Hà Nội phát hiện hơn 100 “điểm nóng” nguy cơ bụi nhờ giám sát bằng vệ tinh và drone

Kết hợp vệ tinh và drone để truy tìm nguồn phát thải

Ông Vũ Hữu Liêm, Giám đốc Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường (Cục Viễn thám quốc gia), cho biết hệ thống giám sát hiện nay đang vận hành đồng thời hai nhóm công nghệ chủ lực: ảnh vệ tinh độ phân giải cao và thiết bị bay không người lái (drone) Matrice 300 RTK.

Ảnh vệ tinh có khả năng bao quát toàn bộ diện tích thành phố, cho phép theo dõi các khu vực có nguy cơ phát thải như công trường xây dựng, làng nghề hay các điểm đốt ngoài trời. Từ dữ liệu này, cơ quan chuyên môn có thể phát hiện các dấu hiệu bất thường như khói từ ống khói, điểm đốt rác hoặc đốt rơm rạ.

Trong khi đó, drone được sử dụng để kiểm tra chi tiết tại những “điểm nóng”. Với khả năng ghi nhận hình ảnh cận cảnh theo thời gian thực, thiết bị bay giúp xác định chính xác nguồn phát thải cục bộ như hoạt động đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp hoặc các khu vực phát tán bụi từ công trình xây dựng.

Việc kết hợp UAV gắn camera quang học và hồng ngoại với dữ liệu viễn thám giúp cơ quan quản lý có thể giám sát cả khu vực nội đô và vùng ngoại thành, phát hiện biến động tại các công trường lớn hoặc làng nghề có hoạt động đốt, từ đó hỗ trợ xử lý kịp thời.

Hình thành bản đồ số ô nhiễm không khí

Sau hai tháng thử nghiệm, hệ thống giám sát đã cho những kết quả ban đầu đáng chú ý. Dữ liệu ảnh vệ tinh đã phủ kín 100% diện tích Hà Nội, phục vụ việc kiểm kê toàn thành phố. Bên cạnh đó, drone đã thu thập 229 km² hình ảnh hiện trường từ trên không, cung cấp dữ liệu chi tiết cho nhiều khu vực ngoại thành và các công trường.

Nhờ hệ thống giám sát này, các cơ quan chức năng đã xây dựng được bản đồ số về ô nhiễm không khí, trong đó xác định cụ thể các điểm phát thải lớn để theo dõi thường xuyên. Việc phát hiện sớm cũng góp phần giảm tình trạng đốt rơm rạ sau mùa gặt do nhiều trường hợp đã được nhắc nhở và xử lý kịp thời.

Theo ông Vũ Hữu Liêm, khi dữ liệu vệ tinh, drone và hệ thống camera giao thông được tích hợp, thành phố có thể thiết lập bản đồ ô nhiễm không khí theo thời gian thực. Nhờ đó, các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương có thể nhận cảnh báo sớm về mức độ bụi mịn PM2.5 và triển khai các biện pháp xử lý ngay lập tức như yêu cầu che phủ bạt công trình, phun sương giảm bụi hoặc tạm dừng thi công khi cần thiết.

Hướng tới quản lý môi trường đô thị chủ động

Việc ứng dụng đồng bộ công nghệ viễn thám và drone được đánh giá là bước tiến mới trong quản lý chất lượng không khí đô thị. Dữ liệu giám sát được cập nhật liên tục và tích hợp vào hệ thống GIS, giúp các đơn vị chức năng dễ dàng theo dõi và xử lý cả những vi phạm nhỏ.

Giải pháp này cũng góp phần giảm khối lượng kiểm tra thủ công, hạn chế việc phải cử các đoàn tuần tra thường xuyên, qua đó tiết kiệm chi phí ngân sách cho công tác quản lý môi trường.

Theo ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia, mô hình kết hợp viễn thám và drone phù hợp với xu hướng quản lý đô thị hiện đại. Tuy nhiên, để hệ thống vận hành hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức, đặc biệt là số hóa quy trình cấp phép và hiệp đồng bay, cũng như xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu trực tuyến giữa đơn vị giám sát và chính quyền thành phố.

Bên cạnh đó, hoạt động giám sát cần được duy trì thường xuyên, nhất là vào mùa thu hoạch nông nghiệp và cao điểm xây dựng là thời điểm dễ phát sinh các nguồn phát thải gây ô nhiễm không khí.

“Nếu được đầu tư đồng bộ và mở rộng phạm vi, hệ thống giám sát bằng vệ tinh và drone sẽ trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho Hà Nội trong kiểm soát các nguồn phát thải, từ đốt rơm rạ đến bãi thải, khai thác tài nguyên và các công trình xây dựng quy mô lớn”, ông Trần Tuấn Ngọc nhận định.

Ô nhiễm không khí gây 9 triệu ca tử vong mỗi năm: Cần hành động cấp bách