Đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi)

Chiều 12/1, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với UBND TP. Hà Nội tổ chức Hội nghị đánh giá thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, đồng thời đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Hội nghị được tổ chức nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện Luật Thủ đô; nhận diện những vướng mắc, bất cập trong quy định pháp luật và công tác tổ chức thi hành; thẳng thắn làm rõ nguyên nhân, từ đó xác định phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm để hoàn thiện chính sách, pháp luật, làm cơ sở đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi).

Triển khai Luật Thủ đô khẩn trương, quyết liệt

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung có hiệu lực từ ngày 1/7/2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội. Luật không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012 mà còn thiết lập khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Ngay sau khi Luật được thông qua, công tác chỉ đạo triển khai thi hành đã được các cấp, các ngành khẩn trương thực hiện. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 762/QĐ-TTg ngày 22/8/2024 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thủ đô.

Tại Hà Nội, các cơ quan của Thành phố đã ban hành 8 văn bản để tổ chức triển khai thực hiện Luật, trong đó xác định các nhiệm vụ ưu tiên là xây dựng văn bản quy định chi tiết thi hành, tổ chức quán triệt, phổ biến pháp luật về Thủ đô và thiết lập cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong quá trình thực hiện.

Trên cơ sở các kế hoạch và văn bản chỉ đạo, Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và UBND TP. Hà Nội đã triển khai công tác thi hành Luật một cách quyết liệt, toàn diện thông qua nhiều hình thức như: tuyên truyền, phổ biến, tập huấn các nội dung của Luật; xây dựng, trình và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết; bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất và nguồn lực con người phục vụ thực thi.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai Luật Thủ đô vẫn còn bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc cả trong tổ chức thực hiện lẫn từ chính các quy định của Luật. Nhiều ý kiến tại Hội nghị cho rằng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện Luật Thủ đô để đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới, bảo đảm Luật thực sự trở thành công cụ pháp lý hiệu quả, tạo không gian phát triển và phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của Thủ đô.

Cần đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền TP. Hà Nội

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Hội nghị cơ bản thống nhất với những kết quả chủ yếu đạt được trong quá trình tổ chức thi hành Luật Thủ đô năm 2024. Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 đã quy định nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển Thủ đô.

Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều nội dung không còn mang tính đặc thù, vượt trội riêng cho Thủ đô, do các luật, nghị quyết mới của Quốc hội đã kế thừa và đưa các cơ chế, chính sách này vào các lĩnh vực chuyên ngành, thậm chí có quy định thuận lợi hơn so với Luật Thủ đô. Bên cạnh đó, các cơ chế đặc thù dành cho một số địa phương hoặc dự án lớn, quan trọng hiện nay cũng có nhiều chính sách vượt trội để triển khai thực hiện.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp, để đặt Hà Nội vào đúng vị trí chiến lược của đất nước, việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) cần bám sát Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội (thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022), trên tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: Hà Nội phải được định vị và vận hành như một trung tâm kiến tạo phát triển quốc gia.

Luật sửa đổi cần đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền Thành phố theo hướng chuyển giao thẩm quyền từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành cho TP. Hà Nội (trừ các lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo). Nếu tiếp tục quy định theo hướng xin – cho từng thẩm quyền cụ thể, Luật sẽ nhanh chóng lạc hậu và bị các luật sau “phủ”.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15 và một số nghị quyết đặc thù của các địa phương khác; đồng thời rà soát, quy định rõ thẩm quyền trong một số lĩnh vực để Thành phố chủ động quyết định những vấn đề chưa được pháp luật quy định hoặc được phân quyền từ Quốc hội trong một số lĩnh vực cụ thể.

Một nội dung quan trọng khác là làm rõ cơ chế liên kết vùng. Luật Thủ đô (sửa đổi) cần trao cho TP. Hà Nội thẩm quyền quyết định trong giải quyết các vấn đề liên vùng, đặc biệt về hạ tầng giao thông, hạ tầng dùng chung của Vùng như nước sạch, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng; liên kết kinh tế – xã hội, xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường bền vững, kiểm soát an toàn thực phẩm; đồng thời có cơ chế tạo nguồn lực giải quyết các vấn đề này, trong đó có Quỹ Phát triển vùng Thủ đô.

Bên cạnh đó, Luật sửa đổi cần có cơ chế thúc đẩy các mô hình kinh tế mới như kinh tế tóc bạc, kinh tế tầm thấp; tạo động lực cho tăng trưởng “hai con số”. Hà Nội cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang kinh tế tri thức và kinh tế số, đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu của phát triển quốc gia.

Các nội dung trao quyền này nhằm tạo ra cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để xây dựng và phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, văn minh, bền vững; nâng cao chất lượng sống của người dân; củng cố vị thế, vai trò của Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ, hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của Vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Bộ Tư pháp đề nghị UBND TP. Hà Nội, trên cơ sở chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Hội nghị làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, sớm có đề xuất chính sách cụ thể xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) gửi Bộ Tư pháp.

Dự kiến, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI (tháng 4/2026). Hiện Bộ Tư pháp đã báo cáo Chính phủ đề xuất đưa dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026.

Lan tỏa chuyển đổi xanh, phát triển Thủ đô bền vững