Công nghệ thay đổi phương thức làm báo, nhưng không thay đổi sứ mệnh báo chí cách mạng

Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, ông Trần Thái Sơn - Trưởng Ban Nghiệp vụ và Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam đã chia sẻ với Tạp chí Môi trường và Cuộc sống những góc nhìn về tương lai của báo chí Việt Nam trong thời đại AI, cũng như những giá trị cốt lõi mà báo chí cách mạng cần tiếp tục gìn giữ và phát huy.

PV: Thưa ông, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi rất mạnh mẽ trong lĩnh vực truyền thông – báo chí toàn cầu. Ông đánh giá như thế nào về mức độ và tốc độ tác động của AI đối với báo chí Việt Nam hiện nay?

Ông Trần Thái Sơn: Có thể nói, AI đang tác động đến báo chí với tốc độ rất nhanh, thậm chí nhanh hơn nhiều cuộc cách mạng công nghệ trước đây. Nếu như trước đây các cơ quan báo chí mất nhiều năm để thích ứng với báo điện tử hay mạng xã hội, thì với AI, sự thay đổi đang diễn ra theo từng tháng, từng ngày.

Tại Việt Nam, nhiều cơ quan báo chí đã bắt đầu ứng dụng AI vào các khâu sản xuất nội dung như tổng hợp dữ liệu, chuyển đổi giọng nói thành văn bản, biên tập hình ảnh, sản xuất video, cá nhân hóa nội dung và phân tích hành vi độc giả. Điều này giúp nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm thời gian và mở ra nhiều phương thức tiếp cận công chúng mới.

Tuy nhiên, AI không chỉ là câu chuyện về công nghệ mà còn đặt ra những yêu cầu mới về đạo đức nghề nghiệp, kiểm chứng thông tin, bản quyền và trách nhiệm xã hội của báo chí. Vì vậy, AI vừa là cơ hội lớn, vừa là thách thức rất lớn đối với báo chí Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

PV: Theo ông, AI đang mang đến những cơ hội lớn nhất nào cho các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo trong quá trình chuyển đổi số hiện nay?

Ông Trần Thái Sơn: Điều dễ nhận thấy nhất là AI giúp gia tăng đáng kể năng suất lao động của người làm báo. Những công việc mang tính kỹ thuật, lặp lại như xử lý dữ liệu, phiên âm, dịch thuật, gợi ý tiêu đề, dựng video hay thiết kế đồ họa có thể được hỗ trợ bởi AI, giúp phóng viên và biên tập viên có thêm thời gian đầu tư cho các tác phẩm chuyên sâu.

Bên cạnh đó, AI còn mở ra khả năng phát triển báo chí dữ liệu, báo chí đa phương tiện và báo chí cá nhân hóa. Các cơ quan báo chí có thể hiểu rõ hơn nhu cầu của độc giả, từ đó cung cấp thông tin phù hợp, nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Quan trọng hơn, AI đang tạo điều kiện để báo chí đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường truyền thông số ngày càng khốc liệt. Nếu biết tận dụng đúng cách, AI sẽ trở thành một trợ lý đắc lực giúp người làm báo nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí.

PV: Trong bối cảnh AI có thể tạo ra nội dung nhanh chóng và ngày càng xuất hiện nhiều tin giả, deepfake, theo ông, đâu là những giá trị cốt lõi mà báo chí Cách mạng Việt Nam cần giữ vững để duy trì niềm tin của công chúng?

Ông Trần Thái Sơn: Công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng những giá trị nền tảng của báo chí cách mạng Việt Nam thì không thay đổi. Đó là tính trung thực, khách quan, tính chính xác, tính nhân văn và trách nhiệm xã hội.

AI có thể tạo ra văn bản, hình ảnh hay video chỉ trong vài giây, nhưng AI không thể thay thế được bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, khả năng kiểm chứng thông tin và trách nhiệm của người làm báo đối với xã hội.

Trong bối cảnh tin giả, thông tin sai lệch và các sản phẩm deepfake ngày càng tinh vi, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng hơn. Công chúng không chỉ cần thông tin nhanh mà còn cần thông tin đúng, đáng tin cậy và có trách nhiệm. Đây chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của báo chí chuyên nghiệp trong kỷ nguyên AI.

Tôi cho rằng, càng trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, báo chí càng phải giữ vững vai trò là nguồn thông tin chính thống, tin cậy, góp phần định hướng dư luận xã hội và bảo vệ các giá trị chân – thiện – mỹ.

PV: Hiện nay đội ngũ phóng viên, biên tập viên đang thiếu hụt những kỹ năng nào để thích ứng với AI và chuyển đổi số? Hội Nhà báo Việt Nam đã và đang có những chương trình đào tạo, hỗ trợ gì để nâng cao năng lực cho người làm báo?

Ông Trần Thái Sơn: Bên cạnh các kỹ năng báo chí truyền thống, người làm báo hiện nay cần bổ sung nhiều năng lực mới như kỹ năng số, kỹ năng khai thác dữ liệu, sử dụng các công cụ AI, xác thực thông tin trên môi trường mạng và sản xuất nội dung đa nền tảng.

Thực tế cho thấy, không ít phóng viên và biên tập viên vẫn còn tâm lý e ngại hoặc chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ với các công nghệ mới. Trong khi đó, một bộ phận khác tuy sử dụng AI nhưng chưa hiểu rõ những giới hạn và rủi ro của công nghệ này.

Nhận thức rõ điều đó, Hội Nhà báo Việt Nam thời gian qua đã phối hợp với các cơ quan quản lý, các cơ sở đào tạo, các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp công nghệ để tổ chức nhiều lớp bồi dưỡng về chuyển đổi số, báo chí dữ liệu, báo chí đa phương tiện và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí.

Trong thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục đẩy mạnh các chương trình đào tạo, cập nhật kiến thức mới, giúp đội ngũ người làm báo không chỉ sử dụng thành thạo công nghệ mà còn biết sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, hiệu quả và đúng chuẩn mực nghề nghiệp.

PV: Theo ông, trong 5–10 năm tới, AI sẽ làm thay đổi mô hình hoạt động báo chí như thế nào? Nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, ông có suy nghĩ gì về nghề báo trong thời đại AI?

Ông Trần Thái Sơn: Rất khó để nhận định về công nghệ và tác động của chúng tới báo chí trong 5 hay 10 năm tới, vì công nghệ biến đổi quá nhanh. AI đang thay đổi mô hình, phương thức hoạt động của báo chí hàng ngày. Trong thời gian trước mắt, nhiều khâu trong quy trình sản xuất nội dung sẽ được tự động hóa ở mức độ cao hơn; các tòa soạn sẽ vận hành trên nền tảng dữ liệu và công nghệ thông minh; việc phân phối thông tin sẽ ngày càng cá nhân hóa theo nhu cầu của từng nhóm công chúng.

Tuy nhiên, dù công nghệ có phát triển đến đâu thì báo chí vẫn là lĩnh vực của con người. Những giá trị như tư duy phản biện, khả năng phát hiện vấn đề, tinh thần dấn thân, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp sẽ không thể thay thế bằng máy móc. AI giúp sản xuất sản phẩm báo chí dễ dàng hơn, hấp dẫn hơn, nhưng không chính xác hơn, không trung thực hơn, không nhân văn hơn. AI giúp chúng ta làm báo nhanh hơn, chứ không giúp nhà báo giỏi hơn.

Một nền báo chí hiện đại không chỉ mạnh về công nghệ mà trước hết phải mạnh về con người. Và chính đội ngũ những người làm báo hôm nay sẽ quyết định diện mạo của nền báo chí Việt Nam trong tương lai.

Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ tâm huyết của ông trong buổi trao đổi hôm nay. Những ý kiến quý báu không chỉ làm rõ nội dung phỏng vấn mà còn tiếp thêm động lực cho đội ngũ người làm báo tiếp tục nỗ lực đổi mới, nâng cao chất lượng thông tin, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới.

Nhân Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, kính chúc ông sức khỏe, hạnh phúc và tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của báo chí nước nhà.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, báo chí phải góp phần củng cố niềm tin xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng