháp luật.

Tại Việt Nam, bên cạnh các quy định pháp lý bắt buộc, Chính phủ cũng khuyến khích xây dựng và phổ biến các bộ quy tắc ứng xử về AI, trong đó có Bộ quy tắc sử dụng AI có trách nhiệm trong truyền thông số.

Ông Nguyễn Đức Lam đồng thời đề cập tới 8 “nguyên tắc vàng” trong sử dụng AI gồm: tôn trọng phẩm giá con người; con người chịu trách nhiệm cuối cùng; bảo đảm tính bền vững; công bằng, không phân biệt đối xử; minh bạch; đáng tin cậy; bảo vệ quyền riêng tư và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

Theo ông Lam, dù các nguyên tắc này hướng đến nhóm sản xuất nội dung số nói chung, song phóng viên và biên tập viên hoàn toàn có thể tham khảo để áp dụng trong quá trình tác nghiệp nhằm góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh hơn.

Tại chương trình, các chuyên gia cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm bảo đảm an toàn tác nghiệp báo chí trong bối cảnh mới như hoàn thiện hệ thống pháp luật; đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật; xây dựng cơ chế phối hợp giữa cơ quan báo chí, hội nhà báo và cơ quan chức năng trong xử lý các hành vi vi phạm quyền tác nghiệp báo chí.

Các ý kiến cho rằng những vụ việc vi phạm quyền tác nghiệp cần được xử lý nghiêm minh để bảo đảm tính răn đe; đồng thời các cơ quan báo chí cần tăng cường trang bị kiến thức và kỹ năng để phóng viên chủ động bảo vệ mình trong môi trường tác nghiệp số.

Chia sẻ về vấn đề an toàn tác nghiệp, nhà báo điều tra Đỗ Doãn Hoàng nhận định ứng dụng công nghệ là xu hướng tất yếu trong thời đại số. Ông đồng thời chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tế và kỹ năng tác nghiệp an toàn, trong đó có các nội dung liên quan đến bảo vệ giới khi thực hiện các tuyến bài điều tra.

Thẻ nhà báo kỳ hạn 2021-2025 được gia hạn sử dụng thêm 3 tháng