Biến đổi khí hậu đe dọa những kiệt tác nghệ thuật tiền sử
Nhiệt độ gia tăng, mùa khô kéo dài và biến động lượng mưa đang đẩy nhanh quá trình phong hóa tại các hang động ở Indonesia. Những bức tranh đá hàng chục nghìn năm tuổi – tư liệu quý giá về lịch sử nhân loại – đứng trước nguy cơ hư hại, thậm chí biến mất do biến đổi khí hậu và hoạt động của con người.
Tại đảo Sulawesi, Indonesia, nhiều tác phẩm nghệ thuật trên đá trong hang động đá vôi đang xuống cấp nhanh chóng. Đây là những dấu tích quý hiếm về đời sống tinh thần và lịch sử con người tiền sử.
Theo các nhà khoa học, nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa thay đổi đang thúc đẩy quá trình phong hóa do muối. Nước chứa muối thấm vào đá vôi; khi môi trường biến động, muối kết tinh, giãn nở, tạo áp lực khiến đá nứt, bong tróc và tranh khắc tách rời. Nhiệt độ tăng, mùa khô kéo dài khiến quá trình này nhanh hơn, đe dọa những di sản hàng chục nghìn năm tuổi.

Sulawesi hiện có hơn 500 địa điểm lưu giữ tranh khắc đá. Trong đó, hình ảnh ba người và một con lợn rừng được xác định có niên đại ít nhất 51.200 năm; bức tranh mô tả loài lợn bản địa có tuổi đời ít nhất 45.500 năm, còn cảnh săn bắn khoảng 43.900 năm.
Tháng 1/2026, nhóm nghiên cứu do nhà khoa học Renaud Joannes-Boyau thuộc Đại học Southern Cross (Australia) dẫn đầu công bố kết quả xác định niên đại một dấu bàn tay trên đảo Muna, phía Đông Nam Sulawesi. Tác phẩm có tuổi đời ít nhất 67.800 năm. Nếu được giới khoa học công nhận rộng rãi, đây có thể là tác phẩm nghệ thuật trên đá cổ nhất từng được biết đến.
Nhà khảo cổ học Shinatria Adhityatama thuộc Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia cho biết, hoạt động giám sát ghi nhận những mảnh đá kích thước bằng bàn tay bong khỏi bề mặt tranh chỉ trong chưa đầy 5 tháng. Điều này cho thấy di sản có thể hư hại nghiêm trọng chỉ trong thời gian ngắn.
Nhà khảo cổ học Renaud Joannes-Boyau cho rằng hang động Indonesia đặc biệt dễ tổn thương do môi trường nhiệt đới biến động mạnh. Gió mùa và El Niño có thể làm thay đổi chế độ mưa, độ ẩm và vi khí hậu trong hang.
Biến đổi khí hậu khiến mùa khô, mùa mưa khó lường, gia tăng nguy cơ hạn hán, mưa lớn và dao động độ ẩm. Nước thấm, bay hơi rồi kết tinh muối làm cấu trúc đá vôi và bề mặt tranh cổ ngày càng dễ tổn thương.
Hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản quanh hang động cũng có thể làm thay đổi môi trường và nguồn nước. Bụi, rung chấn từ các mỏ khai thác lân cận tiềm ẩn nguy cơ gây hư hại di sản.
Các nhà khoa học cho rằng cần giám sát thường xuyên bề mặt tranh, nhiệt độ, độ ẩm và quá trình kết tinh muối trong hang động. Hiểu rõ cơ chế xuống cấp là cơ sở lựa chọn giải pháp bảo tồn phù hợp.
Indonesia đã có động thái tăng cường bảo vệ di sản. Hang động trên đảo Muna, nơi phát hiện dấu bàn tay 67.800 năm tuổi, được cam kết bảo vệ và công nhận là di tích được bảo vệ cấp quốc gia. Năm 2025, nước này cũng đệ trình cảnh quan đá vôi Maros-Pangkep ở phía Nam Sulawesi lên UNESCO xem xét công nhận Di sản thế giới.
Các nhà khảo cổ cũng tăng cường lưu trữ hình ảnh bằng nhiếp ảnh và công nghệ 3D để bảo toàn dữ liệu nếu tác phẩm tiếp tục xuống cấp.
Nguy cơ những bức tranh đá cổ biến mất là lời cảnh báo về tác động sâu rộng của biến đổi khí hậu đối với di sản văn hóa. Nếu không hành động kịp thời, nhân loại có thể đánh mất những chứng tích độc đáo được gìn giữ suốt hàng chục nghìn năm qua.
.jpg)



