Thay đổi căn cứ pháp lý, dừng Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc

Quyết định số 1832/QĐ-TTg ngày 22/9/2026 được Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký, quy định việc chấm dứt hiệu lực Quyết định số 241/QĐ-TTg ngày 24/2/2021 phê duyệt Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021/2030; đồng thời sửa đổi Quyết định số 891/QĐ-TTg ngày 22/8/2024 phê duyệt Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021/2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo Quyết định số 1832/QĐ-TTg, toàn bộ hiệu lực của Quyết định số 241/QĐ-TTg được chấm dứt. Cùng với đó, nhiệm vụ “rà soát, cập nhật, sửa đổi bổ sung Quyết định số 241/QĐ-TTg” từng được giao cho Bộ Xây dựng tại Quyết định số 891/QĐ-TTg cũng được bãi bỏ.

Nhiều căn cứ pháp lý của kế hoạch cũ đã thay đổi

Tại Tờ trình số 87/TTr-BXD ngày 18/8/2026, Bộ Xây dựng cho biết những căn cứ được sử dụng để ban hành Quyết định số 241/QĐ-TTg đã có nhiều thay đổi. Một số nội dung trong quyết định đã được triển khai, hoàn thành; trong khi những nội dung khác không còn phù hợp với hệ thống pháp luật, quy hoạch và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay.

Việc chấm dứt hiệu lực Quyết định số 241/QĐ-TTg không ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước về phân loại đô thị. Công tác này hiện được thực hiện trên cơ sở Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị, hệ thống quy hoạch cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Một trong những thay đổi lớn là việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 12/6/2025. Sau sắp xếp, số đơn vị hành chính cấp tỉnh giảm từ 63 xuống còn 34.

Việc điều chỉnh địa giới cấp tỉnh khiến danh mục đô thị được xác định theo từng địa phương trong Quyết định số 241/QĐ-TTg không còn phù hợp với thực tế mới.

Bên cạnh đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai cũng làm thay đổi tổ chức quản lý và phạm vi quản lý đô thị. Khi không còn đơn vị hành chính cấp huyện và thị trấn, nhiều quy định về đối tượng, phạm vi cũng như lộ trình phân loại đô thị tại Quyết định số 241/QĐ-TTg không còn phù hợp.

Hệ thống đô thị chuyển từ 6 loại sang 4 loại

Cùng với sự thay đổi về tổ chức hành chính, pháp luật liên quan đến quy hoạch, phát triển và phân loại đô thị cũng được điều chỉnh theo hướng mới.

Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thay đổi hệ thống phân loại đô thị, từ 6 loại trước đây xuống còn 4 loại. Thẩm quyền công nhận loại đô thị cũng được điều chỉnh, trong đó chủ yếu giao cho UBND cấp tỉnh thực hiện thay vì Bộ Xây dựng công nhận đô thị loại I như trước.

Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, quy định việc phân loại đô thị phải căn cứ vào quy hoạch đô thị, quy hoạch có tính chất kỹ thuật, chuyên ngành và định hướng phát triển hệ thống đô thị đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Ngoài ra, Luật Quy hoạch năm 2025, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị cũng đã điều chỉnh các quy định về nguyên tắc, tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm trong lĩnh vực này.

Do đó, các căn cứ pháp lý từng được sử dụng để xây dựng Quyết định số 241/QĐ-TTg không còn tương thích với hệ thống pháp luật hiện hành.

Thực hiện Luật Quy hoạch năm 2025 và các quy định liên quan, các địa phương đã lập, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021/2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong các quy hoạch này, định hướng phát triển hệ thống đô thị đã được tích hợp, bảo đảm phù hợp với Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn cũng như định hướng phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Như vậy, định hướng phát triển và lộ trình phân loại đô thị đã được cập nhật và cụ thể hóa trong hệ thống quy hoạch theo quy định mới, qua đó thay thế vai trò định hướng của Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc được ban hành kèm Quyết định số 241/QĐ-TTg.

Kế hoạch phân loại đô thị giai đoạn 2021/2025 đã được triển khai

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, Quyết định số 241/QĐ-TTg đã được các địa phương tổ chức thực hiện nghiêm túc. Bộ Xây dựng đã ban hành hơn 20 văn bản hướng dẫn để hỗ trợ các địa phương triển khai.

UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cũng đã xây dựng, phê duyệt Chương trình phát triển đô thị của địa phương, trong đó xác định kế hoạch thực hiện phân loại đô thị theo từng năm và từng giai đoạn 5 năm.

Tính đến tháng 7/2025, trước thời điểm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, cả nước có 900 đô thị. Trong đó gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 24 đô thị loại I, 38 đô thị loại II, 44 đô thị loại III, 96 đô thị loại IV và 696 đô thị loại V. Tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 44,9%.

Công tác phân loại đô thị giai đoạn 2021/2025 đã góp phần tiếp tục hoàn thiện hệ thống đô thị Việt Nam. So với năm 2020, số lượng và chất lượng đô thị trên cả nước tiếp tục được nâng lên, tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 40% năm 2020 lên trên 45% vào cuối năm 2025.

Bộ Xây dựng đã tổ chức thẩm định 35 đề án phân loại đô thị. Trong số này, Bộ đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định công nhận 4 đô thị loại I và 11 đô thị loại II; công nhận theo thẩm quyền 7 đô thị loại III và 20 đô thị loại IV. UBND cấp tỉnh cũng đã công nhận trên 96 đô thị loại V.

Từ những thay đổi về pháp lý và thực tiễn quản lý, Bộ Xây dựng cho rằng việc dừng Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021/2030 theo Quyết định số 241/QĐ-TTg là cần thiết, bảo đảm phù hợp quy định hiện hành và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Việc này đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển hệ thống đô thị và nông thôn trong giai đoạn mới, tạo cơ sở đổi mới phương thức quản lý phân loại đô thị trên phạm vi cả nước theo hướng số hóa, thống nhất và thường xuyên cập nhật.

Quy định cũ về 6 loại đô thị không còn áp dụng

Quyết định số 241/QĐ-TTg ngày 24/2/2021 được ban hành dựa trên Nghị quyết số 1210/2016/UBTVQH13 ngày 25/5/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị.

Theo quy định tại thời điểm đó, hệ thống đô thị toàn quốc gồm 6 loại: đô thị loại đặc biệt, loại I, loại II, loại III, loại IV và loại V. Thẩm quyền công nhận loại đô thị được phân cho Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng và UBND cấp tỉnh.

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật, đơn vị hành chính, mô hình chính quyền địa phương và cấu trúc phân loại đô thị đã được điều chỉnh, việc chấm dứt hiệu lực Quyết định số 241/QĐ-TTg nhằm chuyển sang cơ chế quản lý, phân loại đô thị phù hợp với các quy định mới.

Ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị