Ẩm thực chay ngày Tết: Từ nếp cũ tâm linh đến xu hướng sống xanh, sống chậm

Từ lâu, món chay đã gắn bó với đời sống tâm linh của người Việt, đặc biệt trong các dịp lễ, rằm, mùng Một hay ngày đầu năm mới. Tuy nhiên, nếu trước đây mâm cỗ chay chủ yếu xuất hiện ở chùa chiền hoặc trong các gia đình theo Phật giáo, thì nay, ẩm thực chay ngày Tết đã lan tỏa rộng rãi hơn, trở thành lựa chọn của nhiều người trẻ, gia đình thành thị và cả những người không theo tôn giáo. Ăn chay không còn mang ý nghĩa khổ hạnh, mà được nhìn nhận như một cách chăm sóc sức khỏe, cân bằng thân - tâm - trí sau một năm nhiều áp lực.

Sự thay đổi này bắt nguồn từ nhận thức ngày càng rõ rệt về sức khỏe và môi trường. Sau những bữa tiệc cuối năm nhiều thịt cá, rượu bia, việc lựa chọn các món chay nhẹ nhàng trong những ngày đầu xuân giúp cơ thể “nghỉ ngơi”, giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Rau củ, đậu hạt, nấm và các loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật giàu chất xơ, vitamin, khoáng chất, góp phần thanh lọc cơ thể, tạo cảm giác nhẹ nhõm, khoan khoái - điều mà nhiều người mong muốn khi bước sang năm mới.

Bên cạnh yếu tố sức khỏe, ẩm thực chay ngày Tết còn gắn liền với xu hướng sống xanh, thân thiện với môi trường. Việc giảm tiêu thụ thịt động vật được xem là một trong những cách thiết thực để giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ hệ sinh thái. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng hiện hữu, lựa chọn một mâm cỗ chay không chỉ là câu chuyện của khẩu vị, mà còn là thông điệp về trách nhiệm cá nhân đối với môi trường sống chung.

Đáng chú ý, mâm cỗ chay ngày Tết hiện đại không hề đơn điệu hay nghèo nàn như nhiều người vẫn nghĩ. Ngược lại, các món chay ngày càng được chế biến tinh tế, đa dạng về hương vị và hình thức. Từ bánh chưng chay, giò chay, nem chay, canh măng chay đến các món xào, kho, gỏi từ nấm, đậu phụ, rong biển… tất cả đều được chăm chút kỹ lưỡng, vừa giữ nét truyền thống, vừa mang hơi thở sáng tạo. Nhiều đầu bếp, nhà hàng chay còn khéo léo biến tấu nguyên liệu thuần thực vật để tái hiện hương vị quen thuộc của món mặn, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của nhiều đối tượng.

Xu hướng tối giản cũng thể hiện rõ trong cách người Việt tổ chức mâm cỗ chay ngày Tết. Thay vì bày biện quá nhiều món ăn cầu kỳ, dư thừa, nhiều gia đình lựa chọn số lượng món vừa phải, tập trung vào chất lượng, hương vị và ý nghĩa. Mâm cơm đầu năm vì thế trở nên gọn gàng, thanh nhã, giảm lãng phí thực phẩm - một vấn đề từng gây nhiều trăn trở trong mỗi mùa Tết. Tối giản không đồng nghĩa với sơ sài, mà là sự chọn lọc có chủ ý, hướng tới sự đủ đầy và an yên.

Ẩm thực chay ngày Tết cũng phản ánh sự thay đổi trong quan niệm về hưởng thụ. Nếu trước kia, Tết thường gắn liền với ăn uống thịnh soạn, “càng nhiều càng tốt”, thì nay, không ít người tìm đến cảm giác nhẹ nhàng, tinh tế, chú trọng trải nghiệm tinh thần hơn vật chất. Một bữa cơm chay ấm cúng, chậm rãi thưởng thức bên gia đình, trò chuyện và sẻ chia, trở thành giá trị đáng quý giữa nhịp sống hối hả.

Có thể thấy, ẩm thực chay trong ngày Tết không chỉ là một trào lưu nhất thời, mà là biểu hiện của sự chuyển dịch lối sống: Từ tiêu dùng nhiều sang tiêu dùng có ý thức, từ chú trọng hình thức sang đề cao chiều sâu, từ cá nhân sang cộng đồng và môi trường. Dù lựa chọn ăn chay trọn vẹn hay chỉ vài ngày đầu năm, mỗi mâm cỗ chay đều mang theo thông điệp tích cực về sức khỏe, sự cân bằng và trách nhiệm xã hội.

Giữ gìn truyền thống nhưng không ngừng thích nghi với thời đại, ẩm thực chay ngày Tết đang dần khẳng định vị trí trong đời sống người Việt. Đó không chỉ là câu chuyện của món ăn, mà còn là cách con người gửi gắm ước mong một năm mới an lành, bền vững và hài hòa với thiên nhiên.

Đà Nẵng công bố tình huống khẩn cấp do sạt lở nghiêm trọng